VOV4.Êđê - Ara\ anei, hla po\k web yang [uôn hla\k mđ^ kyar ho\ng lu klei ja\k ga\l êdi kơ mnuih yua hla\m brua\ bi mje\ mjuk, bi mko\ hgu\m ho\ng êpul êya, [ia\dah a\t mâo lu mơh klei hu^ hyưt jing anôk gal kơ du\m phung m]hua `u  bi mjhua ho\ng ana\n hluê nga\ du\m brua\ soh jhat. Kha\dah mâo leh êpul kahan ksiêm hưn ra\ng lu bliư\, [ia\dah kyua k[ah klei mđing ra\ng leh ana\n dja\l duah hmư\ hluê đa\o knang kyua ana\n a\t mâo lu mnuih le\ hla\m klei ara\ng mplư, jing pô tu\ du\m klei truh jhat mơ\ng phung soh hla\m hla po\k web yang [uôn. Boh s^t klei anei ti ]ar Lâm Đồng, lu mnuih dja\l duah hmư\ đa\o knang leh ana\n ]ia\ng đei kơ klei tu\ dưn kơ pô kyua ana\n le\ leh hla\m klei ara\ng mplư truh du\m êtuh êkla\k pra\k mơ\ng êlan hla po\k web yang [uôn leh ana\n kyua mơ\ng tin nhắn hluê êlan đ^ng blu\ dja\ hiu.

Kyua klei amâo yo\ng răng, sa ]ô mniê ti [uôn pro\ng Đà Lạt, ]ar Lâm Đồng le\ hlăm klei ara\ng mplư lu] truh 10 êklăk prăk mơ\ng Facebook. Tui hluê ho\ng hra\ ba hưn kơ kahan ksiêm, hlăk aguah hruê 30/5 leh êgao, mniê anei mâo ma\ tin nhắn hlăm facebook mơ\ng ana\n iê `u mâo ana\n Thắng Nguyễn hlăk dôk hd^p mda kơ ala ta] êngao, mâo klei ]ih akâo ma` 30 êklăk prăk pioh đru sa ]ô mah jia\ng. Nô năng ksiêm bi nik, lehana\n bi kla\ klei ana\n, [ia\dah mniê anei hlo\ng m’^t mtam 10 êklăk prăk hlăm tài khoản tui si klei ktrâo ata\t:

“ Leh kâo m’^t 10 êklăk prăk snăn w^t kơ sang iêu mtam viber ho\ng iê kâo. ~u la] aguah anei amâo mâo tuôm mâo klei bi blu\ hrăm ho\ng kâo ôh, lehana\n kăn mâo klei duah ]ia\ng ma` prăk mơ\ng kâo rei. {ia\dah hla\m facebook iê tuôm ho\ng phung hacker ngă mâo sa hruê kăm ho\ng anei leh”.

Ăt mse\ djuê ana\n mơh, mâo sa ]ô mniê hd^p ti Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng ăt le\ hlăm klei ara\ng mplư mse\ djuê ana\n êbeh 600 êklăk prăk hla\m hla po\k web yang [uôn. Kyuadah mâo anak nao ma\ brua\ kơ ala ta] êngao ti Đài Loan snăn mniê ana\n mko\ facebook ]ia\ng ênưih hlăm klei bi blu\ hrăm ho\ng anak hlăm hla po\k web. Hlăm mlan 7/2017, tài khoản facebook `u mâo sa ]ô jak iêu ngă [^ng ho\ng tài khoản mâo ana\n jing Harrison la]dah kahan Mi. Hlăm brô sa mlan êdei kơ ana\n, `u mâo ma\ klei ]ia\ng đru mơ\ng [^ng găp mrâo anei, srăng mơ^t sa ênoh prăk pro\ng:

“ Leh ngă klei bi mguôp, `u la] srăng mơ^t brei 6.650 êbâo dolar, mb^t ho\ng 4 kông ho\ng kim cương điêt lehana\n pro\ng, lehana\n sa hlâo ]hum ao bi kuôl ung mo#, krah mah. Mâo nanao klei nhắn tin mse\ djuê ana\n, lehana\n `u akâo mrô đ^ng blu\, mrô tài khoản, mrô kak, lehana\n boh dlông awan dhuan, boh ktro\”.

Leh mâo ma\ jih klei `u ]ia\ng mơ\ng mniê ana\n, du\m hruê êdei kơ ana\n, mâo sa ]ô mniê ana\n `u Huyền hưn la] jing mnuih ngă brua\ mơ\ng ta] êdeh phiơr amâo mâo mdei mtam iêu đ^ng blu\, la]dah jing [^ng kral ho\ng Harison hla\m facebook, ăt nhắn tin mta\ brei mniê anei mơ^t prăk ngă hra\ mơar hải quan, prăk tăk bảo hiểm ]ia\ng tu\ ma\ mnơ\ng mơ^t. Kyuadah tu\ he\ snăn kno\ng hla\m wang sa hruê kăm êdei kơ ana\n, mniê anei mâo leh 4 blư\ mơ^t prăk kơ di`u, ho\ng ênoh jih jang truh 600 êklăk prăk. Mniê ana\n ho\ng klei ênguôt yăl dliê:

“ Phu\n tal êlâo kâo mơ^t 43 êklăk prăk kâo ba m’^t, leh m’^t snăn si mgi lo\ m’^t 96 êklăk prăk pioh ngă hra\ mơar hlăm ta] êdeh phiơr. Lehana\n lo\ akâo kơ kâo 180 êklăk prăk, lehana\n la] yơh s^t nik tlam anei mnơ\ng srăng truh kơ sang ih. Dôk duôn lăng yơh amâo mâo [uh ôh, hruê êdei kâo lo\ iêu đ^ng blu\ snăn di`u la] ara\ anei lo\ m’^t kơ di`u 290 êklăk prăk dơ\ng. Amâo lo\ mâo prăk ôh hiu duah ]an l^ng, si we\ mmông ana\n boh ko\ dlô amâo lo\ thâo săng êmăng ôh, ăt hiu duah ]an bi mâo prăk pioh m’^t”.

Jih jang ênoh prăk mâo tuh êyuh, wa\t ]an l^ng ho\ng mnga ktro\ đ^ truh 600 êklăk prăk m’^t he\ jih kơ phung duah mplư, [ia\dah mnơ\ng m’^t amâo mâo [uh ôh. Ka mdei ti ana\n ôh, êpul duah mplư anei lo\ dơ\ng akâo kơ pô ana\n lo\ dơ\ng m’^t 450 êklăk prăk, mmông anei mniê ana\n dơ\ng m^n brua\ ]h^ lăn ]ia\ng mâo prăk m’^t, snăn brua\ ana\n êdah he\ jing klei mplư.

Tui si adu\ brua\ ksiêm mkla\ klei ngă soh jhat, mơ\ng knơ\ng brua\ kahan ksiêm ]ar Lâm Đồng, mơ\ng ako\ thu\n 2017 truh kơ ara\ anei, anôk brua\ kahan ksiêm mâo tu\ ma\ 5 klei hriê hưn le\ hlăm klei ara\ng mplư hlăm hla po\k web. Mơ\ng ana\n, mnê] phung mplư ngă jing mjing du\m tài khoản facebook mgưt ]ia\ng mjing [^ng, mjing găp lehana\n ]o\ng hưn la] jing mnuih mdro\ng sah mâo ai tiê thâo pap, tăp năng duah êlan bi khăp, lehana\n hưn mâo sa ênoh ngăn pro\ng ]ia\ng mơ^t kơ Việt Nam. }ia\ng mâo tu\ ma\ ngăn do\ ana\n, mnuih le\ hlăm klei mplư bi mơ^t he\ kơ di`u sa ênoh, tăp năng truh du\m êklai prăk. Mta mkăn le\, di`u s’ăi g^t gai mnuih le\ hla\m klei mplư ho\ng tài khoản, lu jing ho\ng facebook, leh kơ ana\n ]an l^ng amâodah akâo blei brei thẻ cào mơ^t kơ di`u.

Ti ana\p mnê] jhat anei mơ\ng phung mplư, kahan ksiêm ]ar Lâm Đồng hyua\ kjăp h^n klei hâo hưn mtô mblang, mta\ mtăn kơ jih jang mnuih hlăp facebook mâo klei thâo răng ho\ng phung duah mplư, ]ia\ng dưi răng mgang ngăn do\ pô mâo, lehana\n đăm le\ hla\m klei ngă soh hlăm yang [uôn.

Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k