VOV4.M’nông:   Rdâng đah phân poh hao khlay, aƀaơ, âk rnăk n’hanh hợp tác xã ta Gia Lai ndum êng phân hữu cơ bah ăp nja rhe, ndơ lŏ mir, gay mât chăm tơm tăm. Trong ƀư aơ lĕ saơ săk rnglăy ndrel rnôk n’hŭch prăk rwăt phân hóa học, nkre rgop rgâl ntŭk ntô neh n’hanh nâp nâl mir tơm tăm.

          Rnôk aơ, Hợp tác xã thương mại n’hanh dịch vụ Nam Yang (xă Nam Yang, nkuăl Đăk Đoa, Gia Lai) mhe ndum jêh 200 khối phân hữu cơ bah ăch ndrôk, ntô cà phê, lư̆k n’hanh ăp nja bah ngih măy nkret njêng ndơ lŏ mir. Wa Nguyễn Tấn Công, Kruanh HĐQT hợp tác xã an gĭt, đah rlău 200 ha tiêu n’hanh cà phê, du năm ntŭk kan ŭch dŏng nklăp 60 tấn phân hóa học. Lah kơp tĭng rnoh khlay phân aƀaơ, ri prăk hao tât rlău 1 rmen prăk. Gay ntêm nkrem prăk dŏng, bah bôk năm tât aƀaơ, hợp tác xã lĕ ôp đah du hê nuĭh way kan mpeh ntĭm ndum phân hữu cơ di, uĕh bah ăp nja rhe ơm geh:

“Bah năp đaơ, mpôl hên lĕ tă ƀư, yơn ƀư đah rnăk wâl. Yơn uănh saơ nău ŭch n’hanh nja rhe ndơ lŏ mir dôl rmeh, thuk tay jêng năm aơ lah năm bôk năp hợp tác xã an nkra njêng du trong tâm di lơn gay mbơh ƀư lam hvi an kônh wa. Mpeh jŏ jong, mpôl hên ntop kah an tơm tăm đạm hữu cơ, nja rhe pih, jêng an geh lêk môi. Lơn lah he mât tay trong vi sinh an neh, dơi njrăng n’gang tu ndrŭng, mô an knơm tâm dak si mpa rong tơm tăm let jŏ jong”.

Rnăk wâl yuh Trúc ta nkuăl Mang Yang dŏng phân ăch ndrôk chĕ ăch ndrôk an tơm tăm.

Mô knŭng ăp hợp tác xã lŏ mir, ma âk rnăk wâl ta Gia Lai lĕ bên nău ndum phân hữu cơ gay mât chăm tơm tăm, n’hŭch rnoh phân hóa học, ntêm nkrem prăk nkra njêng. Yuh Hoàng Thị Trúc (43 năm, ta thôn Brếp, xă Đăk Jrăng, nkuăl Mang Yang) an gĭt, knơm rgum dŏng ăch ndrôk gay ndum phâm vi sinh, rnăk wâl yuh ntêm nkrem nklăp 50 rkeh prăk phân hóa học du năm:

 “Aƀaơ hìn phân hóa học rwăt dŭt khlay, jêng jay gâp geh phân ăch ri gâp tâm rgop cheh, dŭt tam. N’ha tơm cà phê uĕh, neh nsuôp lơn, uĕh lơn nkôp đah nău mô dŏng phân ăch ndôk. Lĕ jay, oh nô, me bơ̆ dŏng phân ăch ndrôk da dê an cà phê”.

Wa Nguyễn Mạnh Điệp-Kruanh UBND xă Đăk Jrăng, nkuăl Mang Yang, n’gor Gia Lai an gĭt, lah xă way ƀư lŏ mir, ntŭk geh bơi 18.000 ha tơm tăm ăp ntil n’hanh ndrôk rpu hang rbăn mlâm. Aơ lah ăp nău dơh gay kônh wa dơi nkra njêng phân hữu cơ. Âk năm aơ, nău kan lŏ mir lĕ pơk âk jrô tiăr nti, ntĭm, ntrŭt nsôr ƀon lan ƀư êng phân hữu cơ bah ăp ndơ geh ơm tâm rnôk mât rong, tuch tăm. N’hêl na nê̆ an saơ, phân hữu cơ geh săk rnglăy âk ntil, ma prăk dŏng gay ƀư 1 tấn aƀaơ mô hŏ tât 2 rkeh prăk, thuk knŭng tâm ban 1/10 nkôp đah rwăt phân hóa học.

“Ăp jay geh 5 tât 7 mlâm ndrôk, kônh wa, lơn lah nuĭh rnoi mpôl đêt lĕ dŏng ăch bah ndrôk rpu ntô nja cà phê, lư̆k, geh nuĭh hăn sŏk ntop tay pih gay ƀư phân hữu cơ, n’hŭch prăk dŏng phân hóa học. Mpôl hên lĕ ndơ̆ tâm nghị quyết. Ăp jrô tiăr nti bah nkô̆ nău. 8 thôn ƀon ta xă lĕ kơt dŏng ntrong kan aơ, nkra njêng mât chăm tơm tăm tâm mir. Mhe aơ mpôl hên lĕ đă cán bộ way kan tât râng ntrong kan ri âk ntil tơm tăm hun hao, săk rnglăy uĕh”.

Phân hữu cơ ndum êng kơl nuĭh ƀon lan n’hŭch prăk dŏng, mkra jêng neh.

Wa Lê Tấn Hùng-Groi kruanh jrô kan Tuch tăm mât rong n’hanh hun hao ƀon lan nkuăl Đăk Đoa, n’gor Gia Lai an gĭt, bah bôk năm tât aƀaơ, rnoh khlay bah âk ndơ lŏ mir kơt phân poh, dak si tơm tăm mpa rong n’hanh pring xăng na nao hao khlay. Gay n’hŭch khuch bah phân poh dak si hao, tâm pă prăk nkra njêng, ri an geh trong tuch tăm tĭng trong hữu cơ, nâp nâl đah tơm tăm. Tâm nĕ, nuĭh ƀon lan kơl lor trong tŏ dak ntêm nkrem, tăm pih, tuh neh bri tâm mir gay mât nsuôp n’hanh răm nđĭt an neh. Đah phân poh, wa Hùng đă kônh wa kơl lor dŏng phân hữu cơ gay n’hŭch prăk dŏng:

“Rnôk bah năp, n’gor n’hanh ngih pah kan way kan gưl nkuăl geh sam ƀŭt ntĭm ƀa ƀơ, nkoch trêng rgŏ jă nuĭh ƀon lan n’hŭch nău ntuh kơl phân hóa học, an ntuh kơl phân hữu cơ; dŏng ăp tu tơm hữu cơ ơm geh, ăp nja rhe lŏ mir, gay dŏng, n’hŭch nău ntuh kơl, n’hao săk rnglăy an nuĭh ƀon lan”.

Rgâl trong tuch tăm tĭng trong hữu cơ mbra kơl nuĭh ƀon lan du gâl ntêm nkrem prăk dŏng nkra njêng tâm rnôk ndơ dŏng lŏ mir hao khlay na nao kơt aƀaơ hin. Ƀư êng phân hữu cơ bah ăp nja rhe, ntô lư̆k lŏ mir ma nuĭh ƀon lan Gia Lai dôl ƀư an saơ săk rnglăy na nê̆ tâm rơh phân hóa học hao khlay aƀaơ. Nkre trong ƀư aơ kơl kônh wa rgâl uĕh neh n’hanh đăp mpăn nâp nâl bah mir tơm tăm./.

Nuĭh rlang: Y Sưng Phê Ja