VOV4.Êđê – Ti kr^ng knông la\n mơ\ng ]ar Gialai, hla\m du\m thu\n êgao, Êpul kahan ra\ng mgang knông la\n po\k hluê nga\ leh mâo leh klei tu\ dưn lu hdra\ brua\ đru kơ yang [uôn. {ri bi hdơr Hruê knhuah l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n Việt Nam lehana\n 29 thu\n Hruê Jih jang mnuih [uôn sang ra\ng mgang knông la\n, hruê 3/3, hmei mâo klei ]ih la] kơ boh tu\ dưn mơ\ng hdra\ brua\ “Đru phung hđeh nao sang hra\” kyua mơ\ng L^ng kahan ra\ng mgang knông la\n ]ar Gialai dôk hluê nga\. Truh kơ ara\ anei, brua\ đru kơ phung hđeh nao sang hra\ mơ\ng l^ng kahan ra\ng mgang knông la\n ]ar hla\k mđ^ lar ja\k klei tu\. Boh s^t êdi ti Kđông kahan ra\ng mgang knông la\n Ia O, jing sa klei tô hmô.

Sui ho\ng anei êbeh 10 thu\n, Kđông răng mgang knông lăn Ia O, Knơ\ng bruă g^t gai răng mgang knông lăn ]ar Gialai tu\ mă rông ba 1 ]ô hđeh mniê ana\n gơ\ Siu H’ly, ti [uôn Kuk, să Ia O, kdriêk Ia Grai. Hlăk ana\n, am^ ama H’ly hmư\ hluê asa\p duah mplư mơ\ng phung jhat, amâo uê` kơ klei hu^ hyưt ngă k^ đ^ ho\ng m’ô găn hnoh krông Pô Kô, găn knông lăn soh ho\ng hdră bhiăn đue# nao kơ ala ]ar [^ng găp Campuchia. Amâo mâo mbhă mbhai, ]k^ ana\n bliư\ he\, jih go\ sang H’ly giăm 10 ]ô mnuih kram kngăm hlăm hnoh krông Pô Kô.

Kno\ng H’ly [ri mbhă mbhai êa đung nao hlăm anôk kbut điêt krah hnoh krông leh ana\n mâo L^ng kahan răng mgang knông lăn Kđông Ia O do\ng mtlaih. Ti ana\p klei truh tơl pap m`ai anei, Kđông răng mgang knông lăn Ia O tu\ mă H’ly ngă anak rông leh ana\n ba nao H’ly kơ go\ êsei Rơ Lan Bin (adei sa prô] tian ho\ng aê H’ly) kriê dlăng. Rơ Lan Bin brei thâo, phung l^ng kahan răng mgang Kđông jing leh ama tal 2 mơ\ng H’ly, du\m klei đru yuôm bhăn kơ mnơ\ng dhơ\ng, ai tiê mơ\ng phung l^ng kahan đru leh H’ly đ^ pro\ng êmo\ng bo\:

“ Kâo mgei ai tiê êdi, Kđông kahan răng mgang knông lăn Ia O amâo djo\ kno\ng do\ng hd^p ]ô kâo đui] ôh, [ia\dah lo\ tu\ mă ngă jing anak rông, mđing kriê dlăng ksă êmă kơ ]ô kâo. Kđông kahan Ia O jăk êdi, du\m mnuih ]huai êlan ăt đru dlăng ba. Kâo la] jăk lu êdi. Kâo srăng g^r ktưn iêu la] mnuih [uôn sang amâo mâo găn knông lăn, g^r ngă bruă duh [ơ\ng, mđ^ kyar bruă duh mkra hlăm kr^ng lăn [uôn sang pô”.

Mb^t ho\ng H’ly, ara\ anei Kđông kahan răng mgang knông lăn Ia O hlăk tu\ mă rông 6 ]ô hđeh mkăn ăt mâo klei hd^p mda dleh dlan. Kno\ng ti [uôn Klong, să Ia O mâo 2 ]ô hđeh mnuih Việt Nam djuê ana Campuchia ana\n jing Kpuih Hiếu leh ana\n Kpuih Mơi mâo phung knuă druh, l^ng kahan mơ\ng Kđông tu\ mă rông ba, Jih 2 ]ô hđeh anei êr^t ama mơ\ng điêt, am^ khăng rua\ duam, anăn klei hd^p mda dleh dlan. Amai Kpuih H’Bi am^ Kpuih Mơi brei thâo: kyua mâo klei đru jih ai tiê mơ\ng phung l^ng kahan kđông răng mgang knông lăn, snăn `u dưi krơ\ng kjăp klei hriăm hră m’ar:

“ Anak kâo `u khăp ]ia\ng kơ klei hriăm hră, [ia\dah go\ êsei dleh dlan. Mâo klei đru mơ\ng phung l^ng kahan, êdei ana\p kâo g^r ktưn kơ anak aneh hriăm hră jing mnuih mâo klei tu\ dưn, tui ngă klei ]ang hmang mơ\ng pô”.

Asei mlei phung hđeh hriăm hră leh tu\ mă klei đru brei ăt g^r ktưn hlăm klei hriăm hră. Grăp hruê phung hđeh kreh kriăng nao sang hră, g^r ktưn hriăm hră ]ia\ng tlaih ênguôt ai tiê ]ang hmang mơ\ng am^ ama ăt mse\ mơh phung l^ng kahan răng mgang knông lăn. Lu phung hđeh mâo ba w^t boh tu\ dưn jăk hlăm klei hriăm hră. Kpuih Hiếu, [uôn Klong, să Ia O brei thâo:

“ Ana\n kâo Kpuih Hiếu, hriăm adu\ 4, sang hră gưl I Bùi Thị Xuân, kâo hma\ng hmưi đ^ pro\ng hriăm hră bi jăk ]ia\ng ngă brua\ kahan ksiêm”.

Klei đru brei mơ\ng phung l^ng kahan ăt đru lu phung nai mtô leh ana\n sang hră ti să knông lăn Ia O hlăm bruă iêu la] phung hđeh hriăm hră nao sang hră. Nai Ksor Linh, Sang hră gưl I Bùi Thị Xuân, să Ia O brei thâo: kyua mâo klei hrăm mb^t, đru brei mơ\ng phung l^ng kahan răng mgang knông lăn anăn bruă rơ\ng kjăp ênoh hđeh nao hriăm hră jăk h^n, hnơ\ng thâo mtô [rư\ [rư\ dưi bi mđ^ kyar:

“Klei đru brei mơ\ng kđông kahan răng mgang knông lăn Ia O mjing klei mđ^ ai kơ phung hđeh nao sang hră. Kâo [uh anei jing bruă ngă mâo klei tu\ dưn c\ia\ng bi mđ^ lar ti kr^ng taih kbưi, kr^ng knông lăn”.

Thiếu tá Đinh Công Thông, Khua Kđông kahan răng mgang knông lăn Ia O, l^ng kahan răng mgang knông lăn ]ar Gialai brei thâo: bi mklă “ Đru phung hđeh  nao sang hră” jing hdră bruă kriê dlăng klei hd^p mda yang [uôn mâo klei tu\ dưn dhar kreh, jing mta phu\n ]ung ba mtru\t mjhar mnuih [uôn sang yuôm bhăn, Kđông mđing dlăng g^t gai hluê ngă ]ia\ng mâo ba w^t boh tu\ dưn đ^ h^n. Amâo djo\ kno\ng đru kơ mnơ\ng dhơ\ng đui] ôh, phung knuă druh, l^ng kahan mơ\ng Kđông kahan lo\ mđing dlăng kơ klei hd^p mda ai tiê klei m^n kơ phung hđeh êlăk. Mơ\ng ana\n, k`ăm hmao mtru\t mjhar phung hđeh mâo klei hd^p dleh dlan dưi nao sang hră, mâo ai tiê kpưn đ^ jăk h^n hlăm klei hriăm hră, mjuăt hriăm ]ia\ng êdei ana\p jing mnuih tu\ dưn kơ [uôn sang:

“ Ho\ng klei đru 1 mlan mâo 500 êbâo prăk, hruê kăm tal êlâo mơ\ng mlan bi mguôp ho\ng bruă k’kuh hla ]hia\m gru mơ\ng sang hră, hmei mtio\ nao phung knuă druh ba mđup myơr truh kơ kiê kngan phung hđeh, đru mdul mao [ia\ klei dleh dlan kơ phung hđeh. Hlăm wưng hluê ngă, du\m klei bhia\n leh ana\n hdră k]ah mtru\n ara\ anei hmei a\t dưi dôk  kriê kjăp”.

Ara\ anei, Êpul kahan ra\ng mgang knông la\n ]ar Gialai hla\k dôk đru rông ba 48 ]ô hđeh mâo klei hd^p dleh dlan ti 7 sa\ knông la\n hluê si hdra\ brua\ “Đru phung hđeh nao sang hra\”. }ia\ng thâo sa\ng kla\ h^n kơ hdra\ brua\ anei, pô ]ih klei mrâo Công Bắc mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Trung tá Nguyễn Văn Tươi, K’ia\ng khua Êpul kahan đru mtru\t mđ^ ai mnuih [uôn sang, Kđông kahan ra\ng mgang knông la\n Ia O. Trung tá Nguyễn Văn Tươi mâo leh êbeh 25 thu\n sia\ suôr ho\ng hdra\ brua\ đru mtru\t mđ^ mnuih [uôn sang ti kr^ng knông la\n lehana\n jing pô hluê nga\ nanao brua\ nao ]ua\ êmuh, dla\ng kriê lu phung hđeh hria\m hra\ mâo klei hd^p dleh dlan ti sa\ Ia O.

-Jing mnuih sia\ suôr ho\ng brua\ đru ]ung ba mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l sui leh, akâo kơ ih brei thâo kla\ mnga] h^n kơ du\m klei dleh dlan phung hđeh hriăm hra\ hlăm kr^ng knông lăn hla\k tuôm?

Trung tá Nguyễn Văn Tươi: Klei hd^p mda phung hđeh hriăm hra\ mnuih djuê [ia\ hla\m kr^ng knông lăn, dleh dlan hlăm klei hd^p jing tal êlâo, [ia\dah kyua klei bhiăn hlăm anei puhng hđeh kreh tui hluê am^ ama nao kơ hma pưk, hlo\ng đăm hlăm hma. Klei hđeh hriăm hra\ m’ar le\ hlăm klei dleh dlan. Phung ayo\ng adei l^ng kahan tru\n nao hlăm [uôn sang, ksiêm êmuh ]ia\ng kơ thâo boh klei phung hđeh hriăm hra\ mơar, đru kơ du\m go\ êsei hlăm kr^ng knông lăn mdul sa kdrê] klei dleh dlan.

- Hluê si thâo kđông răng mgang knông lăn Ia O mâo leh hdră hrăm mb^t ho\ng adei nao sang hra\ mơ\ng sui leh, akâo kơ ih mblang brei klei yuôm bhăn mơ\ng hdră anei mơ\ng brua\ đru ]ung ba mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l?

Trung tá Nguyễn Văn Tươi: Thu\n 2002, am^ ama amuôn Siu H’Ly găn knông lăn đue# nao kơ Campuchia lehana\n mâo klei truh, ngă kơ amuôn êr^t am^ ama. Knua\ druh l^ng kahan kđông [uh amuôn djiêu hnoh krông, snăn ba w^t rông. Mơ\ng thu\n 2016, amuôn hriăm jih gưl 2, lehana\n mâo knua\ druh, l^ng kahan hlăm kđông ngă hra\ mơar mơ^t amuôn nao hriăm kơ sang hra\ Cao đẳng brua\ ]ar Gialai. }ia\ng lo\ ]uê brua\ mse\ snăn, mâo yơh Knơ\ng g^t gai brua\ kahan răng mgang knông lăn mtru\t mjhar phung knua\ druh, l^ng kahan ngă klei mkrum mguôp, hrăm mb^t đru mnuih [uôn sang hlăm knông lăn dôk hlăm klei dleh dlan. Snăn ara\ anei, hmei mâo đru leh 7 ]ô hđeh, mâo phung l^ng kahan kah êsei brei djam đru ba kơ grăp ]ô hđeh 500 êbâo prăk/mlan, pioh blei hra\ mơar nao sang hra\.

- Lo\ dơ\ng du\m brua\ leh mâo nga\ , hlăm thu\n 2018 anei, Kđông răng mgang knông lăn Ia O si hdră leh mâo pioh lo\ đru kơ phung hđeh mâo klei hd^p dleh dlan ti knông lăn?

Trung tá Nguyễn Văn Tươi: Ngă klei knơ\ng brua\ kia\ kriê kahan răng mgang knông lăn ]ar, êpul brua\ g^t gai kđông mâo leh klei k]e\ kơ jih jang phung ayo\ng adei l^ng kahan lo\ ngă jăk h^n brua\ đru ]ung ba mnuih [uôn sang, ]ia\ng kơ brua\ anei mâo klei tu\ dưn h^n. Hmei tio\ nao leh knua\ druh, l^ng kahan nao ]ua\ êmuh phung hđeh, ksiêm dlăng klei digơ\ hriăm hra\ mơar, lehana\n hgu\m ho\ng phung nai mtô ]ia\ng đru kơ phung hđeh hriăm hra\ m’ar tu\ jing h^n.

 - Sna\n he\, mni la] jăk kơ ih lu!

                                                                                    H’Nga pô ]ih hlo\ng răk