VOV4.M'nông: Wa Greng deh năm 1966, ta ƀon tâm lơh tâm Stơr, xã Tơ Tung, nkuâl Kbang, n'gor Gia Lai. Tâm nău nkah bah păng, tâm năm 1975, miền Nam rklaih luh lĕ rngôch, neh dak dơi dơn ngoăy, ƀon lan ŏ r'ah ma nsrôih lĕ n'hâm suan nsum ti rdâk tay ƀon. Aƀaơ, nău rêh bah ƀon lan ntŭk tâm lơh tâm su Stơr hŏ geh âk nău rgâl, yơn păng hôm way nkoch tay an kon său he mpeh nău nkah kăl e mpeh rơh krit jêr, ŏ r'ah, gay kon său uănh khlay nău rêh aƀaơ n'hanh uănh khlay tay đŏng nău đăp mpăn. Wa Greng nkoch:

“Năm 1975, neh dak rklaih luh lam lĕ rngôch, lĕ rngôch rnoi nuĭh Bahnar, Jrai, Sêđăng, ăp rnoi nuĭh Việt Nam he ân rhơn, nđơr dŭt n'hâm ngăn. Lĕ rngôch kon se jê̆ dơi hăn tât nhih nti nti ren, bu kuâng gĭt tăm tơm si jong năm, tơm sa play nsĭt tay nău rêh rgâl âk lơn rđĭl đah rơh tâm lơh tâm su. Lah mô geh Đảng, Ngih dak ri nău rêh mô geh kơt nar aơ. Nơm geh Đảng, Ngih dak ma nuĭh ƀon lan geh nău rêh hơm răm đăp mpăn, âk jay rvăt geh ndeh honda, ndeh công nông rhŏ dŏng an pah kan jan sa".

Nau nkah nar rklaih đăp mpăn miền Nam đăp mpăn neh dak mro lah du nau mô geh chuêl ôh đah wa Rơ Ô B’hung tâm ƀon Gung Gốp, xã Ia Rmok, nkuăl Krông Pa. Wa Rơ Ô Bhung nkoch: Tâm lôch rnôk tâm lơh, kônh wa rnoi Jrai tâm bri, tâm yôk, ngih vâl mô geh, ndơ sa mô tŏng. Ntơm rnôk geh rklaih đăp mpăn, kônh wa ăp nhoat rlet rlau nau ach o, kon se geh hăn nti, trong hăn ueh...nê lah nau kơl an têh bah Đảng ndrel Ngih dak, mro mrăng kônh wa mô dơi chuêl nau nê. Ưưa Rơ Ô B’Hung nkah:

‘Nkah tay năm 1975, rnôk neh dak mhe geh rkaih luh, kônh wa rêh tâm rơh bao cấp, rnôk nê nau rêh jêr jŏt ngăn, lôch rơh bao câp ri nau rêh ueh lơn, hun hao âk lơn. Rnơm geh đảng ndrel Ngih dak kơl an ri kon se geh hăn nti, nau văng sa hun hao lơn, lam ƀon lan geh lŏ dak, blau tăm tuh mbo, blau ƀư kan tăch rgâl. Êng nê, ăp rnăk jêr ir ri Ngih dak an manh prăk ƀư nau kan văng sa. Đah nuih n’hâm tâm rnglăp rnoi mpôl, kônh wa blau tâm kơl, kơt tĭng nti oh nô rnoi Yoăn, nau rêh lơn ma geh nau mhe, kŏ rnơm bah nê ma ƀon lan nar lơn ma sâm geh ueh mhe”.

Lơh dơi lịch sử nar 30/4/1975 rklaih luh lĕ rngôch miền Nam dơn ngoăy neh dak way nkah jru tâm bôk rngok bah tahen n'hanh ƀon lan ăp rnoi nuĭh n'gor Kon Tum. Lah tơm suan ntrŭt ntrôl ăp rơh cán bộ, tahen n'hanh ƀon lan tâm n'gor tiăr nti tay, nsrôih yor ma n'gâng kan rdâk njêng n'hanh mât njrăng neh dak. Dŭt rhơn lơn đŏng lah nău rêh bah kônh wa ƀon lan ăp rnoi mpôl đê̆ ta lĕ ma nkual jru, nkual ngai bah n'gor Kon Tum nar lơn ma rgâl geh uĕh, n'hao prêh. Wa A Thương, ƀon Măng Rương, xã Văn Lem, nkuâl Đăk Tô, an gĭt:  

“Lôch nar rklaih luh miền Nam dơn ngoăy neh dak, lam dak he hŏ pơk du plơp mhe. Lơh dơi Đăk Tô- Tân Cảnh năm 1972 rgop ƀư geh nău dơi trong hăn lơh mpeh bah lơ Tây Nguyên. Tât năm 1975 ri rklaih luh lĕ rngôch miền Nam, Bắc-Nam rgum nsum du jay. Nơm geh Đảng, Ngih dak kơl, thôn Đăk Xăn nar aơ hŏ geh điện trong nhih nti, kon său lĕ dĭng nuĭh hăn tât nti  ren. Nău rêh nuĭh ƀon lan hŏ rgâl âk, rnăk ach o nar lơn ma hŭch, âk rnăk hŏ gĭt ƀư geh ndrŏng. Nuĭh ƀon lan hun hao wăng sa ma trong tăm ăp ntil tơm jong nar geh rnoh khlay kơt cà phê, cao su, nsĭt geh ăp nar lơn ma hao, nău rêh hơm răm, đăp mpăn".

Wa A Đà, tâm ƀon Đăk Xanh, Xã Văn Lem, nkuăl Đăk Tô năm aơ hŏ 64 năm. Nar dơi rklaih Đăk Tô-Tân Cảnh lơ 24/4/1972, wa Đà mhe knŭng 14 năm ndrel nar rklaih đăp mpăn miền Nam 30/4/1974 đăp mpăn neh dak wa ĐÀ 17 năm. Lah nŭih geh deh têh tâm rnôk hôm tâm lơh, râng nau kơl an, hăn kơl an ƀư bah oi nau khuch bah rơh tam lơh, wa Đà hŏ saơ nau khuch hô bah nau tâm lơh, nuih n’hâm janh dăng chuêl săk nơm bah tahen ndrel ƀon lan nơm ân nau đăp mpăn neh dak, rnoi mpôl. Tâm ăp nar khay 4 nkah ơm, wa A Đà nkah tay:

‘Rnôk aơ, nŭih ƀon lan nkuăl Đăk Tô lah nsum, xã Văn Lem lah êng hŏ blau kơt tĭng nau blau kan khoa mhe tâm tuch tăm. Rnơm nau kơl an bah nkuăl, n’gor, ntuh kơl ân kônh wa, ăp nhoat jut n’huch ach o, mô đê̆t rnăk vâl geh nau rêh đăp mpăn. Rnơm Đảng, Ngih dak nkoch trêng, bonh đă ri ma kônh wa gĭt âk lơn mpeh nau pah kan jan sa, nau rêh blau mhe, oh kon hăn nti ăp tŏng, trong, điện, ngih dak si geh Ngih dak kơl an ndâk ƀư, rnôk aơ kônh wa dôl ƀư ueh ăp nau kan mpeh nau ndâk njêng ƀon lan mhe”./.

Nuĭh rblang: Điểu Thân n'hanh H'Thi