VOV4.Êđê - Ti sa\ Đa\k Ngo\k, kdriêk Đa\k Hà, ]ar Kontum mâo [uôn Đa\k Kđem bi m[^n truh 7 djuê ana [ia\ mâo: Sedang, Tày, Nùng, Thái, Mường, Banhar, Yua\n hra\m mb^t dôk hd^p mda. Mơ\ng leh hruê mko\ mjing, da\l hla\m 26 thu\n êgao, mnuih [uôn sang hla\m [uôn thâo bi hgu\m mguôp sa ai tiê hra\m mb^t mđ^ kyar brua\ duh mkra mko\ mkra klei hd^p mda [uôn sang. Ako\ yan mnga mrâo, jing wưng knhuah dhar kreh mơ\ng gra\p djuê ana dưi bi êdah kla\ nik êdi, nao truh kơ Đa\k Kđem sra\ng [uh kla\ lu klei ja\k j^n.

Ho\ng êlan betong pro\ng 3 met mkrah plua\ dua nah war kphê mrâo leh mkra mko\ mơ\ng anôk brua\ sang ]ư\ êa sa\ Đăk Ngọc, kdriêk Đăk Hà truh kơ [uôn Đăk Kđem ba leh kơ mnuih găn êrô ho\ng klei êđăp ênang. Êjai hlăm krah adiê êa\t knhal jih thu\n, amai Hoàng Thị Viết, mnuih djuê ana Nùng dôk dôk dưm amrê] hra kơ mnơ\ng [ơ\ng djuê ana pô dôk mkra. Dăl 23 thu\n êgao mơ\ng hruê tui hluê ung mơ\ng Cao Bằng truh kơ Đăk Kđem mko\ mkra klei hd^p mda. Grăp wưng tết truh amai ăt prăp êmiêt nanao jih jang mnơ\ng [ơ\ng djuê ana Nùng. ~u la], ]ia\ng mdul mơh klei ênguôt kơ [uôn sang, lehana\n lo\ mâo mmông myun hưn mdah ho\ng mnuih riêng gah thâo kơ mnơ\ng [ơ\ng pô:

“ Jih jang mnơ\ng [ơ\ng mâo mkra mse\ si [ê` gio, [ê` khảo, kđeh ]^m [hu dlông pra, lạp xưởng. Hdră mkra mjing kđeh ]^m [hu dlông pra kuêh he\ bi doh kl^t, dhông hra lehana\n mđam hlăm hmăm hla\m brô 3h lehana\n kdjo\ng kơ dlông. Yuôl dap hla\m pra pui, lui snăn hlăm brô 1-2 h thu he\ êa hlăm ]^m, snăn dơ\ng kruh pui mhưng. Pia jing kđeh ]^m [hu dlông pra pui”.

Ti djiêu kpur pui h’uh mđao êjai dôk mnăm êa ]ê hlơr, ho\ng mdhư\ mdhưi mnâo mnga kphê ]uh blang, lo\ dôk [ê` khảo hruê tết mơ\ng djuê ana Tày, Nùng mnâo mna`, Nông Văn Ngay, khua [uôn brei thâo, [uôn Đăk Kđem mâo 94 go\ êsei ho\ng êbeh 500 ]ô mnuih. Lu h^n jing mnuih djuê ana Sedang 65 go\ êsei. Leh kơ ana\n djuê ana Yuăn 23 go\ êsei, êdei kơ ana\n djuê ana Bahnar, Tày, Nùng, Thái, Mường. Sa mta klei jing yuôm bhăn ti Đăk Kđem jing jih jang go\ êsei hd^p hlăm [uôn anei dlăng hdơ\ng găp mse\ si sa găp djuê, amâo mâo klei bi kah mnuih mơ\ng Dưr, lehana\n mnuih ti Dhu\ng, lehana\n klei thâo bi khăp ana\n knư\ hruê knư\ hyua\ kjăp h^n. Nông Văn Ngay brei thâo:

“ Hd^p hlăm sa b^t boh [uôn mâo lu djuê ana hrăm mb^t ăt mâo lu klei jăk. Jăk jing djăp mta klei bhiăn mdê bi djuê ana bi klin mb^t. Mâo klei bi mguôp, bi hriăm êmuh hdơ\ng găp lu h^n. Klei hd^p mâo klei bi đru mb^t, bi mbo\ djăp mta klei jăk. Êjai hlăm klei hd^p mdê bi djuê ana dja\ pioh klei bhiăn mdê mdê, lehana\n ya mta klei bhiăn jing mb^t dưi bi hgu\m lehana\n hyua\ kjăp h^n, mđ^ lar h^n. Kâo [uh mơak snăn mâo hd^p leh êbeh 20 thu\n mb^t hrăm mse\ snăn ho\ng klei bi hgu\m mguôp, [uh jing năng mpu\ êdi”.

Tết thu\n anei A Điệp, djuê ana Sedang, lehana\n amai Vi Thị Hương, djuê ana Thái mko\ mjing bi hdơr 18 thu\n hruê bi kuôl ung mo# di`u. Hlăk mrâo bi kral, di`u amâo mâo djo\ kno\ng ma\ tu\ klei am^ ama dua nah khăp mpu\, [ia\dah lo\ mâo klei sa ai mơ\ng jih jang mnuih hlăm [uôn Đăk Kđem. 18 thu\n leh êgao mơ\ng dua [e\ kiê kngan ho\ng, ara\ anei kruôp ung mo# anei mâo mjing leh lu mta, dơ\ng mơ\ng hma kphê êbat nao kbưi tal êlâo, ara\ anei tloh bleh leh djăp kdrăp pioh ngă brua\, mâo pla mjing leh lu mta mnơ\ng. Kha\dah amâo mâo klei lu mnuih bi mni ôh, [ia\dah boh s^t go\ sang di`u jing leh sa go\ sang bi hmô jăk êdi hlăm klei thâo g^r duah [ơ\ng ti Đăk Kđem. Kyua klei khăp Vi Thị Hương lui [uôn sang pô mơ\ng sa ]ô mniê êra Thái ti Thanh Hoá hriê dôk ung mnuih djuê ana Sedang ti Lăn Dap Kngư anei. Amai Vi Thị Hương la]:

“ Phu\n hruê hriê dôk ung adôk tuôm ho\ng lu mta klei mrâo mrang, ka mưng jua\t ôh. {ia\dah dơ\ng mơ\ng ana\n hlo\ng kơ ara\ anei, mâo du\m pluh thu\n bi hriăm êmuh hdơ\ng găp. Ara\ anei mâo jua\t truh leh mơh 80%. Hriê dôk ung kơ anei, grăp blư\ tết truh djăp mta thiăm mâo [ia\. Prăp êmiêt mơh [ê` ]ư\ng, [ê` tek, [ê` dầy, lehana\n lo\ mâo dio\ brông. Ti anei amâo mâo klei bhiăn bi mđup brei mnơ\ng ôh kơ aê aduôn, [ia\dah hmei hluê klei bhiăn t^ng kơ kâo, hmei ngă klei mđup brei mnơ\ng kơ êpul kmha dua nah”.

Bi ho\ng A Điệp, mâo he\ klei tu\ jing hlămbrua\ mđ^ kyar klei hd^p mda, grăp thu\n mâo ba w^t du\m êtuh êklăk prăk, kyua `u thâo mđing hmư\, kriăng hriăm êmuh hdră êlan ngă brua\ mơ\ng ayo\ng adei du\m djuê ana mkăn hd^p mb^t hlăm [uôn:

“ Tơdah amâo mâo ôh ayo\ng adei hriê mơ\ng Dưr hd^p mb^t hrăm snăn ăt dleh mơh hlăm klei duah [ơ\ng. Pô bi tui hriăm mơ\ng ayo\ng adei djuê lar, snăn ara\ anei tu\ jing [‘[ia\. Hlăk ana\n, ênuk ka tuôm ôh ho\ng ayo\ng adei hriê mơ\ng Dưr, ka tuôm mje\ ôh ho\ng ayo\ng adei djuê lar, snăn hjăn păn brua\ amâo mâo tu\ jing ôh. Tôhmô mnơ\ng pla, mnơ\ng rông, u\n amâodah mnu\ bip. Tơdah amâo mâo bi hriăm êmuh, amâo mâo ma\ klei hriăm snăn amâo dưi ngă sa mta mnơ\ng ôh. Kyua mâo klei thâo bi đru, snăn thâo hla\m klei duah [ơ\ng”.

Ti Đăk Kđem klei mơak h^n jing hlăm du\m hruê tết, kno\ng dar sa blư\ ju\m [uôn mse\ si hiu leh mơ\ng Dưr hlo\ng kơ Dhu\ng. Amâo mâo ôh klei mơak êdi mâo ]hui` kriăk kpiê ]eh, kđeh ]^m ăm, [ơ\ng đio\ brông mnuih djuê ana Sedang, Bahnar mâo mnâo mna` ]ư\ dliê Lăn Dap Kngư, lehana\n lo\ [ơ\ng [ê` khảo, [ê` gio, đio\ hu\l kđeh ]^m [hu dlông pra pui, lạp xưởng, chả kl^t hla krue#, êbu\ng msăm tu\k kđeh ]^m mnu\... jia\ mnâo mna`` mnơ\ng [ơ\ng mơ\ng djuê ana Nùng, Tày, Thái Mường mơ\ng kwar Dưr. Grăp mta mnơ\ng [ơ\ng, mnơ\ng mnăm hlăm hruê tết anei bi mguôp mb^t jing jăk êdi.Hlăm hruê tal êlâo thu\n mrâo, mnuih [uôn sang ti [uôn Đăk Kđem drông tuê hriê bi hơê] hmưi thu\n bhang mrâo ana\n jing Trần Đình Trọng, khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ Đăk Ngo\k. Klei yăl dliê mơ\ng thu\n hđăp, thu\n mrâo amâo lo\ thâo rue# ôh. Mâo lu mnuih bi bơ\k bâo, lehana\n bi trông kơ brua\ ]ia\ng mđ^ klei tu\ dưn brua\ knua\ ma\ hla\m êbeh 600 ha mnơ\ng pla mjing lu jing kphê, ksu. Lehana\n kơ hdră đru mnuih knap m`ai hlăm [uôn ]ia\ng pral dưi tlaih mơ\ng klei dleh dlan, mđ^ kyar ho\ng klei kjăp… lehana\n ]ia\ng lo\ ru\ mkra sang roong mnơ\ng mduôn [uôn A Jin akâo, Trần Đình Trọng brei thâo:

“ Hla\m thu\n mrâo, sa\ lo\ mtru\t mjhar lehana\n ngă djăp brua\ mrâo, ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang hyua\ kjăp h^n klei bi hgu\m mguôp, boh nik bi đru hdơ\ng găp hlăm brua\ mđ^ kyar klei hd^p. Hlăm klei duah [ơ\ng mâo klei bi mguôp du\m go\ êsei mnuih djuê [ia\, bi hriăm êmuh hdơ\ng găp, bi đru hdơ\ng găp hlăm klei pla mjing rông mnơ\ng, ]ia\ng dưi mđ^ kyar sơăi hlăm ai tiê mnuih [uôn sang thâo bi hgu\m mguôp”.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k