VOV4.M’nông: Ăp năm rlau aơ, nau tâm ban bu ur bu klô tâm Dak lak geh dơi âk nau, đah rnoh bu ur râng ƀư nau kan gưl kan tâm dâng geh 25,4% (hao 3,4% rđil đah năm kan bah năp), gưl nkuăl 16,4% (hao 3,2% rđil đah năm kan bah năp). Tâm ne, bu ur rnoi mpôl đê̆ hŏ geh ăp nau dơi âk lơn tâm nau ntĭm nti, mĭn rvê, pah kan ndrel ƀư âk nau dơi tâm ăp nau kan, lah rjăp nau dơi bah nơm tâm nau rêh, ndâk njêng rnăk vâl hơm răm ndrel rgop âk nau dơi hun hao nsum bah n’gor.

Lah bu ur nai dak si rnoi mpôl đê̆ mom ngăn Khoa tâm ntưp, ngih dak si Đa khoa nkuăl Tây Nguyên, yơn nai dak si Ayun Ánh Hồng, deh năm 1991, rnoi Rđe ngăch ngăn ndơn geh nau rnơm bah nŭih ndrel kan ndrle nau rnơm ŭch bah nŭih ji. Ntơm khay 7/2021 tât rôk aơ, rnôk srê Covid-19 tâm n’gor tât jêr, nai dak si Ánh Hồng geh đă hăn pah kan tâm ntŭk săm ji mrô 1, mât chăm, uănh n’ôi ndrel săm ân nŭih ji ntưp srê Covid-19, nai dak si Ánh Hồng mbơh, srê tât jêr ƀư nơm mâp nau jêr đŏng ndrel âk nau tât khuch lơn, yơn kŏ lah rnôk gay ma chiăr nti, mĭn, n’hao nau blau nau kan bah nơm:

‘Tâm ntŭk kan dak si ri nau kan bah phung hên lah ntĭ đŏng, nti tay, nti mro mô rlu ôh, yor nau kan dak si lah nau kan mro mrăng kơt tĭng nti, gĭt ăp nau khoa học mhe tâm nau năl ndrel săm ji. Kơp luh ri gâp kơt lah du hê nai dak si mom ndăm bah Khoa, trong hăn nti hăn kan bah gâp hôm âk, yơn nau tât srê ji bah n’gor dôl ma âk ri nau kan bah năp măt bah phung hên lah njrăng srê, ngăn lah tâm nau kan ri phung hên mro nsôih ndrel mô rlu ntĭm nti”.

Tâm ntŭk ƀư nau kan văn nghệ sĩ bah Dak Lak lah êng ndrel Tây Nguyên lah nsum, ngăn lah mô geh ôh nŭih mô gĭt tât yuh Niê Thanh Mai. Bu ur Nhà văn rnoi rđe Niê Thanh mai ntơm ƀư nau kan mât văn học nghệ thuật năm 27 năm. Jêh ri ntŭk ƀư kan bah yuh lơn ma âk nau ueh, nau nâp lơn, ntơm bah nai nri kon se jêh ri hăn pah kan tâm N’gâng kan ntĭm nti, tât rnôk aơ, yuh dôl lah Groi Kruanh Hội văn học Nghệ thuật ăp nroi mpôl đê̆ Việt Nam, Kruanh Hội văn học Nghệ thuật n’gor Dak Lak. Rnôk aơ Niê Thanh Mai lah tác giả mom ngăn geh âk nau dơi bah Tây Nguyên rnôk mro mrăng geh âk nau nkhôm văn học ueh nâp.

Jêh du đê̆ nau nchih “Dak jăng bah bri”, “Sĭt đah ri yôk”, “Ôi taơ ang ueh” mhe aơ, yuh mhe ntơm luh n’đơn gleh geh ntơ “Ntŭk mpeh dak ngom bah rŭng”, leo tât ân nŭih răk ak nau ueh tă bah nkuăl neh Tây Nguyên.

Mô êng knŭng lah du nhà văn đah nau nchih ueh dnrel âk nau m’ak, Niê Thanh mai hôm lah du hê cán bộ mât nau kan geh nau gơih, blau, geh kônh wa ăp rnoi mpôl đê̆ tâm Tây Nguyên ndrel oh nô văn nghệ sĩ ŭch rŏng, rnê đŏng. Nkoch tât ăp nau dơi ma nơm tă geh, nhà văn Niê Thanh Mai nkoch lah, êng nau ŭch đah nau nchih nê hôm lah nau nsôih mô rlu bah săk nơm:

‘Gâp lah nŭih mô geh nau blau, rnôk gâp hôm mom ri gâl nchih tâm Top 5, tal 6 tâm rmôt ma ăp nŭih blau rlau ma gâp rnôk nê nơh, ri ma gâp ân geh nsôih lơn ma bu đŏng, ndrel ngăn lah kŏ ndri mrô, bu nchih du nau nchih geh dơi bu sŏk dŏng ri gâp nchih tât 10 nau nchih mơ geh bu dŏng, gâp ncih âk ngăn, nkra âk ngăn. Nar aơ rnôk ma uănh ăp nau nchih gâp nơm ntơm nơh ri gâp saơ ân geh ntĭm nti nsôih ân âk lơn. Ăp nar gâp saơ nơm ân ƀư ueh lơn ndrel ma saơ du nau nê lah lơn ma nchih ri nơm lơn ma saơ nơm nti ân âk lơn, êp nê nơm ân răk, răk âk mơ”.

Lah Groi giáo sư, Tiến sĩ nŭih rnoi mpôl đê̆ bôk năp tâm Tây Nguyên, wa Tuyết Nhung Bkrông, Kruanh Bộ môn Ngữ văn, Khoa Sư phạm, Groi Giám đốc ntŭk kan Khoa học Xã hội ndrel Nhân văn, Ngih săm ƀŭt Đạ học Tây Nguyên jêng nau rhơn ngăn bah ƀon lan ndrel ăp kơn kon se bah Ngih săm ƀŭt Đại học Tây Nguyên.

Ntơm năm 2007 tât rnôk aơ, păng dnrel ma i sai nơm, tiến sĩ Công nghệ thông tin Văn Ngọc Sáng ndrel ma ăp nŭih kan nsum hŏ ƀư dơi điện tử ăp nau nchih Việt-Jrai, Jrai-Việt; Việt-Stiêng, Stiêng-Việt, Bunong-Việt, Việt-Bunong, Chăm-Việt-Việt – Chăm ƀư tơm đề tài gưl N’gâng kan “Mĭn njêng nau vay ơm rnoi Rđe” “Nua mprơ rnoi Rđe”, nchih giáo trình nti nau Rđe, nti nau Chăm trực tuyến, râng ƀư đề tài gưl kan Ngih dak đah “Nau dơi bah rmôt gưl prêh đah nau ƀư hun hao văng sa, rêh jêng nkuăl Tây Nguyên” geh bu jă âk đề tài khoa học mpeh văn hoá, nau ngơi, nau nchih bah rnoi Rrde, Bunong, Jrai, Bahnar...

Âk nau kan khoa học geh n’hâm bah tiến sĩ Tuyết Nhung geh nchih jêng săm ƀŭt ndrel mbơh kơt “Nau ơm bah nau tĭng mpeh me bah nau nkoch rnoi Rđe”. “Nau ơm mpeh nau ngêt sa rnoi rđe”, “Nau nkoch Y’Thing Jú-H’Bia Ju Yâo”...

Mô êng knŭng geh âk nau rgop mpeh văn hoá-mĭn njêng khoa học, Groi Giáo sư-Tiến sĩ Tuyến Nhung Bkrông hôm lah nŭih nsôih, yor păng geh ƀon tơm tâm nkuăl ƀon lan ngai năn bah Dak Lak, ngih geh tât 12 nŭih oh nô, mô geh nau văng sa âk ndrel nau dơi hăn nti kơt bu. Groi GS.TS Tuyết Nhung Bkrông nkoch: Tâm nau ngăn rnôk nti ri nơm mô knŭng nkoch tât ăp nau khlay mpeh nau ơm bah rnoi nơm tât ma nŭih ŭch, ma hôm bonh đă nau nsôih, ngăn lah ăp nŭih bu ur nŭih rnoi mpôl đê̆:

‘Dâk tâm ntŭk ntĭm nti kon se ri nau khlay ngăn bah gâp lah mhâm ƀư njêng ân dơi nau rêng đah ăp băl mom, êng nau jut jăng lơi ăp nau prêng bah du đê̆ kon se ê janh ngơi bah nơm, ê janh ƀư nau kan mpeh nau ơm bah nơm. Đah gâp ri nau geh jêng, nau dơi tệh păng mô lăng khlay, ngăn lah nơm ân geh bằng cấp ma nơm geh nau blau ngăn ngên ri nơm bư an dơi kơt nê ân ueh lơn ndrel kơl an ƀon lan kŏ kơt lah nŭih kan, ăp nŭih rnôk nơm geh tâm mâp ngơi đah nơm ri bu mra geh nau kơt dơn ân nơm geh nau blau, nau dơi ndrel geh play nuih kan. Ndri ma, gâp nsôih ngăn, nsôih mô ân êng gâp nơm ma gâp mĭn ne elah nau rhơn bah ăp rnoi mpôl đê̆ tâm Tây Nguyên. Bu ur nơm ân geh ƀư ân dơi, gâp ƀư dơi ri ăp nô mra dơi rlau ma gâp ndrel ăp oh mom lơn ri mra rlau ma nơm ri ngăn lah nau nkoch ân geh nau dơi ngăn kơt gâp lah ăp nŭih nê mra saơ ueh lơn đŏng”.

Rlau rlau tâm nau rêh, jăng lơi ăp nau mô ueh tâm nau rêh, nsôih rlet rlau gay ma ŭch ƀư ân rjăp săk nơm, âk nŭih bu ur rnoi mpôl đê̆ nar lơn ma blau, ƀư rjăp nau dơi bah nơm tâm nau rêh. Ăp nau rgâl, ăp nau geh tă dơi hŏ njêng nau ueh nâp ngăn ân bu ur rnoi mpôl đê̆ tâm Dak Lak, nar lơn ma geh âk nau mhe pơk luh ân nau hun hao bah khân păng tâm âk nau kan./.

Nuĭh rblang: H'Thi