VOV4.M’nông – Tă lah ntu\k tiêu bah Tây Nguyên, yơn đêt năm dăch aơ, Nkuăl Chư Pưh, n’gor Gia Lai roh yor nău tiêu kh^t âk, hăng rbăn rnăk [on lan dâk gu\ mô djiang, an ntlơi [on hăn ntu\k êng joi nău rêh. Jêh khuch hô đah tơm tiêu, n’gâng kan [on lan n’hanh ăp nu^h [on lan ntu\k aơ dôl ntơm rgâl ntil tơm tăm, mpa rong, rlet rlău jêr jo\t, ntru\t hun hao wa\ng sa bah [on lan.

Leo mpôl hên hăn khâl mir tơm tăm rsuêl play, nô Trần Bá Thanh, thôn Thiên An, xă Ia Blứ, nkuăl Chư Pưh, n’gor Gia Lai an g^t: nkual mir aơ bah năp đaơ geh 3.000 n’gâng tiêu. Ta rnôk dơi geh play, rnoh khlay, du năm rnăk wâl nô geh nklăp 1 rmen 600 rkeh prăk, rnôk tiêu kh^t ru\ng yor bu tuh, nô rgâl le\ rngôch rnoh neh tăm tiêu an tăm ăp ntil tơm sa play. T^ng nô Thanh, bôk nău geh bah ntrong kan âk ntil tơm mô âk kơt bah năp, yơn ns^t tay nău đăp mpăn n’hanh nâp nâl.

“Bah nar tiêu ta aơ bu tuh kh^t le\ ri rnăk wâl lo\ rgâl ntil tơm tăm, lah nsum ri a[aơ rnăk wâl geh nklăp 8 ntil tơm sa play. Le\ rngôch  geh tâm du khay rlău 10 rkeh prăk”.

Jêh khuch bah tơm tiêu, âk rnăk ta nkuăl Chư Pưh le\ mô rlu m^n joi ăp ntrong kan mhe, geh n’ăp tơm đêt nar n’hanh jông nar, ăp mpa rong âk ntil kơt trùn quế, ndrôk poăch, bê. Lah ngoay tâm âk nu^h hăn lor ta xă Ia Blứ [ư mât rong bê so\k poăch, nô Lê Rừng Núi an g^t: mât bê mô hoach âk soan, ndơ sa dơh joi, nuh srê đêt lơn nkôp đah ăp mpa rong êng. A[aơ nău mât bê kơl rnăk wâl nô Lê Rừng Núi geh du năm hăng rhiăng rkeh prăk:

Nô Thanh (ao nglang) ta mir sầu riêng boăt nthoi đah hợp tác xã Đại Ngàn

“A[aơ lah le\ rgâl hao, he knu\ng u\ch dâng aơ dơm, rnoh khlay đăp mpăn lah he le\ rgâl hao ngăn hôm, a[aơ hăn kan bu mô lah tăm tơm si ri mô âk kơt bê. 100 mlâm bê t^ng rnoh ntu\k rwa\t a[aơ ri du rơh tăch geh ns^t 100 rkeh”.

Xă Ia Blứ lah ntu\k bah nkuăl Chư Pưh geh khuch khat hô ngăn bah tơm tiêu rnôk geh rlău 1.000ha tiêu kh^t. Wa Lê Quang Vang-Groi kruanh UBND xă an g^t: Gay ntơm hao jâng wa\ng sa, [on lan le\ joi âk tơm ntop kơl bah nkuăl tât ăp doanh nghiệp gay joi trong hăn mhe. Bah nău m^n lo\ mir bah nu^h [on lan le\ geh nău rgâl, kônh wa m^n lơn đah tơm tăm mpa rong, đêt t^ng ntrong leo gay dêr nău mô lap. Nu^h [on lan tâm rgop ndâk njêng ăp HTX, rmôt kan ndrel gay ntơm nkra njêng t^ng trong rnoh khlay ndơ lo\ mir. A[aơ xă Ia Blứ le\ geh 2 ndơ OCOP gưl n’gor; âk ntrong kan tơm sa play n’hanh mât rong le\ ns^t tay săk rnglăy âk. Wa Lê Quang Vang an g^t:

“Êng ta xă năm 2019 rnoh nu^h pah kan [ư sa du\t âk, geh rlău 50%, rlău năm 2020 ri dơi UBND nkuăl săch [ư xă rlong lor mpeh hun hao wa\ng sa ri le\ uănh an geh 4 ntrong kan ne\ lah tơm sầu riêng, tơm play đu\r thái, tơm mât ndru\ng brai n’hanh ntrong kan mât bê. Kơp tât rnôk aơ ntơm dơi kônh wa râng ăp ntrong kan. Tât aơ taơ UBND xă ndrel lăp gay rgo\ jă kônh trêng pơk hvi ăp ntrong kan lor, du đêt tơm sa play, mpa rong ta xă gay kơl nu^h [on lan đăp mpăn to\ng ăp hun hao wa\ng sa”.

Đah ntrong kan mât bê, du năm ns^t tay an nô Lê Rừng Núi hăng rhia\ng rkeh prăk

T^ng kơp uănh ta nkuăl Chư Pưh geh rlău 1.700 ha tiêu le\ kh^t yor bu tuh. Tât a[aơ, le\ geh rlău 1.500 ha tơm sa play dơi rgâl bah rnoh neh tiêu a[aơ. Wa Nguyễn Long Khánh-Kruanh jrô kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan nkuăl Chư Pưh an g^t: ăp ntil tơm sa play khlay bah nkuăl geh trong tâm rgop rjăp đah nu^h [on lan n’hanh HTX n’hanh doanh nghiệp. Nkuăl le\ pah kan đah Ntu\k ntru\t ngăch tăch rgâl Đà Nẵng gay ndơ\ ndơ lo\ mir ntu\k tăch rgâl Đà Nẵng n’hanh tăch ta ăp n’gor miền Trung. Ndrel đah tơm tăm, ta ntu\k le\ geh 6 nău nchrăp [ư mât rong công nghệ mhe dơi an ntuh kơl. Wa Nguyễn Long Khánh lah rjăp:

“A[aơ nkuăl dôl groi nđôi uănh lah tay ue\h jêng neh ntu ndâk njêng n’har neh ntu t^ng rnoh tâm di t^ng ntil tơm tăm, mbra nt^m trong an nu^h [on lan nkra njêng t^ng nkual way tăm tâm di đah nău dơi tơm tăm. Nău jêh ne\ tay lah n’hao trong kan ntru\t ngăch tăch rgâl gay boăt nthoi ăp siêu thị, ăp công ty tăch ndơ lo\ mir gay khân pơng m^n nău u\ch ntil ndoh ndơ, t^ng ne\ nkuăl uănh tay ntu\k tăch ndơ lo\ mir n’hanh [ư nkra njêng tay t^ng trong nău u\ch ntu\k ta\ch ma ăp ntu\k kan dơi nchrăm ndơ nkra njêng”.

Đah trong [ư khoa học, n’gâng kan n’hanh nu^h [on lan Chư Pưh dôl dâk hao wa\ng sa ta nkual neh tă dơi uănh lah ntu\k tơm tiêu ta Tây Nguyên; ntơm ndâk njêng trong hun hao lo\ mir nâp nâl, nta an nău kan n’hanh nău geh đăp mpăn an nu^h [on lan./.

Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja