VOV4.Êđê - Hra\m mb^t ho\ng ai êwa mơ\ng du\m hruê Tit truh yan mnga hriê, jing yan bi m[^n, bi kuh ku\m ênu\m ênap, dja\p [uôn sang kr^ng Dap Kngư m’ak hlak huai mdoh bi msiam hla\m dja\p ktuê êlan, [uôn sang mpra\p drông mmông truh thu\n mrâo bo\ ho\ng klei h’^t ênang, yâo m’ak.

Khă gơ\ dôk hd^p ti alu\ kbưi ho\ng wa\l krah kdriêk Kon Plông, ]ar Kon Tum, [ia\dah ai êwa Tit ăt w^t leh ho\ng 59 go\ êsei mnuih [uôn sang [uôn Đăk Tăng, să Đăk Tăng. Giăm truh Tit Nguyên đán Mậu Tuất, mnuih [uôn sang hlăm [uôn pral kdal bi mdoh êlan klông [uôn sang, bi msiam pưk sang doh siam h^n. Hlăm kjhiêk sang sang krum du\m boh k]eh kpiê jing leh kpiê. Mb^t ho\ng bruă ngă bi leh tu\ jing bruă pưk hma, mnuih [uôn sang ăt blei mprăp, prăp êmiêt du\m mta mnơ\ng [ơ\ng huă aguah tlam kơ go\ êsei. A Hương, 1 ]ô mnuih [uôn sang hlăm [uôn brei thâo:

“ Thu\n hđăp giăm jih leh, thu\n mrâo dơ\ng truh, go\ êsei kâo ăt mse\ ho\ng mnuih [uôn sang hlăm [uôn Tăng djăp mnuih ăt pral kdal prăp êmiêt drông Tit. Prăp êmiêt tal 1 djăp boh sang ăt bi mâo braih đio\. }ia\ng mâo đio\ jăk drei prăp êmiêt đ^ng m’ô pioh brông. Djăp boh sang ăt mtio\ nao phung êkei êdam nao hlăm dliê ruah mă m’ô awan dlông, siam. Leh ana\n prăp êmiêt mnơ\ng [ơ\ng. Grăp boh sang ăt mâo mnu\, u\n, bip. Hlei sang thâo mâo prăp êmiêt u\n, bi sang amâo thâo mâo sơnăn prăp êmiêt mnu\, bip. Thu\n anei ăt mse\ ho\ng đar thu\n, go\ êsei thâ mâo mko\ mjing pro\ng, hlei go\ êsei dleh dlan, sơnăn mko\ mjing điêt đui]. Prăp êmiêt kơ thu\n mrâo grăp go\ êsei ăt hơ\k m’ak. Lu sang lo\ tui duah du\m mta mnơ\ng [ơ\ng djuê ana đưm ]ia\ng brei [^ng găp [ơ\ng hlăm wưng Tit, mse\ si êbu\ng dliê, mmao dliê…. Hluê Đảng, hluê knu\k kna mb^t ho\ng kluôm ala prăp êmiet drông Tit, m’ak êdi”.

Mb^t ho\ng mnuih [uôn sang kluôm ala, mnuih [uôn sang djuê ana Bahnar ti [uôn Đe Roh, sa\ Lơ Pang, kdriêk Măng Yang, ]ar Gialai ăt hlăk mjua\t mrua\t kơ brua\ prăp êmiêt tit. Thu\n leh êgao, yan adiê jăk găl mnuih [uôn sang djo\ boh mnga mơ\ng brua\ pla kphê, tiêu, hbei [lang, ktơr, mdiê. Mơ\ng ana\n mơh brua\ drông thu\n bhang mrâo lo\ mơak m`ai, h’uh mđao h^n. Blưk, khua brua\ Đảng [uôn Đe Roh brei thâo: “Êlâo kơ tết grăp boh sang kna\ leh s’ăi kpiê ]eh, blei mprăp mnơ\ng [ơ\ng, mnơ\ng mnăm, ]ia\ng bi jak iêu hdơ\ng găp, hrăm mb^t m’ak m`ai, kưt mu` m’ak thu\n bhang mrâo. {ia\dah êlâo h^n mko\ mjing mb^t hlăm jih [uôn, bi mko\ mjing sa hruê êlâo kơ tit, mâo hlăm brô 20 boh ]eh kpiê, mnơ\ng [ơ\ng djăp ênu\m bi hua\ mnăm m’ak m`ai, bi tông ]ing ]har… Jhuang kơ thu\n mrâo mnuih [uôn sang srăng g^r duah [ơ\ng, mko\ mjing [uôn sang mdro\ng sah, lăn ]ar ktang kjăp”.

Am^ Lyna, mnuih [uôn sang ti [uôn {rah, să }ư\ Dliê Mnông, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak ăt hlăk prăp êmiêt kơ hruê Tit. Hluê si am^ Lyna, ]ia\ng ata\t thu\n hđăp lehana\n drông thu\n mrâo ana\p truh, bruă bi mdoh pưk sang jing 1 kdrê] amâo dưi k[ah ôh mơ\ng go\ êsei. Thu\n anei, go\ êsei amai drông Tit mkiêt mkriêm leh ana\n ]ang hmang jih jang mnuih suaih pral sơa^, hơ\k m’ak hlăm thu\n mrâo:

“ Go\ êsei kâo hlăk prăp êmiêt drông Tit Nguyên đán thu\n 2018. Go\ êsei kâo srăng đu\ng [ê` Tit kơ jih sang. Go\ êsei kâo ăt dleh dlan mơh, snăn srăng drông tit hlăm klei mkiêt mkriêm hluê si klei mâo mơ\ng go\ êsei. Ung mo# hmei ăt blei kơ anak aneh ]hum ao mrâo. Hlăm du\m klei huă [ơ\ng drông thu\n mrâo, djuê găp hriê h’ê] hmưi tit go\ êsei prăp êmiêt leh u\n, mnu\, djam mtam ti sang. Go\ êsei kâo amâo dưi hiu ]hưn kbưi ôh, dôk ti sang [ơ\ng tit mb^t ho\ng djuê găp go\ êsei, ]ang hmang djăp mnuih ăt hơ\k m’ak hlăm yan mnga mrâo.

Prăp êmiêt drông tit, go\ sang Ma Thua, ti Bon Ol, sa\ Dak Ndrô, kdriêk Krông Knô, ]ar Daknông mâo blei mprăp leh lu mnơ\ng dhơ\ng. ~u ]ang hmăng, thu\n mrâo djăp mta klei jăk găl ]ia\ng kơ klei hd^p h’^t h^n:

“ Thu\n 2018, ]ang hmăng dưi jăk êa hl^m hjan, ]ia\ng kơ ktơr ]a\t jing, kphê ksu đ^ kyar, klei hd^p mda mnuih [uôn sang h’^t h^n. Tit truh snăn go\ sang kâo blei leh go\ êsei mrâo, blei leh tivi mrâo. Tit truh bi tuôm kuh ku\m ênu\m ênap ayo\ng adei, găp djuê ]ia\ng bi hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang mơak m`ai tit hlăm klei h’uh mđao jăk yâo”.

Lăn ala, yan adiê djo\ guôp, lu mnuih [uôn sang K’ho ti alu\ K’Long, să Hiệp An, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng hd^p ho\ng bruă pla djam, mnga hluê hdră ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang. K’Rốt, Khua anôk bruă mặt trận alu\ K’Long brei thâo; thu\n êgao, kyua pral mguôp mb^t ho\ng du\m anôk hru blei djam, mnga sơnăn boh tu\ dưn bruă duh mkra mơ\ng mnuih [uôn sang dưi mđ^ kyar, klei hd^p mda mnuih [uôn sang đ^ kyar h^n. Djăp boh sang ăt đu\ng [ê` ]ưng, blei mprăp du\m mta mnơ\ng yua aguah tlam ]ia\ng [ơ\ng huă m’ak hlăm 3 hruê Tit:

“ Mnuih [uôn sang djuê [ia\ tui hriăm ho\ng ayo\ng adei Yuăn pla djam, pla mnga, boh nik gơ\ pla mnga wưng tit, snăn klei hd^p mda mnơ\ng dhơ\ng [rư\ hruê [rư\ mâo lu, mâo mnơ\ng [ơ\ng mnơ\ng pioh. }ia\ng mnuih [uôn sang djuê [ia\ ăt mko\ mjing klei [ơ\ng tit mse\ ho\ng ayo\ng adei Yuăn, hrăm mb^t [ơ\ng tit m’ak m`ai, hgu\m mguôp”.

Lơ Pang jing sa\ dleh dlan h^n hlăm kdriêk Mang Yang, ]ar Gialai. Giăm jih 1 êbâo go\ êsei mnuih djuê ana Bahnar. Tui si Đinh Bu\i, khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ Lơ Pang, thu\n 2018, brua\ sang ]ư\ êa lehana\n mnuih [uôn sang sa Lơ Pang bi mko\ mjing klei hd^p trei mđao, duah [ơ\ng đ^ kyar. {ri hlăm wưng tết anei. Hmei ngă jăk klei g^t gai mơ\ng knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk. Tit truh hmei đru kơ du\m go\ êsei knu\k kna dlăng ba, go\ êsei [un ]ia\ng kơ jih jang mnuih [uôn sang mơak m`ai drông tết:

“ Sa\ hmei mâo 8 boh [uôn. Prăp leh tit kơ mnuih [uôn sang bi m’ak thu\n bhang mrâo. Du\m go\ êsei knu\k kna dlăng ba mâo leh Đảng, Knu\k kna đru mơh, snăn hmei yap lehana\n akâo kơ kdriêk đru, hmei g^r ngă jăk brua\ mơ\ng knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa đru kơ mnuih [uôn sang [ơ\ng tit. Tit truh hmei bi h’ê] hmưi hdơ\ng găp, boh nik du\m go\ êsei knu\k kna dlăng ba, mnuih [uôn sang hlăm [uôn m’ak m`ai ]ang hmăng kơ thu\n mrâo ma\ brua\ jăk h^n”.

Hluê hdră hdră k]ah kriê dlăng Tit Nguyên đán kơ đoàn viên, mnuih ngă bruă knu\k kna, Knơ\ng bruă Êpul hgu\m Mnuih nga\ brua\ ]ar Daklak hlăk ktưn ai hluê ngă du\m bruă ngă ti du\m gưl công đoàn. Trần Tuấn Anh, Khua knơ\ng bruă Liên đoàn lao động  ]ar Daklak la]:

“ Tit kuh ku\m ti Alu\ tuh tia mkra mjing Hoà Phú jak iêu mâo hlăm brô êbeh 300 ]ô mnuih ngă bruă hluê ngă du\m hdră bruă t^ng knăl kriê dlăng tit kơ đoàn viên mnuih ngă bruă thu\n 2017, mnuih ngă bruă bi mje\ lehana\n mđup myơr mnơ\ng kơ mnuih ngă bruă./.

Kyua kreh kriăng ma\ brua\, go\ sang R]om Ti thu\n êgao mâo mdơ\ng leh sa boh sang kjăp siam h^n hlăm [uôn Bethel, sa\ Ia Roong, kdriêk }ư\ Pưh, ]ar Gialai. Kkuh drông tết Mậu Tuất 2018, `u lehana\n mnuih hlăm sang bi pia\t êmiêt pưk sang lehana\n war bưn, lehana\n dăp brua\ hlăm hma pưk, ]ia\ng mâo hruê mdei [ơ\ng tết:

“ Thu\n mrâo, go\ sang kâo prăp êmiêt leh boh kroh, dah thâo mâo kâo ]uh u\n, tơdah h’ăi ya do\ mâo yua do\ ana\n. Êngao ana\n, go\ êsei kâo lehana\n du\m go\ êsei mkăn srăng nao ]hưn kơ drai êa, amâodah ya anôk hiu ]hưn ênguê hlăm ]ar”.

Amai Rah Lan H’Punh, ti wa\l krah }ư\ Ty, kdriêk Đức Cơ, ]ar Gia Lai, mko\ mjing leh hdră k]ah hiu ]hưn tit, ba anak aneh nao kơ alu\ wa\l knhuah gru h[uê ênuk }ư\ Bồ, ti să Ia Kla, hlăm kdriêk Đức Cơ. Amai ]ia\ng phung anak aneh thâo săng klă klei tu\ dưn h[uê ênuk yuôm bhăn mơ\ng klei mblah dưi }ư\ Bồ ho\ng klei mtlaih êngiê lăn Dap Kngư, mtlaih êngiê kluôm dhuôm kwar Dhu\ng, hluh lir ala ]ar thu\n 1975, ]ia\ng thâo bi mpu\, khăp ]ia\ng leh ana\n mko\ mjing klei hd^p jăk siam h^n:

“ Tit anei, kâo leh ana\n go\ êsei nao ]hưn kơ alu\ wa\l knhuah gru h[uê ênuk }ư\ Bồ. Kâo ]ia\ng hâo hưn kơ phung [^ng găp je\ giăm taih kbưi kơ alu\ wa\l knhuah gru siă suôr ho\ng klei mblah dưi mơ\ng sư đoàn 320, Kahan êpul 3 hlăm klei kru\ kdơ\ng mblah Mi mtlaih ala ]ar. Knhuan gru mâo bia mkra ho\ng boh tâo, knưl bi hdơr ngă ho\ng boh tâo. Ti anei ]ih pioh klei mblah dưi yuôm bhăn mơ\ng l^ng kahan drei, k`ăm mtlaih êngiê kdrăn mblah yu\ dhu\ng, mphu\n k]ưm du\m klei mblah dưi êdei kơnăn ]ia\ng mtlaih êngiê kluôm dhuôm lăn Dap kngư. Kâo ]ang hmang mnuih [uôn sang thâo săng klă klei tu\ dưn pro\ng mơ\ng kdrăn mblah ti }ư\ Bồ anei.

 Mb^t ho\ng brua\ ngă lo\ hma, mnuih [uôn sang djuê ana Mnông ti {uôn Jun, wa\l krah Liên Sơn, kdriêk Lăk, ]ar Daklak lo\ thâo mko\ mjing brua\ hiu ]hưn ênguê pioh mđ^ kyar klei hd^p mda, du\m boh sang krum dlông, du\m boh mran đưm, lehana\n êman mâo ba w^t leh kơ mnuih [uôn sang, lehana\n đru bi hâo hưn kơ dhar kreh mnuih Mnông. Drông mơak thu\n mrâo Mậu Tuất, mnuih [uôn sang [uôn Jun po\k nanao [a\ng, tông ]ing ]har iêu jum tuê. Y - Tlap {uôn Dap, khua [uôn [uôn Jun brei thâo:

“ Hlăm [uôn pô thu\n 2017 klei hd^p mda mnuih [uôn sang h’^t h^n mka\ ho\ng thu\n êlâo, kyua mâo Đảng, knu\k kna mđing đru ngă brei mnuôr mbông êa, mnuih [uôn sang h’^t ai tiê duah [ơ\ng. Tit thu\n anei hlăk ai hlăm [uôn srăng tông ]ing ]ia\ng kơ tuê êgar hriê ]hưn kơ [uôn pô lu h^n. Thu\n êdei kâo ]ang hmăng mnuih [uôn sang hlăm [uôn mâo klei bi hgu\m mguôp, duh [ơ\ng đ^ kyar h^n, klei hd^p jăk h^n kơ thu\n hđăp, boh mnga mâo ênoh”.

H’Mrư, H’Nê] pô ]ih mkra.