VOV4.Êđê - Mơ\ng brua\ akâo ba w^t rông sa ]ô hđeh ara\ng lui, truh kơ ara\ anei Đinh Minh Nhật, ti alu\ 1, sa\ Ia Hlôp, kdriêk }ư\ Sê, ]ar Gialai rông ba leh êbeh 70 ]ô hđeh, lu jing phung hđeh mnuih [uôn sang djuê ana [ia\ hla\m kr^ng. Pa\t ]ia\ng jih phung hđeh anei mâo klei hd^p dleh dlan êdi, mâo hđeh am^ ama lui he\ mơ\ng điêt kyua amâo mâo ja\k asei mlei, đa đa hđeh êr^t am^ ama. Mâo hđeh Nhật ma\ ba w^t rông dơ\ng mơ\ng mrâo kkiêng mtam, [ia\dah a\t mâo lu mơh phung hđeh ]o\ng nao kơ `u akâo dôk ho\ng ba. Digơ\ hd^p mb^t mbla, hlei pro\ng [ia\ nga\ ayo\ng, nga\ amai, phung điêt nga\ adei. Hra\m mb^t bi rông ba, kriê dla\ng mse\ si ayo\ng amai adei sa tian ana\n.

Nhật ka\n mdro\ng sah lei mơh, hja\n `u rông ba jih phung hđeh, kyua ana\n s^t  truh Tit, phung anak `u amâo dưi mâo dja\p ôh ao mrâo, ka\n dưi mâo [ơ\ng mnơ\ng tu\ ja\k lei. {ia\dah jih jang dưi mâo ]hum ao h’ô c\u\t h’ô doh, mđao, lehana\n [ơ\ng hua\ trei s’a^. Boh nik, digơ\ dưi h’uh mđao h^n ho\ng ai tiê thâo bi kha\p ]ia\ng, ana\n gơ\ dul [ia\ mơh klei êr^t, amâo mâo klei kha\p c\ia\ng mơ\ng am^ ama ga\p djuê.

Du\m pluh km êlan gu dro\ng, leh ana\n êlan boh tâo kl^ mơ\ng wa\l krah kdriêk }ư\ Sê ( Gialai) nao kơ să Ia H’Lốp găn du\m đang ksu pro\ng lă lia. Ksu leh yan êluh hla lo\ bi knăt mtah mda. Djiêu dua nah êlan, du\m kăm djuh pro\ng mnuih [uôn sang da\p leh jing kpiêt ti ana\p sang, prăp êmiêt kơ mlam drông thu\n bhang mrâo, srăng ]uh pui dram drông klei mbhă mbhai thu\n mrâo.

Sang Đinh Minh Nhật dôk hlăm alu\ wa\l pro\ng êhai nhal tui] alu\ 1 mơ\ng să Ia H’Lốp. Sang mrâo ru\ mdơ\ng adôk [âo mnâo êa m’mia. Đinh Minh Nhật brei thâo: ênoh bi liê ]ia\ng ru\ mdơ\ng sang truh êbeh 500 êklăk prăk anei mơ\ng ayo\ng adei 1 am^ ama ho\ng `u ]h^ 1 lô lăn, brei prăk kơ `u. Dưi mâo he\ sang h’^t kjăp anei, `u h^n mơh h’^t ai tiê kriê dlăng anak aneh pô.

Minh Nhật yăl dliê, krah thu\n 2006, tăm nao\ nao ]hưn 1 blư\ kơ [uôn mnuih Jarai. Hlăk ana\n [uôn hlăk ]ang dơr 1 ]ô mniê. Gơ\ mrâo k’kiêng snăn djiê he\. Klei bhiăn mơ\ng mnuih [uôn sang kr^ng anei, tơdah mniê k’kiêng djiê he\, sơnăn anak ana\n srăng lui djiê leh ana\n ba dơr hluê ho\ng am^ gơ\ mơh. Dlăm kơ hđeh điêt mrâo k’kiêng êbeh 1 hruê, hlăk bho\k bho\k dôk guôn djiê hluê am^, Đinh Minh Nhật akâo ]ia\ng mă hđeh ana\n:

“ Êlâo kơnăn kâo bi m^n snei: kâo do\ng hđeh ana\n ]ia\ng gơ\ tlaih djiê pap m`ai đui]. Klă s^t gơ\ sơnăn yơh, kâo amâo bi m^n ôh ba w^t rông. {ia\dah ti ana\p hđeh anei prăp êmiêt ba dơr mb^t ho\ng am^ gơ\, sơnăn kâo amâo dưi ngă ngơi mang ôh, sơnăn kâo do\ng mtlaih”.

Ba w^t rông hđeh ana\n kơ sang mâo du\m hruê, Đinh Minh Nhật m^n ba jao hđeh ana\n kơ hlei pô mâo ai tiê thâo pap rông ba. {ia\dah amâo mâo hlei pô ôh. Leh ana\n hruê mlan đue# nao, `u leh ana\n hđeh ana\n jiă mnâo [âo km^l mse\ si ama anak, amâo thâo bi ktlah ôh. Đinh Minh Nhật bi ana\n kơ anak jing Đinh Hồng Phúc. Phúc thu\n anei 11 thu\n, hriăm adu\ 4, Phúc pral kdal leh ana\n thâo mbruă h^n mkă ho\ng phung hđeh sa gưl ana\n.

Leh tu\ mă rông Phúc mâo sa wưng bhiâo, snăn lo\ mâo 1 ]ô hđeh mkăn dơ\ng, ăt mse\ sna\n mơh.  Sa ]ô hđeh êkei mrâo k’kiêng amâo mâo jăk asei mlei. Klei bhiăn mơ\ng mnuih [uôn sang ti anei, tơdah hđeh mrâo k’kiêng amâo mâo jăk asei mlei srăng hlo\ng lui mtam yơh, amâo mâo rông ba ôh. Hđeh anei amâo mâo [a\ng mlu\n. Rông ba dưi hd^p mơh he\? {ia\, tơdah amâo mâo mă rông s^t nik srăng djiê yơh. Rông Phúc dleh 1, rông `u dleh 10. {ia\dah Đinh Minh Nhật rông leh 1 ]ô hđeh. Ara\ anei hđeh ana\n giăm 10 thu\n leh.

Nanao snăn, [rư\ hruê [rư\ lu hđeh tui duah awa Nhật. Ara\ anei mâo leh 72 ]ô hđeh. Hlăm ênoh anei mâo lu hđeh kbưi ho\ng sang hră, am^ ama [un knap đei snăn digơ\ tui duah, akâo kơ `u dưi dôk huă [ơ\ng leh ana\n dưi nao sang hră. Rơ Lan yăl dliê, am^ ama gơ\ bi lui, gơ\ dôk ho\ng aduôn. Aduôn [un [in, amâo mâo ai tiê kriê dlăng ôh gơ\ kno\ng hriăm jih adu\ 5. Sui ho\ng anei 5 thu\n, aduôn ba ]ô pô hriê ti anei akâo kơ awa Nhật brei ]ô `u dưi dôk huă [ơ\ng leh ana\n nao sang hră. Ara\ anei Rơ Lna hriăm adu\ 9 leh. Mniê điêt pral kdal leh ana\n kreh kriăng. Êngao kơ m’mông nao sang hră, Rơ Lan đru phung adei pô lu êdi. Knă êsei, boh mnơ\ng leh ana\n bi mnei kơ phung adei đđiêt:

“ Ơ\|, nai hur har leh ana\n kriê dlăng hmei ksă êmă. Nai khăng amâo mâo huă [ơ\ng p^t đih kyua hu^ kơ hmei amâo mâo êsei huă ]hum ao ]u\t h’ô. Nai mtô hmei ngă du\m mta bruă jăk, nao hlăm êlan klông thâo êmuh leh ana\n mpu\ kơ mnuih pro\ng. S^t đ^ pro\ng kâo ]ia\ng dôk ti anei, ]ia\ng đru nai kriê dlăng phung adei”.

Lê Thị Ngọc, khua adu\ bruă dlăng mnuih ngă bruă, Kahan êka êkeh leh ana\n Yang [uôn kdriêk }ư\ Sê brei thâo: Khua g^t gai kdriêk ăt mse\ mơh adu\ bruă djo\ tuôm bi mđing êdi kơ sang h’uh mđao khăp ]ia\ng mơ\ng Đinh Minh Nhật. Tit anei, phung hđeh ti anei ăt tu\ mă mnơ\ng mđup myơr mse\ si du\m phung mâo klei hd^p dleh dlan ti anôk mkăn hlăm kdriêk. Du\m êtuh hnư mnơ\ng ba nao leh kơ phung hđeh. Lê Thị Ngọc ăt mâo lu blư\ nao kơ sang awa Nhật ksiêm dlăng klei hd^p grăp ]ô hđeh ]ia\ng mâo klei đru brei bi hmao:

“ Leh ksiêm dlăng leh ana\n t^ng knăl, snăn mâo 4 ]ô hđeh ara\ anei êr^t am^ wa\t ama, 2 ]ô hđeh amâo mâo jăk asei mlei ara\ng lui he\. Adu bruă dlăng mnuih ngă bruă kahan êka êkeh mnuih knap m`ai ksiêm dlăng, ngă hră m’ar ]ia\ng phung hđeh dưi tu\ mă klei đru mdul phung hđeh êr^t am^ ama leh ana\n phung hđeh amâo mâo jăk asei mlei”.

Ara\ anei ênoh huă [ơ\ng grăp hruê mơ\ng grăp ]ô hđeh ti anei awa Nhật bi liê 10 êbâo prăk. Du\m hruê tit ênoh huă [ơ\ng mơ\ng phung hđeh đ^ 2 blư\. Hruê 24 mlan yuăn, awa Nhật mko\ mjing klei huă [ơ\ng jih thu\n hđăp kơ phung hđeh. ~u hlak mblang mko\ mjing klei [ơ\ng Tit ]ia\ng phung hđeh dưi w^t ho\ng go\ sang. Êbeh 30 ]ô hđeh lo\ dôk ho\ng `u, kyua digơ\ amâo mâo djuê găp sa prô] tian am^ ôh. Du\m ]ô phung hđeh [ơ\ng tit ho\ng awa Nhật, kuh ku\m hrăm mb^t kuh drông thu\n mrâo.

Hruê 30 tit jih jang du\m go\ êsei kuh ku\m, dôk mb^t. Hruê 30 tit, ti alu\ 1, să Ia H’Lốp, kdriêk }ư\ Sê ăt mâo 1 go\ êsei, 1 ]ô ama ho\ng êbeh 30 ]ô anak êr^t êrin dôk mb^t hlăm klei huă [ơ\ng jih rue# thu\n hđăp h’uh mđao klei khăp ]ia\ng anak mnuih. Phung hđeh mui` mđrăm mb^t:

“ Amâo thâo ôh s^t êku\t am^, phung anak si răng jing. Amâo thâo ôh s^t êku\t am^ hlei  knă brei êsei. Amâo thâo ôh s^t êku\k am^, grăp mlan hlei pô msăm brei abăn kơ anak ]ia\ng kơ mđao, hlei pô mui` mjum kơ anak ja\k p^t. Anak thâo s^t êku\t am^, amâo mâo pô ăl, [ia\dah amâo mâo pô suk ruôr bi juh, amâo mâo pô bi m^n kơ anak. Anak thâo s^t êku\t am^, amâo mâo hlei pô kmiêk anak grăp blư\ anak ênguôt, hlei pô srăng khăp kơ anak h^n kơ asei mlei. Ơ am^ anak akâo kơ am^ dôk mb^t ho\ng anak. Am^ ơi anak akâo kơ am^ dôk nanao ho\ng anak. Am^ ơi, anak hu^ hruê mlan đue# nao srăng amâo mâo mdei. Anak kno\ng ]ia\ng kơ am^ dưi dôk hd^p mb^t nanao ho\ng anak đui]”.

          H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k