Tàm ƀòn H’ Măng, sàh Ea Kar, càr Dăk Lăk, cau chài Y Dhok Du neh gơs cau “bơto” ai uă rơnàng ơruh pơnu, kơnòm pa tào kờñ gơboh mờ kờñ bơsram dròng cing. Ală jơnau dròng cing ồng git geh bơsram bơh bèp mờ ồng dê, hơ̆ sồng pơn jăt tai bơto wơl nàng ală rơnàng oh kòn in mờ bơh broă git dròng cing neh geh git lài tàm rài kis dê. Uă nam đềt mềr mờ broă bơto dròng cing, ồng Y Dhok Du gŏ loh làng ngan ală bơta kal ke tŭ prăp gàr bơta niam chài cing mồng tàm ƀòn lơgar dê. “Kal ke bè khà geh ală bơta phan lời wơl he ờ hềt đal git jơh. Dơ̆ bàr tai là phan bơna, anih tơrgùm bơsram tàp, phan nàng bơsram, hơ̆ sồng là lam ală cau bơsram gơtìp kal ke, den tàng kơ̆p kờñ ngan kấp geh gơnoar sùm sền gròi, dong kờl nàng ai geh phan bơna lơh broă ƀuơn rơlao”.

Bơta mờ ồng Y Dhok Du kơlôi rơcang ờ di là jơnau is bơh dùl ƀòn dê. Tàm uă tiah, broă bơto jơnau niam chài ờs mờng kung gam mìng ai bơh tàm broă lơh mờng chài bơh ală cau chài dê. Kờñ gàr geh phan lời wơl jŏ jòng, uă cau đơs là pal geh tai jơnau git wă mờ gùng dà broă bơto di pal. Cau chài Tô Thị Mèn, kòn cau Tày, tàm sàh Krông Păc pà git: “Bơh jŏ añ neh kơ̆p kờñ geh ală ơdŭ bơsram nàng git, geh jơnau git wă nàng rê bơto wơl ai rơnàng tơnơ̆ do in. Tàm ală nam lài ờ geh ơdŭ bơsram lơi, mơya añ kung gam bơsram is, jơnau git añ geh kàr lơi, geh bè lơi là añ lơh ngan nàng bơto tai ală rơnàng kơnòm să in”.

Bơh tŭ bơta niam chài cing mồng Tây Nguyên geh UNESCO jơng rơ, càr Dăk Lăk neh uă dơ̆ tơlik geh broă dong kờl nàng prăp gàr mờ ngui bơta kwơ phan lời wơl. Jơnau lơh nền tàm pơrjum sồ 03 bơh Mpồl duh broă Làng bol càr pa tơlik bè broă dong kờl sền gàr mờ ngui phan lời wơl niam chài cing mồng tơngai bơh nam 2026 tus 2030 pơn jăt tai lơh mùl màl jơh jơnau kờñ do, mờ bơta tờm là dong kờl broă bơto mờ ai tơl bơta niam nàng ală cau gàr phan lời wơl geh lơh broă sùm.

Ồng Trần Hồng Tiến, Kwang Lam bồ Sờh Niam chài, Tàp pràn să jan mờ Lòt nhơl càr Dăk Lăk pà git: “Bol añ tơrgùm tàm broă dong kờl, ờ gam là prăp gàr tai mờ neh gơs sền gàr, mờ 5 tơngu me tờm là: lài ngan là tơrgùm sền gàr broă bơto. Dơ̆ bàr là dong kờl broă lơh geh wơl bơta niam chài cing mồng. Dơ̆ pe là tơrgùm dong kờl tơn gơrềng tus mờ cing mồng, mờ ală mpồl dròng cing mồng nàng lơh broă niam rơlao. Mờ dơ̆ do geh dùl bơta pa là bol añ dong kờl broă lơh niam wơl ală bơta niam chài mpồl bơtiàn nàng bơyai lơh ală broă lơh, lơh jăt sồ jơh ală bơta niam chài, ală broă lơh niam chài do nàng gàr tơnơ̆ do in, nàng pơn jăt tai sền gàr mờ ngui niam"”

Bơta pa bơh jơnau lơh nền tàm pơrjum do dê là ờ mìng dong kờl lơh broă prăp gàr, mờ wèt tus bơsong ală bơta kal ke tàm broă bơto phan lời wơl. Mìng is tàm nhai 5 mờ nhai 6 nam do, càr Dăk Lăk bơyai lơh pơn jăt tơn pe ơdŭ bơto bè prăp gàr phan lời wơl niam chài, dong kờl ală cau chài, cau chài dròng cing mồng mờ kwang bàng lơh broă gah niam chài tàm ƀòn lơgar geh rơcang lài gùng dà broă bơto mờ bơta niam broă lơh niam chài mpồl bơtiàn.

Jăt bi Y Maih Mlô, tàm ƀòn Wiao A, sàh Krông Năng yal, ală jơnau git wă do gơtùi ngui tơn tàm mùl màl tàm ƀòn. “Ơdŭ bơsram geh bơto mùl màl ngan, tơrgùm jơh ală cau jăk, ală cau chài tàm broă lơh nàng cri bơyai bal. Añ là rơnàng kơnòm să pơn jăt tai, bơh ơdŭ bơsram do den geh cau bơto jăt gùng dà broă lơh kung bè là ală gùng dà broă lơh nàng lơh geh nùs nhơm niam ha là gùng dà broă lơh nàng mblàng yal, bơto nàng ngui tàm mùl màl tàm ƀòn lơgar. Đơs bal là dơ̆ do den geh bơto mùl màl ngan”.

Càr Dăk Lăk tŭ do geh bàr phan lời wơl niam chài ờ di phan bơna ala măt kòn bơnus geh UNESCO dờp bal mờ uă phan lời wơl niam chài ờ di phan bơna dà lơgar dê. Jăt Tiến sìh Nguyễn Thị Thu Trang, cau bơto tàm Hìu bơsram Đại học Văn hoá ƀòn dờng Hồ Chí Minh đơs, kờñ phan lời wơl pơn jăt tai geh măt tàm rài kis mpồl bơtiàn den lài jơh pal sền gròi tus mờ broă dong kờl ală cau gam prăp gàr mờ bơto ală bơta kwơ niam chài hơ̆.

Tiến sìh Nguyễn Thị Thu Trang pà git tai: “Añ kơlôi là, do là ală gùng dà broă lơh di tŭ ngan, ai tơngŏ mùl màl broă sền gròi bơh càr Dăk Lăk dê gơwèt mờ mpồl prăp gàr, pơn jăt tai, bơto, lơh kung là mpồl tờm, lơh gơnoar tờm tàm broă sền gàr mờ ngui bơta kwơ phan lời wơl niam chài làng bol jơi bơtiàn ờ gal cau dê. Do kung là cau tờm, bơta pràn kwơ màng ngan nàng lơh pràn broă bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn ai càr Dăk Lăk in bơh broă pơgồp bal bơtàu tơnguh lòt nhơl mờ bơtàu tơnguh lòt nhơl kơl jăp”.

Jơnau lơh nền tàm pơrjum sồ 03 gam rơhời pơn jăt tai dong kờl ală cau gam at gơnoar broă mờ bơto phan lời wơl tàm mpồl bơtiàn càr Dăk Lăk in. Tŭ broă bơto geh sền gròi mờ ală broă lơh mùl màl, ală bơta kwơ niam chài geh prăp gàr bơh uă rơnàng rơ̆p geh tai bơta niam nàng pơn jăt tai geh bơto, bơtơl mờ lơh geh uă tàm rài kis.