VOV4.M'nông: Đah nkô̆ “Rgum nau ntuh kơl hun hao nâp nâl ndoh ndơ tuch tăm rgum, nsum ma nau kan ê nkra, tăch ndơ tuch tăm”, rơh tâm nchră ƀư nau kan Tuch tăm n’gor Dak Lak năm 2022 geh tâm lơ 28/4/2022 tâm nkuăl ƀon têh Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak. Rơh rƀŭn geh nau râng bah N’gâng kan tuch tăm ndrel Hun hao ƀon lan dnrel ăp n’gâng kan, ntŭk kan, ntŭk kan Trung ương, ntŭk kan ntoh măt bah 15 dak, ăp rmôt năch dak ba dih, rđau kan UBND, N’gâng kan tuch tăm ndrel hun hao ƀon lan, N’gâng kan nchrăp kan ndrel ntuh kơl bah 25 n’gor, nkuăl ƀon têh, rlau 200 ntoh măt ân ăp mrôt kan, ntŭk kan, nŭih ntuh kơl tâm ndrle bah dih dak, ăp ntŭk ƀư nau kan tăch rgâl điện tử têh tâm dak...Tâm nar rƀŭn aơ, n’gor Dak Lak mbơh 109 nau kan, nkuăl rgum ntuh kơl tuch tăm, mât rong ndrel ma nau kan pâl n’aih rgum, rgop tĭng trong nâp nâl.

Rơh rƀŭn ntuh kơl nau kan tuch tăm n’gor Dạk Lak năm 2022 lah nau kan khlay, lah rnôk gay Dak Lak mbơh nau dôl geh, nau jêng, nau dăng, neh ntu gay ma hun hao nau kan tuch tăm, ê nkra ndơ tuch tăm, tui ka, nkre nsôih rgâl ntrong ntuh kơl, tăch rgâl, kơl an leo tât ăp tơm ntuh kơl rup gui mpeh Dak Lak geh âk ntil ndơ hun hao ndrel lah ntŭk tât ueh, đăp mpăn.

Rgum nchră mpeh sâm Ngọc Linh, ăp ndơ geh ƀư khlay êng nkre đah pâl nđaih Kon Tum tă bah UBND nkuâl Tu Mơ Rông, n'gor Kon Tum ƀư pơh bah năp nơh đŏng. Râng rgum nchră geh nuĭh ntơh măt bah du đêt n'gor Nam Lào, Đông Bắc Campuchia; ăp nuĭh rnâng kan, nuĭh khoa học ndrel âk doanh nghiệp tăch rgâl tâm trong kan dak si n'hanh pâl nđaih. Lah nkual rgum tăm tơm dak si bah n'gor Kon Tum, đah 2/3 rnoh hvi neh bri krŏng, rnoh nkŭm n'hâm geh bơi 70%, nkuâl Tu Mơ Rông hôm âk săk geh, dơh uĕh gay hun hao ăp ntil tơm dak si khlay êng, lơn lah tơm dak si gưl neh dak Sâm Ngọc Linh. Ta rơh rgum nchră sâm Ngọc Linh, ăp ndơ geh ƀư khlay êng nkre đah pâl nđaih, ăp nuĭh rnâng kan, nuĭh mât uĕh bôk năp n'gâng kan hŏ geh âk nău rgop kơl nkuâl Tu Mơ Rông droh rklaih kŏ kol tâm nău wăch rgum tơm prăk ntuh kơl; nkô̆ nău mât njrăng hun hao bri; mât uĕh săk geh tơm dak si, pơk hvi neh tăm, n'hao săk geh; hun hao công nghiệp nkret njêng; Pơk hvi ntŭk tăch rgâl; Njêng ntŭk pâl nđaih mha êng nkre đah tơm sâm Ngọc Linh. Wa Võ Trung Mạnh, Kruanh UBND nkuâl Tu Mơ Rông an gĭt, n'gâng kan ta ntŭk ndơ̆ luh âk nău mpŏng ma rơh Rgum nchră sâm Ngọc Linh, ăp ndơ geh ƀư khlay êng nkre đah pâl nđaih:

 “Ma rơh rgum nchră nkuâl ŭch rŏng nđơn tay nău mpơl gĭt đah nuĭh ƀon lan ta nkuâl Tu Mơ Rông lah ân hun hao wăng sa rêh jêng kon nuĭh ân ntrŏng năl trong rƀŏng Bri - Sâm Ngọc Linh- Tơm dak si- Pâl nđaih ri mơ nsan hao ƀư geh ndrŏng. Nkuâl ŭch rŏng ăp nuĭh ntuh kơl uănh khlay, hăn joi trong gay ntuh kơl tăm bri, hun hao tơm dak si lơn lah tơm sâm Ngọc Linh nkre đah ăp nău kan pâl nđaih gay hun hao wăng sa nđĭr uĕh".

Tâm du pơh ƀư nkah 90 năm nar ndâk n’gor Gia Lai nchrăp geh ntơm lơ 19/5 tât lôch lơ 25/5/2022 tât aơ, đah âk nau kan têh, ri âk nau kan mpeh văng sa leo nthoi nsum mra geh ƀư kơt nau tâm nchră “Nthoi Tây Nguyên” đah nkô̆ “Ntrŭt dăng nau hun hao tuch tăm nâp nâl nkuăl Tây Nguyên ndrel ntrong kan ƀư geh ndơ tuch tăm”, “Rơh tâm nchră ntuh kơl n’gor Gia Lai”. “RƠh tăch ndơ mpla n’hơ nau kan tăch rgâl ndrel mbơh ntil ndơ OCOP nkuăl Tây Nguyên-Gia Lai”. Tâm ăp nau kan aơ, rơh ƀư nau kan ntuh kơl bah n’gor geh nchrăp ueh ngăn. Tĭngư ưa Nguyễn Hữu Quê, Giám đốc N’gâng kan Ntuh kơl Gia Lai, nchrăp gay nthoi dơi Tây Nguyên ndrel ntrŭt dăng dơi nau hun hao nâp nâl ri nau kan bah ăp nŭih ntuh kơl ueh ngăn. Ndri ma, Gai Lai dôl nsôih rgâl nau kan hành chính, hăn nsum dah tnŭk kan tâm nau doh rklaih, njêng nau kan ntuh kơl tăch rgâl ueh gay ma ndơn ăp rmôt kan mhe ntuh kơl tâm n’gor:

‘Rnôk aơ, ăp rmôt kan, nŭih ntuh kơl mô knŭng tâm Gia Lai, ma ăp n’gor êng kŏ dơi đăng kí ndâk rmôt kan bah trong mạng, bah Zalo, viber, phung hên rklaih tâm di nar, rgâl săm ƀŭt ân ƀư nau kan tăch rgâl tâm n’gul narl. Đah nau kan ntuh kơl, rnôk geh đăng ký ntuh kơl, phung hên jă ăp ntŭk kan geh tât djăt nau ntuh kơl mbơh nau ŭch. Nsing tâm ăp nau ntrŭnh bah pháp luật, ăp nau kan ntĭm mbơh tnuh kưol ăp nhoat mhâm ƀư. Phung hên kí ton nau kan, ntĭm mbơh ntŭk ƀư nau kan tăhc rgâl ƀư tĭng ăp nhoat kan”.

Jêh âk năm ƀư nau ndâk, rnoh geh tuch tăm tâm n’gor Gia Lai lah rlau 550.590 ha đah ăp ntil tơm kơt lah: cà phê, cao su, tiêu, tơm sa play, tơm dak si, ba, bum blang, mbo ndrel byăp. Lam n’gor geh 13 bôk nau kan tuch tăm ndrel 18 nkuăl ƀư nau kan kơt tĭng nau rgum dŏng nau kan prêh, đah rnoh nklăp 3.940 ha, đah ăp ntil tơm kơt lah . Ăp năm êp aơ, nau kan tuch tăm n’gor Gia Lai leo nsĭt nau săk geh rlau 30 rbăn rmen/năm, tâm nê, êng nau kan tuch tăm geh rlau 26.140 rmen. Gay ndâk tay nau kan tuch tăm, âk năm rlau aơ, n’gor Gia Lai ntrơn rgâl ma rbăn ha tơm tăm mô geh săk rnglay gay ma tăm tơm ân tâm di. Ndrel ma nê, n’gor hŏ njêng geh 13 nau kan tuch tăm đah 18 ntŭk ƀư nau tăm rgum geh rnoh văng sa nklăp 3.490 ha đah ăp ntil tơm kơt: Prit, bơ, sầu riêng, gu ga, mrăch, tiêu, cà phê, byăp kao. Ndrel ma nê, rnôk aơ hŏ geh rlau 230 rbăn ha ăp ntil tơm geh tŏng nau dơi rgop tăch. Wa Đoàn Ngọc Có, mbơh tay, nau ndâk nau kan tuch tăm lah nau jŏ jong kơl an đăp mpăn ndrel n’hao nau geh jêng ndơ tuch tăm, ngăn lah rgum nau tăch luh:

‘Rơh tât, lŏ pơk hvi rnoh tơm tăm tĭng nau dơi, ngăn lah đah yơm tăm nsum, ƀư ueh nau tâm rgop ntil ndơ tuch tăm geh nsum ma ƀon lan, ntŭk tâm boh nau kan, đah ntŭk kan tăch rgâl gay ma tuch tăm ƀư kan tâm brih, nâp nâl ueh, rnoh geh âk, nau kan tăch luh têh âk. Nau kan lơn đŏng lah nau kan tuch tăm mra tâm rgop nsum ma n’gâng kan tuch tăm ndrel hun hao ƀon lan tâm rgop nsum đah N’gâng kan khoa học ndrel công nghệ ndâk nau ntơ, ăp nau mbơh ân tâm di đah ăp ntil ndơ tuch tăm gay nơih lơn tâm nau tuch tăm ndrel mât kơl an ndơ tuch tăm bah nơm”.

Nuĭh rblang: Điểu Thân n'hanh H'Thi