VOV4.M'nông: Bar pe năm aơ, cà phê kah khlay Việt Nam ntơm dơi ntŭk rvăt lam ntŭr neh uănh khlay, lơn lah ăp nuĭh wâr kĭn ta ăp dak khăch khoch mpeh rnoh săk kah uĕh. Nău dja pơk luh nău mpŏng luh bah dih têh hvi bah cà phê kah khlay Việt Nam lah nsum n'hanh Dak Lak lah êng. Aơ lah njăr trong hăn bah cà phê tăng tât jêng play njŭng bah ăp nuĭh lĕ nuih n'hâm tĭng ndơ̆ cà phê Việt Nam têh lam ntŭr neh.

          Ndrel đah săk ntơ lah đơn vị 4 năm mbro geh ndơ ƀư dăp tâm rmôt 3 rơh tâm rlong cà phê kah khlay Việt Nam, ăp ndơ geh ƀư bah Công ty TNHH Minudo Farm-Care Dak Lak hôm dơi geh âk nuĭh rvăt, wâr kĭn, rlău ma dak sơch lah ntil cà phê kah khlay, dŭt ŭch rŏng.

Gay an geh nău êng dja, wa Lê Đình Tư, Giám đốc Công ty TNHH MTV Minudo Farm-Care nkoch, aơ lah nău dơi jêh geh du rnôk ntuh kơl răp jăp tâm lĕ rngôch ăp rêng kan, ma ntơm bôk năp lah ăp ntŭk tăm têh hvi mha êng. Ta nê geh nău rgum bah ăp ntil ndơ kơt: ntil cà phê tâm di  đah trôk nar, neh ntu, mât chăm tĭng trong rmŭ ôm tât nău klêh sơch play dŭm n'hanh mât prăp uĕh. Ta nê ân geh ăp kon nuĭh ŭch rŏng lĕ nuih n'hâm ngăn đah cà phê.

        “Rnôk ƀư tĭng di rnoh Rainforest Alliance (bri mih nđik uĕh) ân mât uănh lhăt ndơ mât chăm ntơm bôk năp. Ndơ lơh dĭng săk kah mhâm ƀư? Păng tâm ban kơt nuih n'hâm kon nuĭh dơm. Păng ân ăp tŏng ndơ sa kah ri mơ jêng kah, mpeh nău ân n'glăp tâm n'hâm sial trôk nar lĭn lơ dŭt âk. Khay dŭm bri duh kro mhâm jêng, srŏ nđik mhâm jêng lĕ  rngôch tĭng di du rnoh kloh rvah”.

        Rƀŏng trong hăn kloh rvah ntơm bah bôk trong hăn bah Hợp tác xã lah hun hao cà phê kah khlay jêng Hợp tác xã Ea Tân, nkuâl Krông Năng hŏ mô rlu nsrôih joi trong hăn mhe geh nău đăt ndal mpeh săk kah. Hợp tác xã ntrŏng năl, ƀon lan lah nuĭh lor bôk năp n'glêh an săk kah an lam rêng rnoh khlay, jêng hŏ  tâm rgop kan nsum đah ƀon lan gay n'hao săk kah. Hợp tác xã hŏ roh 2 - 3 năm ndrel ƀon lan ƀư lôch jêh ăp trong nkra n'hanh rêng nkret njêng cà phê kah khlay. Wa Nguyễn Trí Thắng, Giám đốc hợp tác xã Ea Tân an gĭt: gay ƀư cà phê kah khlay jŏ jong ri ân geh nău tât tâm di ntơm bah rnôk bôk  năp. Nê lah năp nău gĭt blău tơm, tâm rgop tuch tăm geh tĭng rêng, ƀư luh ăp ndơ kah uĕh đăp mpăn:

        “Rlău 4 tơ̆ klêh, nău ndrel hăn bah nuĭh ƀon lan đah hợp tác xã kalơ trong hăn ƀư cà phê kah khlay nar lơn ma krêp dêh lơn, khân păng saơ nău dơn kan bah khân păng đah cà phê n'hanh khân păng saơ dơi nău geh bah cà phê kah khlay nsĭt tay, ntơm bah nê rlău ma ăp rnăk hŏ ndrel hăn đah he ri ăp nuĭh wăr kiău ma ŭch râng đŏng".

         Tĭng wa Trịnh Đức Minh, Kruanh Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột, cà phê kah khlay dơn âk 1 - 2% lĕ rngôch rnoh âk cà phê lam ntŭr neh dơm, lơn âk lah Arabica. Aƀaơ hŏ geh du đêt ntŭk rvăt hŏ dŏng cà phê kah khlay Robusta tâm nău rvăt dŏng jêng Việt Nam mbra rlău dơi jêr jŏt geh trong hun hao ndơ geh ƀư dja.

I ngăn, tâm 2 – 3 năm aơ, ăp ndơ geh kơp dơn “ Cà phê kah khlay Việt Nam” tă bah Hiệp hội cà phê Buôn Ma Thuột ƀư dơi ăp nuĭh wâr kĭn dak bah dih rnê âk n'hanh rvăt dŭt ngăch. Aơ lah nău dơi lor bôk năp bah du rnôk njăr trong jong ntuh kơl rdâk njêng bah ntơm tăm tât nkret njêng n'hanh tăch rgâl ndơ  geh ƀư. Wa Trịnh Đức Minh lah:

         “Ƀư cà phê kah khlay dja kơt du trong nkra khlay gay joi ntŭk tăch rgâl gưl têh rnoh khlay âk lơn. Ăp kêh cà phê di rnoh kah khlay ri ăp nuĭh tăm cà phê kah khlay bu hŏ leo ƀư rvăt bah nuĭh ƀon lan đah rnoh khlay lĭn lơ âk rđĭl đah khân păng tăch cà phê rnglăy. Ân joi ntŭk tăch geh rnoh khlay cà phê kah khlay gay geh rnoh khlay âk lơn”.

Dak Lak lah tơm me bah cà phê Robusta, hŏ tăch n'gluh tât 60 dak, nkual neh, đah rnoh âk hang rhiăng rbăn tấn. Âk rnăk ƀon lan, hợp tác xã, doanh nghiệp hŏ ntuh kơl, dŏng khoa học kỹ thuật tâm mât chăm n'hanh ƀư njêng cà phê kah khlay. Bộ Nông nghiệp n'hanh Phát triển Nông thôn hŏ uănh an dŏng Đề án Hun hao cà phê kah khlay Việt Nam lvang năm 2021-2030; êng n'gor Dak Lak mbra hun hao cà phê Robusta kah khlay, đah lĕ rngôch rnoh hvi rlău 1.000 ha tâm năm 2025 n'hanh tât năm 2030 nklăp 2.120 ha, rnoh âk geh nklăp 1.500 tấn.

Njăr trong hăn ndơ̆ cà phê Việt Nam jêng cà phê kah khlay hôm mâp mô đêt jêr jŏt, rnôk nău mĭn cà phê kah khlay hôm mhe mhan đah nuĭh ƀư tăm cà phê tâm dak. Ndrel đah nê, ăp trong kơl an hun hao cà phê kah khlay mô hŏ dơi uănh khlay di rnoh. Yơn đah nău dơi hŏ geh, ăp nuĭh lĕ nuih n'hâm đah cà phê kah khlay hôm geh trong mpŏng n'hanh nsing nơm tâm let năp tay đŏng. Nău nsing nơm dja mô dơn ƀư rgâl nău mĭn, trong tât gay rgâl rnoh khlay bah cà phê ma hôm rgop nsĭt geh wăng sa jŏ  jong an ăp rnăk ƀon lan kan lŏ  mir đŏng./.

Nuĭh rblang: Điểu Thân