VOV4.M’nông: Tây Nguyên dôl tâm yan klih cà phê. Ăp ntŭk pâr sơh cà phê tâm nkkuăl ân ƀon lan gŭ hŏ ƀư ân nau rêh âk rnăk vâl geh khuch ngăn yor lah n’huk, sĭk. Nau aơ hŏ geh âk năm ma aơ, ntŭk kan n’gâng kan ƀư nau mham du đê̆ ntŭk, yơn lah tât yan ri lŏ plơ̆ tay.

Tâm ăp năm tât yan klih cà phê, nau rêh bah rnăk wa Trần Trọng Minh, tâm xã Hoà Khánh, nkuăl ƀon têh Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak ndrel ân rnăk êng tâm êp nê mô hôm ueh rnôk ntŭk pâr cà phê êp ngih khân păng mro ƀư jêng n’huk ndrel rsĭk. Wa Minh mbơh, ntŭk pă hŏ ntơm ƀư kan tâm nklăp 8 năm ma aơ. Ăp nau kan kŏ geh yor n’huk âk, hoch rêng tâm lam ntŭk ƀon lan gŭ. Kônh wa ta aơ âk tơ nkoch, ƀư đă ăp n’gâng kan yơn ê geh rklaih ơm:

‘Lôch ma khay aơ hôm, ntŭk pâr cà phê mro tâm 24/24, mô geh rnôk rlu ôh, ƀư rsĭk ngăn, jêh ri lŏ n’huch tâm ntŭk gŭ. Măng ri ân máy pah kan tâm lôch măng, ƀư sĭk”.

Kŏ tâm rnôk geh nau tih bah ntŭk pâl cà phê tâm nkuăl ƀon lan gŭ, nô Trần Văn Thương, tâm Tổ dân phố Toàn Thắng, nkuăl têh Pôk, nkuăl Cư M’gar, mbơh gĭt: Nau kan nkre ƀư n’huk, sĭk hŏ ƀư lĕ ma ngih hên mô geh lăp sa, mô geh hăk bĭch ơm, kon se vay siăk, vay nhĭm:

‘Tâm công ty Hồng Tự ƀư kĭn cà phê ri luh n’huk, ƀư rsĭk, khuch tât nau rêh nŭih ƀon lan hô ngăn. Măng ri, kon se, bu ranh mô geh săk bĭch ơm yor jêr sŏ n’hâm. Năm e nơh geh ƀư săm ƀŭt đă n’gâng kan kơl rklaih ân, n’gâng kan kŏ tât đă rnăk vâl mô hôm ân ƀư yơn lah jêh rnôk ntơm rnôk aơ ri công ty lŏ pah kan tay”.

Dak Lak lah du rnoh neh cà phê âk ngăn tâm lam dak, rnoh ntŭk pâr cà phê tâm ăp năm geh klih tât ma rbăn ngăn. Tâm nkuăl Cư Mgar, ngoai tâm ăp ntŭk tăm cà phê âk ngăn tâm n’gor, rnoh kơp ê geh tŏng ăp ri hŏ geh 130 ntŭk, kŏ geh ƀư tâm ăp nkuăl ƀon lan gŭ. Wa Nguyễn Công Văn, Groi Kruanh UBND nkuăl Cư M’gar, mbơh, ăp ntŭk pâr ta aơ ri vay ƀư kan tâm lôch 2 khay, ndrel đah rnôk klih cà phê. Bah nau kan mêt uănh ngăn, ăp ntŭk pâl aơ ê geh ƀư ân tâm di, gay ma n’huch nau hôl khih, djơh, n’huch tât ntŭk gŭ:

‘Nkuăl ê geh nau rgum ƀư dơi ăp ntŭk kan ma ê nkra tăch rgâl mpeh nau kan mô hôm ƀư tuch tăm gay ma ăp rnăk dơi geh rvăt êng neh ƀư jêng ăp ntŭk pâr êng tâm ntŭk nê tĭng nau ŭch tâm di nau ntrŭnh bah luật. Yơn lah tâm nrôk nkoch mbơh, bonh đă ton ri geh rlau 90% ăp rnăk kŏ rgâl nau mơng bah nơm. Kơt lah ntơm nơh khân păng pâr ma lâk, ntô cà phê gay ma n’huch nau dŏng prăk, ri rnôk aơ khân păng sŏk long sŭnh gay ma pâr, jêh ri ƀư ân ueh ntrong hoch luh bah n’huch gay ma păng bah âk oi. Yơn ngăn lah mô geh ntă dê rnăk kŏ geh rgâl nau mơng nê ôh”.

Geh tât ntŭk pâr cà phê ƀư n’huch ŭnh, n’huh buh tâm nkuăl ƀon lan, UBND nkuăl Krông Pách, n’gor Dak Lak hŏ mhal Công ty TNHH Phúc Hạnh (xã Ea Kênh) đah rnoh prăk 1,5 rkeh. Ntŭk kan n’gâng kan ngluh nau nchâp đă, lah mô dơi rklaih dơi nau ƀư n’huch, ŭnh bu, Công ty ân geh ndâk nau ƀư kan gay ma ntrơn leo lơi ntŭk ƀư pâr sơh ndơ tuch tăm tât ta ntŭk êng ân geh tâm di lơn, mô lah mô hôm ân ƀư nau kan tay.

Tâm ban ma nê, ta Dak Nông, rnôk aơ, ăp ntŭk pâr sơh cà phê bah rnăk vâl, ntŭk tăch rvăt cà phê ntơm lăp leo nau kan. Dĭng lĕ ăp ntŭk pâr sơh ân cà phê geh tâm ntŭk ƀon lan gŭ, ri ma lơh khuch ngăn tât nau rêh, nau kan bah âk nŭih, ngăn lah ƀư n’huh, buh ŭnh lơh khuch tât ntŭk ƀon lan.

Tâm nkuăl xã Thuận An, nkuăl Dak Mil, âk ngăn ntŭk pâr sơh cà phê ntơm leo lăp kan mro, ƀư n’huch, buh hô ngăn tâm ntŭk ƀon lan gŭ, lơh khuch ngăn tât ntŭk ntu. Lơh n’huch ƀư mpăr buh tât trong Quốc lộ 14, lơh khuch ngăn tât nau hăn ro bah ăp bôk ndeh hăn tâm trong. Công an nkuăl Dak Mil hŏ tât uănh n’ôi, saơ ntŭk rvăt cà phê Lợi Hoa tâm xã Dak Lao geh 2 ntŭk pâr cà phê sơh, ƀư luh n’huk ngăn tât ntŭk gŭ. Tĭng nau đă bah n’gâng kan, UBND n’gor Dak Nông hŏ ntrŭnh nau mhal ntŭk ƀư pâr cà phê Lợi Hoa 52 rkeh prăk.

Tĭng nau kơp bah jrâu kan Tài Nguyên ndrel Môi trường nkuăl Dak Mil, tâm nkuăl rnôk aơ geh nklăp 350 ntŭk pâr cà phê sơh dôl ƀư kan, rgum âk ngăn tâm ăp xã Dak Sắk, Đức Mạnh, Thuận An, Dak Lao, Đức Minh.

Rnôk aơ cà phê Dak Lak ndrel Dak Nông dôl tâm yan kloh play, kŏ lah rnôk ma ăp ntŭk ƀư pâr sơh cà phê dôl ma kan lôch n’hâm. Nŭih ƀon lan tâm nkuăl dôl ŭch kâp rnơm ăp n’gâng kan bah n’gor ntrŭt dăng nau mêt uănh, nsôih rklaih mhal ăp ntŭk ƀư pâr sơh cà phê ƀư rhik, n’huch, buh, ndrel ơm geh ăp nau ntrŭnh ân tâm di gay ma rklaih ngăn nau khuch bah nau hôl khih tă bah ăp ntŭk aơ.

Tĭng Sở Tài nguyên ndrel Môi trường, nau kan rklaih mhal ăp ntŭk ƀư tuh pâr sơh cà phê tâm nau dơi bah UBND ăp nkuăl. N’gâng kan geh nau ntrŭnh đă UBND ăp nkuăl sâm hăn mêt uănh, đă ma nŭih ƀon lan mô lơh khuch ntŭk ntu gŭ âm đah nkuăl êp nê. Ăp ntŭk pâr sơh cà phê ngăn lah nau njêng ƀư êng bah rnăk ƀon lan ndrel ăp ntŭk ƀư tăch rgâl cà phê, bol ma hŏ nkah đă âk tơ̆ yơn nŭih ƀon lan hôm geh ƀon lan plơ̆ ƀư tay./.

Nŭih rblang: H’Thi