VOV4.M’nông: Ntơm âk năm ma aơ, nau tâm gŭ ur sai bah ơm tâm nkuăl rnoi mpôl đê̆ Tây Nguyên hôm jêng lah nau nkoch âk, đah âk nau khuch ba kơi. Nau ngăn lah ăp rmôt kan, n’gâng kan ăp gưl knŭng dơi gĭt tâm gŭ sai bah ơm rnôk lĕ lăn jêng ur sai, rnôk ăp kon se “sa ê hơm, mĭn ê tât” hŏ jêng “phe gâm jêng piăng”, hŏ jêng ur, jêng sai, jêng me mbơ̆ kon se, jêh nê lŏ lah nau plơ̆ sĭt plơ̆ hăn ach o, ji ngot, mô geh nti- jêh ri lŏ tâm gŭ ur sai bah ơm.

            Tâm ngih jê̆ ê tât 8m2 tâm ƀon Ea Sin, Xã Ea Sin, nkuăl Krông Búk, n’gor Dak Lak, oh H’Qui Niê dôl ma leng kon păng mhe 3 năm, tâm kleng dôl ma lir ngăn ndơ lir ân bah oi ji duh. Săk jăn rgay, nsoh ao gleh ti, H’Qui uănh ranh ngăn rđil ma kon se mhe 18 năm. Oh păng H’Ngân Niê, 15 năm, hŭ tâm kơt ma yuh păng đŏng, rnôk mhe deh kon bôk rah mhe du khay. Bar hê oh nur gŭ sai ntơm rnôk 15 năm, rnôk aơ lĕ lăn hôm. H’Qui, nkoch:

            ‘Lah geh ân gâp săch tay ri gâp săch kơl an ân rnăk vâl lor mơ dĭng gŭ sai, gŭ sai bah ơm ri mô ueh ân kon nơm, yor mô geh tŏng ma rong kon, rnôk aơ lĕ lăn ri khơm dơm”.

            Oh păng H’Ngân, nkoch:

            ‘Gâp dôl ma nti jrâu 6, saơ ngih jêr jŏt ngăn ri gâp gŭ sai. Uănh ƀĭng gâp hôm hăn nti, gâp ri deh kon, mât chăm kon tâm bri măng ri saơ rngot ngăn đŏng”.

            Hŏ lĕ lăn, nê lah nau mĭn nsum bah ăp kon se tâm Dak Lak rnôk ma ê tât năm, ê têh. Nau rêh dah rŏng, hôm âk nau ueh mhe mpeh nau rêh, nau kan hŏ jêng ntâl mpông. Ăp oh kon se mhe deh kơt lah trong hăn bah bah khân păng mô hôm tay ôh, ntơm bah kon se tât têh, tât bơi ranh. Oh H’Thơ Mlô, deh năm 20224, tâm ƀon Ea Pông, Xã Ea Sin, nkuăl Krông Búk, me bah kon se ê tât 3 năm, nkoch:

            ‘Lah ma rnăk vâl geh nau rêh kŏ kơt ma bu ri gâp kŏ nsôih hăn nti kơt bu đŏng. Geh nar gâp mâp bu hăn nti ri gâp rngot ngăn, nhĭm đŏng, yor lah saơ bu hăn nti, geh pâl, geh sa ueh, ri nơm kŏ kơng đŏng”.

            Wa Phan Ngọc Diệp, cán bộ nkoch mbơh nau kan mpeh rnoh nŭih, deh nse rnăk vâl tâm xã Ea Sin, mbơh, păng rngot ngăn mpeh nau tâm gŭ ur sai ơm bah nkuăl, yơn mhâm blau ma ƀư gay ma rdâng lơi. Yor ngăn lah, rnôk saơ ăp nau nê ri hŏ lĕ lăn hôm. Mô lah, tât rnôk ma ur sai kon se hăn ƀư săm ƀŭt khai sinh ân kon ri mơ n’gâng kan dê gĭt:

            ‘Du đê̆ rnăk vâl rnôk saơ ri tât bonh đă, ri du đê̆ kon se dôl ma bŭn hôm. Du đê̆ êng ri nkuăl tât mbơh, yơn lah tât rnôk leo rklaih ri bu du krap ri ma jêr ngăn tâm nau kan nê”.

            Tĭng thạc sĩ Lý Văn Say, Kruanh vụ địa phương 2 (Uỷ ban dân tộc), nau kan tâm gŭ ur sai ơm lah nau jêr tâm nkuăl rnoi mpôl đê̆. Ăp năm, Chính phủ hŏ dŏng âk ngăn prăk ân nau nkoch trêng gay ma n’huch nau tâm gŭ ur sai, yơn tât rnôk ƀư ri nau săk tam mô geh kơt nau ŭch. Tĭng thạc sĩ, rdâng nau tâm gŭ ur sai ơm ân geh uănh kơl an ơm tă bah ngih săm ƀŭt, nchrăp nau gĭt ngăn mpeh bu ur bu klô, mpeh pháp luật, ndrel ăp nau kan ntoh luh jêh rnôk tâm gŭ ur sai, gay ma kon se gĭt ndrel geh nau săch ueh ân nau rêh nơm.

            Kŏ ntô̆ n’hao nau ntĭm mbơh bah bu ur bu klô, tâm gŭ ur sai rnăk vâl tâm ngih săm ƀŭt. Wa Hoàng Thị Thu Hoài, Ngih kan dak si nkuăl Krông Buk mbơh, ntŭk kan ntĭm nti ân geh ƀư rjăp lơn, nau kan njrăng rdâng ur sai tâm gŭ bah ơm mơ geh dơi kơt nau nơm ŭch:

            ‘Phung he saơ lah, nau ntĭm nti mpeh bu ur bu klô tâm kon se ri ngih săm ƀŭt hŏ mbơh ƀư, yơn nau ntĭm nti nê ê geh ƀa ƀơ ndrel kơt lah dôl tâm rnôk nau ntĭm nti bah nơm ê sŏng, ê ngăn. Đah ma năm mom aơ ri âk nŭih hôm dun lah nau mbơh nau gĭt blau mpeh tâm gŭ ur sai kơt nau mât chăm n’hâm soan mpeh deh kon lah nau mbơh nkoch ân kon se ƀư tih. Yơn lah nơm mô mbơh ân tâm di ri kon se mra geh ăp nau gĭt ueh lơn. Ndri ma, n’hao nau kan ntĭm nti mpeh bu ur bu klô tâm ngih săm ƀŭt THCS kŏ lah nau ueh ngăn”.

            Tâm gŭ ur sai ntơm rnôk kon se, ntơm rnôk sông ê hơm, mĭn ê tât, ri ma ăp ur sai kon se rêh tậm nau ach o, mô geh nti, khuch ngăn tât n’hâm soan. Lah mô geh nau kan ân ueh ngăn gay ma n’huch nau tâm gŭ ur sai, ri nau ach o, ji ngot, mô geh nti, tâm gŭ ur sai ơm mra hôm geh âk ơm tâm ăp nkuăl nŭih rnoi mpôl đê̆./.

                                    Nŭih rblang: H’Thi