VOV4.Êđê - Jhuang mu\t hla\m thu\n 2018 anei, ana boh kroh jing leh sa hla\m du\m klei ga\l mrâo mơ\ng brua\ nga\lo\ hma ti kr^ng Dap Kngư. Boh nik, hla\k êjai mâo lu ana kphê leh khua mduôn, ana tiêu djiê lu nga\ lui] liê pro\ng, kyua klei bi mlih yan adiê nga\ lehana\n tru\n ênoh ]h^ hla\m sang c\ơ mnia, ana boh kroh ti kr^ng Dap Kngư a\t ba w^t hnư hrui w^t lu mơh. Ti [uôn Jung, sa\ Êa Yông, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak, lu mnuih [uôn sang djuê ana Êđê, kyua pral thâo bi mlih hluê  boh klei, đa\o knang kơ klei mta\  răng mtru\t mđ^ hdra\ bi mlih mơ\ng pla ti alu\ wa\l, kyua ana\n ba w^t leh lu klei tu\ jing ho\ng ana boh sâu riêng, boh [ơr, jing leh pô mdro\ng pra\k êklai.

Tơl gưl tal tlâo kơh hmei truh kơ [uôn Ju\ng 2, sa\ Êa Yông, mâo bi tuôm ho\ng Y-Wân Niê, jing pô đ^ nao kơ mdro\ng mơ\ng du\m go\ sang ti anei. Y- Wân brei thâo, hlăm wưng anei `u êku\t kơ hma nanao ]ia\ng dlăng kriê war boh sầu riêng. Leh gưl ang^n êbu\ mrô 12, lehana\n du\m gưl hjan hlăm knhal jih thu\n, ana boh ênưih le\ hlăm klei mnơ\ng ngă. Tơdah tăm mâo he\ sa phu\n boh mâo klei djiê krô, snăn `u lu] du\m pluh êklăk prăk leh hlăm sa thu\n. Lehana\n `u brei hmei dlăng hra\ hlăk 15 thu\n êlâo, knơ\ng brua\ kphê Phước An mơ^t kơ mnuih [uôn sang, mtru\t jih jang mnuih pla boh sầu riêng hlăm war kphê. Hlăk ana\n knơ\ng brua\ kno\ng [ua\n kăp hrui blei 6 êklăk prăk/tôn, lehana\n mâo hlăm brô 10 tôn/ha. {ia\dah boh s^t mboh lu h^n êbeh kơ dua blư\, 3 blư\, ênoh ]h^ lo\ đ^ yuôm h^n giăm 10 blư\ mka\ ho\ng ênoh t^ng tal êlâo. Leh 8 thu\n du\m đang war dơ\ng mâo pe\ boh, mnuih [uôn sang [uôn Ju\ng dơ\ng mâo klei bi mlih. Y-Wân lehana\n du\m ]ô ayo\ng adei mrâo bi dôk ung mo#, tloh mdơ\ng leh sang pro\ng siam, tloh blei wa\t êdeh pro\ng mơh:

“ Mka\ ho\ng kphê snăn klei tu\ dưn mơ\ng boh sâu riêng kdlưn h^n êbeh kơ du\m pluh blư\, tôhmô drei mâo 5 sao lăn kphê mâo hlăm brô êbeh 1 tôn boh jing mâo ma\ 38 êklăk pr\ak đu], [ia\dah hlăm 5 sao kphê ana\n lo\ pla plua\ mb^t boh sâu riêng dưi mâo truh 400 êklăk prăk. Ara\ anei [uôn Ju\ng mơ\ng boh sâu riêng mâo leh klei bi mlih pro\ng êdi, mâo mdơ\ng sang pro\ng siam, mse\ ho\ng sang hmei mâo pe\ boh sầu riêng truh 10 thu\n ho\ng anei leh, prăk kâo mdơ\ng sang mơ\ng boh sầu riêng sơăi, sang anak kâo ăt mơ\ng boh sâu riêng mơh, lehana\n anak tal dua blei êdeh pui ăt mơ\ng boh sầu riêng mơh”.

Êngao kơ boh sầu riêng, mnuih [uôn sang [uôn Ju\ng lo\ pla boh [ơr hlăm đang kphê, mâo [ơ\ng lu mơh. Y-Bli Niê, {uôn Ju\ng 1 brei thâo, anôk êdu h^n mơ\ng boh [ơr mka ho\ng boh sầu riêng jing ana boh amâo jăk bi mnga amâodah bi adiê ôh hlăm yan krih, amâodah êjai adiê hjan. Mnuih pla mjing hlăk dôk g^r mghaih msir klei anei, ]ia\ng bi hơ^t hnơ\ng mâo ba w^t:

“ Mse\ si pô nah anei mâo êbeh 200 phu\n ana boh sầu riêng sa thu\n mâo ba w^t du\m êklai prăk mtam, dah h’ăi êdi ăt mâo mơh mơ\ng 400 – 500 êklăk prăk”.

Hlăm ênoh phung mdro\ng prăk êklai mơ\ng ana boh [ơr, lehana\n sâu riêng ti [uôn Ju\ng, Y-Thơm Niê, khua [uôn [uôn Ju\ng 2 jing klei bi hmô êdah êdi. ~u amâo mâo djo\ kno\ng jing mnuih thâo pla mjing boh sầu riêng lehana\n boh [ơr đui] ôh mâo êbeh 1 êklai 500 êklăk prăk, [ia\dah `u lo\ jing mnuih kăp đru mnuih [uôn sang duah anôk kăp blei, jing mnuih hur har đru mnuih [uôn sang hdră dlăng kriê wiê ênăk ana boh, răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Hlăm kiê kngan `u mâo nanao klei t^ng ho\ng đ^ng blu\ thâo m^n. Dưi lo\ ksiêm duah klei kreh knhâo hlăm Internet, tăp năng ksiêm duah kơ ênoh ênil, ]ia\ng kăp đru kơ mnuih [uôn sang thâo ti jing klei djo\ ti jing klei soh. Y-Thơm brei thâo, hlăm êbeh 300 go\ êsei mnuih [uôn sang ti [uôn Ju\ng 1, lehana\n Ju\ng 2, giăm 150 go\ êsei, mâo đang boh hlăk mâo [ơ\ng leh. Mâo ba w^t mơ\ng 400 êklăk prăk truh êbeh 2 êklai prăk/thu\n. Du\m go\ êsei adôk, hlăm thu\n anei 2018 srăng mâo [ơ\ng s’ăi. Snăn, klei hd^p mda mnuih [uôn sang ti [uôn Ju\ng srăng mâo klei đ^ kyar h^n:

“ Go\ sang mâo pla ana boh sầu riêng snăn klei hd^p mda mâo klei bi mlih mtam dah mka\ ho\ng du\m go\ êsei ka pla ôh. Mơ\ng ana\n êpul kia\ kriê [uôn yap ana boh sầu riêng jing mnơ\ng pla phu\n ba w^t klei tu\ dưn pro\ng êdi. Kyuana\n thu\n anei jih jang du\m boh [uôn bi tuh êyuh pla ana boh sầu riêng lehana\n ana boh [ơr Booth. Lehana\n mnuih [uôn sang ăt kăn lui rei brua\ dlăng kriê wiê ênăk kphê, lehana\n lu mnơ\ng pla mkăn hlăm sa ênha\ pla mjing ana\n, ]ia\ng mđ^ nanao ênoh mâo ba w^t”.

Hruê knhal tui] hmei kbia\ mơ\ng sang Y-Thơm Niê êjai ti djiêu ana\n mâo môtơr dôk khăt [r^k, lehana\n boh tâo. Sa boh sang pro\ng siam dôk mdơ\ng ho\ng ênoh êbeh kơ 4 êklai prăk, `u hlăk dôk bi leh du\m brua\ knhal tu] ]ia\ng hmao drông thu\n bhang mrâo. Du\m boh êdeh kang bi kduê mdiăng ba w^t lu kdô kphê mơ\ng hruê pe\ knhal tu] yan 2017 – 2018, brei [uh klei mdro\ng sah, klei hơ^t kjăp hlăk truh ho\ng mnuih [uôn sang kơ anei.

Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k