Uănh năl tơm dak si lah du ntil tơm tăm khlay, tât lôch năm 2022 n’gor Kon Tum hŏ hun hao geh rnoh bơi tât 6.600 ha, tâm nê êng tơm sâm Ngọc Linh rnôk aơ geh rlau 1.740 ha. N’gor Kon Tum kŏ ƀư âk nau kan nkoch mbơh ntrong tăch rgâl, bôk năp njêng ăp ntŭk tăch tơm dak si tâm nkuăl tăm ntop tay nau geh ân ƀon lan.

Kơp tât lôch năm 2022 nŭih ƀon lan, ntŭk kan tâm nkuăl Tu Mơ Rông hŏ pợk neh tăm tơm dak si hao bơi tât 3000 ha, tâm nê êng tơm sâm Ngọc Linh lah rlau 1.700 ha. Tĭng wa A Sỹ-Bí thư Đảng uỷ xã Măng Ri, ndrel ma nau leo nsĭt nau geh ân kônh wa rnoi Xơ đăng, nau hun hao văng sa tă bah tăm tơm dak si hôm kơl an ƀon lan rgâl nau mĭn, nau kan:

‘Bah năp nơh kônh wa knŭng hăn joi jêh ri sĭt tăch, ma rnôk aơ kônh wa geh nau rgâl đŏng nê lah hăn joi sâm lah kônh wa sŏk gay ma hăn tăm. Rnăk bu geh sâm ri rnăk nơm kŏ nsôih ân geh sâm Ngọc Linh. Kônh wa hun hao du đê̆ ntil tơm dak si kơt sâm rse, ngũ vị tử jêh ri đŏng lah sơn tra. Kônh wa kŏ rgâl êng nau mĭn, nau kan mât chăm, njrăng ƀư. Bah năp nơh kônh wa ê gơih ôh tâm nau ƀư nau kan, ma rnôk aơ ri kônh wa n’or ngăn, kônh wa ŭch nsôih hun hao gay ma ƀư sâm geh tâm ban”.

 Năm 2022 nkah nhoat rgâl mhe bah nkuăl Tu Mơ Rông, n’gor Kon Tum tâm nau hun hao tơm dak si. Ndrel ma nau bơi tât 500 ha sâm Ngọc Linh, nŭih ƀon lan ndrel ntŭk kan tăch rgâl hôm tăm geh âk ndơ gay ma tâm rgop nsum đah nkô̆ nau đă bah neh dak kơl an ƀon lan tă bah nau gĭt tât ntil, tơm prăk, nau pah kan gay ma hun hao tơm dak si. Đah nau kan ƀư aơ kônh wa ndrel ăp rmôt kan tâm nkuăl hŏ yơng êng kon ntil geh rlau 30 ha sâm sre, rlau 200 răn tơm sơn tra...gay pă kon ntil ân ƀon lan. Nô A Đáo, ƀon Tam Rin xã Ngọc Yêu mbơh, rnăk nô hŏ tăm geh thảo quả, tiêu bri ndrel dôl ƀư nau tăm tơm Sâm Ngọc Linh:

 ‘Sâm Ngọc Linh năm aơ lah tăm du sào. Tơm thảo quả 3 năm geh kao păng kơt aơ hôm. Hôm tơ tiêu bri bah năp nơh ri gâp sŏk kon ntil chăt êng rnôk aơ ri gâp yơng kon ntil gay ma tăm. Geh play ri mra geh prăk dơm”.

Rklaih dơi nau jêr ntŭk tăch tơm dak si, năm 2022 rơh bôk năp nkuăl Tu Mơ Rông ƀư chợ tăch Sâm Ngọc Linh ndrel ma nau mbơh nkoch nau kan pâl n’aih ndrel ăp ntil ndơ ueh ngăn. Knŭng tâm 3 nar rơh tăch ndơ geh rlau 30 rmen, ngăn lah tă bah prăk tăch dak si hôm rih ndrel du đê̆ ntil ndơ geh nkra tă bah tơm dak si. Kŏ tâm năm 2022, nkuăl Tu Mơ Rông hŏ râng chợ tăch tơm dak si khlay-mpa rong nkuăl n’har bri tâm nkuăl Đăk Glei; Rơh tăch dâm Ngọc Linh Tu Mơ Rông tâm nkuăl ƀon têh Đà Nẵng...Yuh Đỗ Thị Tô Hoài, ntŭk tâm boh nau kan tăm tơm dak si nsum Ngọc Yêu đah nau dăng lah ăp ntil ndơ geh nkret jêng dak kât, rnôk aơ hŏ tăm rlau 30ha thảo quả, sâm sre, sơn tra...tâm xã Ngọc Yêu, mbơh:

‘Gâp saơ kônh wa gơih n’or ngăn đah rnôk tăch ndơ kơt aơ. Nkre ân kônh wa geh gĭt lơn tay nau kan, nau blau ndrel kŏ lah gay ma mbơh ăp ntil ndơ bah nơm. Gâp mĭn lah ân geh ƀư âk nar lơn tăch ndoh ndơ kơt aơ mơ ueh lơn”.

 Gay kuăl jă n’ăp ma nuih n’hâm ndrel nau jăp kan mpeh nau hun hao tơm dak si, UBND nkuăl Tu Mơ Rông hŏ ƀư nau tâm nchră “Sâm Ngọc Linh, ăp ntil ndơ ueh geh nsum ma nau pâl n’aih” rgum geh âk ntŭk kan mât, nŭih kan khoa học ndrel nŭih ƀư nau kan tăch rgâl rjăp. Wa Võ Trung Mạnh, Kruanh UBND nkuăl mbơh, nkuăl dôl ntrŭnh ƀư âk nau kan gay ma văng sa dak si leo nsĭt nau săk geh ndrel n’hao nau rêh bah ƀon lan rnoi Xơ đăng, hao rnoh prăk ƀư kan rlau 95% rnoh nŭih bah nkuăl:

‘Nkuăl ntrŭt dăng nau kan tâm rgop đah ntŭk kan tăch rgâl, đah ăp ntŭk tâm boh nsum ndel ma nŭih ƀon lan gay ma hun hao rnoh neh tăm dak si. Hun hao neh tăm sâm Ngọc Linh dăng lơn, hvi lơn tâm ƀon lan gay ƀon lan geh dŏng sa tă bah ntil tơm sâm Ngọc Linh ntil dak si khlay aơ. Nkuăl n’hao nau mat ueh lơn kon ntil gay đăp mpăn tơm sâm Ngọc Linh mât dơi geh săk ntơ hun hao tât ntŭk tăch âk ntŭk gay ma n’hao nau rêh bah ƀon lan tâm rơh tât”.

 Ntơm bah ntil tơm dak si, nŭih dŏng, bu năch tâm ndrel bah dih dak hŏ gĭt tât ndrel joi tât nkuăl, ngăn lah nkuăl jêr ngăn Tu Mơ Rông bah n’gor Kon Tum. Năm 2022 ăp ntil tơm dak si ma ngăn lah tơm sâm Ngọc Linh hŏ ân nŭih ƀon lan geh rnoh prăk âk. Rnoh rnăk ach o bah nkuăl n’huch 8,74% prêh lơn rlau n’gul rđil đah nkô̆ nau nchrăp luh bah n’gor Kon Tum. Uănh năl nau hun hao văng sa, rêh jêng bah nkuăl lah nau tơm “Bri-Sâm Ngọc Linh-dak si-pâl n’aih” ndrel ăp nau tă dơi geh ndâk ƀư, Tu Mơ Rông rnơm lăp tâm năm mhe 2023./.