VOV4.Êđê –Kyua jho\ng kmla\n bi mlih hdra\  buh pla mơ\ng djuê ana hđa\p đê kơ brua\ nga\ lo\ hma hluê hdra\ ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, lu mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti c\ar Lâm Đồng kpưn đ^ leh kơ mdro\ng. Du\m gru hmô pla djam mtam, mnga ba yua hdra\ nga\ brua\ mrâo mrang mâo ba w^t klei tu\ pro\ng kơ brua\ duh mkra, đru mguôp bi mlih leh klei m^n, hdra\ nga\ mơ\ng mnuih [uôn sang djuê [ia\, po\k hdra\ êlan mđ^ kyar brua\ nga\ lo\ hma h’^t kja\p ti alu\ wa\l.

Ti ana\p sang mrâo pro\ng siam ênoh yuôm du\m êklai prăk, Rơ ông Tuyên, ti alu\ Đan Kia, wa\l krah Lạc Dương, kdriêk Lạc Dương, ]ar Lâm Đồng hơ\k m’ak, kyua pla ana boh tainan Pra\ng, pla mnga lah. Thu\n 2015, Êpul hgu\m mnuih [uôn sang ngă lo\ hma kdriêk Lạc Dương iêu mthưr bi mlih mnơ\ng pla, ba yua hdră mnê] mrâo hlăm bruă duh mkra hluê hdră ba yua hdră kdrăp ngă bruă mrâo mrang, go\ êsei `u uă druôm 3 sao kphê leh khua mduôn ]ia\ng ba pla ana boh tainan Prăng ba yua kdrăp krih êa ]o\ng êran hjăn. Mơ\ng ana\n, yap mdu\m grăp thu\n go\ êsei `u mâo hrui w^t pra\k mnga êbeh 100 êklăk prăk. {uh gru hmô pla djam, pla mnga ba yua kdrăp mrâo mrang mâo m’mông mdei leh ana\n mâo hnư hrui đ^ h^n, R’Ông Tuyên hlăk bi [rư\ bi mlih ênhă kphê 7 sào ]ia\ng ba pla mnga hồng:

“ Pla kphê mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, 1 thu\n kơh mâo prăk. Bi pla mnga anei dul [ia\ ai ngă bruă bruă, grăp hruê ăt mâo prăk. Yap mdu\m 1 yan hrui w^t mơ\ng 15 – 20 êklăk prăk. Thu\n ana\p truh kâo srăng uă druôm jih kphê ]ia\ng ba pla mnga”.

{rư\ hruê [rư\ lu gru hmô bruă ngă lo\ hma ba yua hdră kdrăp ngă bruă mrâo mrang hlăm kr^ng mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti ]ar Lâm Đồng.

Mb^t ho\ng bruă ba yua kdrăp, hdră nga\ brua\ mrâo mrang, lu go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti Lạc Dương lo\ pral thâo klă klei ]ia\ng mơ\ng sang ]ơ mnia, hrăm mb^t pla mjing djam, mnga hluê ho\ng klei kuôl kă hrui blei mơ\ng du\m anôk bruă mnia mblei. Awa Krajan Wơr, ti alu\ Đan Kia, leh ana\n awa }il Philip, ti alu\ B’Nơr, wal krah Lạc Dương, bi hgu\m ba mlih êbeh 5 sao kphê ba pla djam bei anu\ng leh ana\n mnga hồng. Digơ\ 2 bi si`ê klei kuôl kă ho\ng anôk hrui blei djam, mnga hluê ênoh 5 êbâo prăk hlăm 1 boh djam hbei anu\ng leh ana\n 1 êbâo prăk hlăm 1 adhan mnga hồng. Ho\ng ênoh ]h^ h’^t anei, grăp thu\n awa Krajan Wơr hrui w^t prăk mnga mâo giăm 300 êklăk prăk, bi awa }il Philip ăt mâo hrui w^t prăk truh êbeh 120 êklăk prăk. Awa }il Philip brei thâo:

“ Êlâo dih hmei ka tuôm hriăm mjuăt ôh, snăn hnơ\ng mâo djam [ia\ êdi. Ara\ anei hmei mâo hriăm mjuăt leh, anăn hnơ\ng mâo djam lu h^n, lehana\n 1 thu\n hmei dưi pla hla\m 3 yan. Pla mjing djam ara\ anei hluê hdră mnê] nga\ brua\ mrâo mrang,ânăn hnơ\ng mâo đ^ h^n mse\ ho\ng klei ]ia\ng hmang. Kâo ]ang hmang mnuih [uôn sang ăt thâo ba yua hdră mnê] nga\ brua\ mrâo mrang hlăm bruă pla mjing, ]ia\ng bruă duh mkra mâo ba w^t lu boh tu\ dưn leh ana\n klei hd^p mda [rư\ hruê [rư\ trei mđao h^n”.

R’Ông Tuyên ti ana\p sang mâo ênoh yuôm êbeh 1 êklai prăk leh ana\n đang boh tainan Pra\ng ba yua kdrăp, hdră nga\ brua\ mrâo mrang

Du\m gru hmô bruă duh mkra pla mjing mâo ba w^t boh tu\ dưn đ^, jing leh anôk bi k]ah kơ du\m go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti alu\ wa\l nao bi tui hriăm mđ^ lar. Ara\ anei kdriêk Lạc Dương mâo 4 êbâo go\ êsei ngă lo\ hma pla mjing hluê hdră ba yua kdrăp, hdră ngă bruă mrâo mrang, hlăm ana\n mâo hlăm brô 250 go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\, ho\ng hnư hrui w^t yap mdu\m grăp thu\n mơ\ng 100 – 150 êklăk prăk. Êpul hgu\m mnuih [uôn sang ngă lo\ hma kdriêk Lạc Dương hlăk lo\ dơ\ng mđ^ ktang bruă mtô mblang iêu la] kơ mnuih [uôn sang bi mlih mnơ\ng pla, mb^t ana\n po\k lu adu\ mtô bi hriăm ba yua kdrăp, hdră nga\ brua\ mrâo mrang, tui duah êpul bi mko\ hgu\m leh ana\n đru brei prăk kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ba yua kdrăp, hdră nga\ brua\ mrâo mrang hlăm bruă pla mjing. Nguyễn Hồng Thuỷ, Khua g^t gai Êpul hgu\m mnuih [uôn sang ngă lo\ hma kdriêk Lạc Dương brei thâo:

“ Kdriêk hlăk tă ]ua mko\ mjing êpul bi hgu\m, êpul bi mko\ hgu\m ho\ng du\m anôk bruă mnia mblei hrui blei mnơ\ng mâo, ]ia\ng mâo anôk ba ]h^ h’^t kjăp. Mơ\ng klei mko\ hgu\m hrui blei, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma [uh mâo boh tu\ dưn kơ anôk ba ]h^, snăn lu mnuih bi hur har hluê ngă. Grăp thu\n tơdah mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hla\m êpul jho\ng kmlăn ai tiê ngă hră m’ar mko\ mjing gru hmô mrâo, snăn kdriêk srăng mjing klei gălo\ đru brei kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma dưi mâo ]an prăk ]ia\ng duh bi liê kơ bruă duh mkra”.

Klei m’ak mơ\ng }il Philip ho\ng đang djam bei anu\ng dưi krih ho\ng ma\i êran hjăn

Đa Cát Vinh, Khua g^t gai Êpul hgu\m mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ar Lâm Đồng brei thâo; hdră mđ^ kyar bruă ngă lo\ hma ba yua hdră mnê], kdrăp ngă bruă ênuk mrâo mrang ti alu\ wa\l hruê mlan êgao mâo ba w^t lu boh tu\ dưn năng hdơr. Ara\ anei kluôm ]ar mâo 11 êbâo ha lăn pla mjing ênoh yuôm êbeh 500 êklăk prăk hlăm 1 ha hlăm 1 thu\n. Hlăm ana\n, êbeh 700 ha ênoh prăk hrui w^t grăp thu\n mơ\ng 1 – 3 êklai prăk. Mâo 971 êpul êya, go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mkăp hră tu\ yap VietGAP, GlobalGAP, Organic ho\ng hnơ\ng pro\ng êbeh 2 êbâo 500 ha. Khă sơnăn, lo\ w^t dlăng, sơnăn bruă pla mjing ba yua hdră mnê], kdrăp ngă bruă ênuk mrâo mrang adôk hliê hluôt hnơ\ng điêt, ka mâo lu ôh gru hmô mguôp mb^t hluê hnơ\ng pro\ng. }ia\ng đru mnuih [uôn sang ngă lo\ hma h’^t ai tiê duh bi liê ba yua hdră mnê], kdrăp ngă bruă mrâo mrang hlăm bruă pla mjing ho\ng klei h’^t kjăp, Đa Cát Vinh la] snei, wa\t knu\k kna leh ana\n anôk bruă mnia mblei bi mâo du\m hdră k]ah klă klơ\ng ]ia\ng kriê mgang mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti du\m klei truh tơl kơ yan adiê leh ana\n ênoh ênil:

Đang boh hồng hlăm sang ala\ k^ng mơ\ng Kranjan Wơr

“ Hluê si kâo bruă krơ\ng kna kơ du\m go\ êsei duh mkra ba yua hdră mnê], kdrăp ngă bruă mrâo mrang ara\ anei, jing ]ia\ng êdi, ]ia\ng kriê mgang kơ digơ\ tơdah mâo klei truh tơl. Mb^t ana\n knu\k kna ăt bi mâo klei ]ua\l mkă kr^ng klă mnga] leh ana\n bi hnơ\ng kơ ênhă pro\ng. Kơ ana\n knăl ăt bi mâo klei t^ng dlăng kơ du\m mta mnơ\ng pla mjing mâo phu\n agha ti Lâm Đồng. }ia\ng si be\ ngă dưi mâo klei h’^t kjăp mơ\ng bruă pla mjing truh kơ bruă ba ]h^ mnơ\ng mâo leh mb^t ana\n ana\n knăl mơ\ng pô dưi hưn  mdah hlăm kluôm dlông ro\ng lăn”.

                                                                                         Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk