VOV4.M’nông – Ƀon cách mạng Ea Mdroh, xă Ea Mdroh, nkuăl Cư M’gar, n’gor Dak Lak nar aơ lĕ rgâl săk nơm muh măt mhe đah trong điện-trong hăn-ngih sam ƀŭt-nâp nâl, kloh uĕh. Tâm mông nar n’gŭr răm năm mhe, wa Y Răng Niê Kđăm (Ama Tâm)-Kruanh ƀon Ea Mdroh nkoch, bôl srê Covid-19 jêr jŏt yơn kônh wa hôm e nsrôih hun hao wăng sa, mpŏng năm mhe nu nău mbra uĕh oi.

Ăp năm lăp rơh tết, n’gâng kan ƀon lan xă ntop kơl ƀon mpôl hên răm Tết, ăp gưl nkuăl nklăp 5 rkeh prăk, N’gâng kan ƀon lan ntuh kơl njêng oh nô đah ƀon jêng ntop kơl kônh wa 5-7 rkeh prăk sa Tết. Kônh wa he tâm ƀon kơt oh nô nuĭh yoăn nklâm ƀănh Tết wơt năm mhe, pâl rlưn. Năm mhe tât, bôk năp, kônh wa ngăch prăl săk soan, tal 2 kônh wa ƀư sa hun hao n’hanh tal 3 mpŏng ngih dak uănh mĭn lơn, tâm rgop đah ăp công ty nta an nău kan an kônh wa jêr jŏt geh prăk đăp mpăn gay rklaih ach o”.

Năm 2021 mhe nơh ta xã Đăk Tờ Re, nkuăl Kon Rẫy, n’gor Kon Tum geh âk nău rgâl mhe ueh. Trong hăn, trong ƀon lôch nĕ trong hăn let ntŭk pah kan lĕ geh tŏ bê tông dơh nơih an nău pah kan jan sa, nchoăn rdeng bum mbo bâh nuĭh ƀon lan. Đah nău nsum ti, nsum soan bâh n’gâng kan n’hanh nuĭh ƀon lan, ăp ƀon tâm xã lĕ geh ngih rông, ngih văn hóa ƀư ntŭk pah kan tâm mâp rgum ƀon lan. Ndrel đah nĕ, nău pah kan jan sa hun hao nuĭh ƀon lan nău geh âk nău rêh geh rgâl n’hanh mât kơl âk lơn tât nău nti ren, nău pah kan jan sa bâh ăp rơh nuĭh let năp tay. Tâm nău rhơn gŭ nsum ndrel đah kon său, ƀon lan tâm xã vơt tết, rhơn năm mhe, wa A Hnao, kruanh rmôt nuĭh âk năm deh ta xã Đăk Tờ Re an gĭt nău mĭn bâh nơm.

“Di rơh năm mhe, gâp ŭch nuh srê ngăch bah gay ma ƀon lan geh dăng săk soan, đăp mpăn nău pah kan jan sa, geh ƀư nău tuch tăm, ndơ pah kan, geh joi prăk dŏng, ăp rnăk vâl geh tâm rnglăp tâm pêt tâm rŏng. Năm mhe, gâp ŭch ƀon lan ngăch dăng săk soan, geh soan dăng pah kan jan sa mơ geh hun hao nău wăng sa an rnăk vâl he nơm

Bah năp Tết Nhâm Dần nklăp 2 khay, wa H’Dik ta ƀon Pốt 2, xă Ia Mơ Nông, nkuăl Chư Păh, n’gor Gia Lai lĕ n’gôn 5 yăng ndrănh gay ngêt tâm ăp nar bôk năm. Rlău ma ndrănh yăng, wa mât djăr, tăm tay biăp tâm jay gay geh ndơ da kah rnôk kon sau rhơn Tết. Ăp nar êp Tết, wa H’Dik ndrel sai ndăn tŏ lĕ 2 ha cà phê, jik mir, răk ngih wâl kloh uĕh. Năm aơ, yor srê Covid-19, jêng wa ntĭnh kon sau knŭng tât jay mbah rhơn Tết ăp nuĭh rnoi deh tâm rnăk wâl, hôm băl mpôl ta ăp xă, nkuăl ngai, ri kuăl điện ôp khâl gay đăp mpăn. Tĭng wa, nău răm năm mhe knŭng gŭ đah rnăk wâl, rnăk wâl ngăch dăng:

“Nar Tết mpôl hên way nchrăp ndrănh yăng, poăch sŭr, djăr, ƀănh kĕo gay wơt năch. Mpôl hên sa Tết nơih dơm, moh ndơ geh sa ndơ nĕ. Dôl srê ri mpôl hên mô hăn mbah rhơn Tết ta ngai, knŭng hăn chop khâl, mbah rhơn oh nô, kônh wa tâm ƀon tâm lan dăch dơm”.

Yuh Rơ Ôm K’Mỵ an gĭt, rnăk vâl geh 4 nuĭh, 2ha cà phê n’hanh 2 sào tơm an ndrŭng sa. Năm aơ lĕ nău geh bâh rnăk vâl geh bơi tât 70 rkeh prăk. Tết năm aơ yuh sŏk du đê̆ rnoh prăk gay ma rvăt poăch sŭr, banh keo, phe m’êt nklâm banh chưng, ka choh kho ao mhe an 2 hê kon vơt tết. Di rơh năm mhe Nhâm Dần 2022, yuh ŭch ăp nuĭh ƀon lan ta thôn đăp mpăn, wăng sa hun hao, neh dăng têh ndrŏng.

“Năm 2021, rnăk vâl gâp nău geh bâh 1 ha cà phê rlău 1,5 tấn cà phê rnglăy, tăch geh 60 rkeh prăk. Rlău ma nĕ, hôm nău geh bâh 2 sào tơm tăm an ndrŭng sa, tăch ăp tơ̆ tăp ndrŭng ăp khay geh bâh 6 tât 7 rkeh prăk. Tết Nhâm Dần 2022, geh prăk rvăt m’êt sĭt nklâm banh chưng, rvăt banh keo an ăp oh kon tâm jay sa têt ueh răm, đăp mpăn. Gâp ŭch rnăk vâl gâp năm mhe geh âk săk soan, oh kon gĭt vât rbăng nău, nti blău, dăn ŭch lĕ ƀon lan tâm thôn 1 geh dăng săk soan, năm mhe ƀư cà phê, pah kan jan sa ăp nar lơ ma geh nău dơi tay đŏng n’hanh ƀon lan ăp nar lơ ma đăp mpăn.

Tết năm aơ rnăk yuh Y Mung, 45 năm deh, jay ta ƀon Kon Ken, xă Đăk Tờ Lung, nkuăl Kon Rẫy, n’gor Kon Tum răm m’ak. Yuh an gĭt, rnăk wâl yuh kơt ăp rnăk tâm ƀon lan wơt Tết năm aơ geh âk nău răm rhơn Tết năm bah năp. Năm mhe rlău bôl geh srê Covid-19 jêr jŏt yơn knơm mât rong ndrôk, tăm cà phê jêng nău geh bah rnăk wâl yuh Y Mung hôm e đăp mpăn. Mô knŭng ndrĭ ntŭk ntrŭt nsôr pah kan n’gor Kon Tum hôm ntop kơl rnăk yuh tăm 1,5 sào rpŭng kŏ gay geh tay prăk an rnăk wâl. Tâm mông nar bôk năm mhe yuh Y Mung rhơn nkoch:

“Năm bah năp, Ngih dak lĕ uănh mĭn tât nău rêh bah kônh wa tâm thôn ƀon, gâp lah uĕh ngih dak lĕ kơl ƀon lan geh Tết hơm răm, uĕh lăng, geh ƀănh, geh prăk, geh piăng sa.... Năm mhe mbah rhơn an ăp nuĭh, ăp rnăk uĕh lap ƀo sa nkra njêng geh, srih tăm ba săk geh, tăm bum săk rnglăy wăng sa rnăk wâl”.

Ntơm lăp năm mhe 2022, gay ma vơt tết tŏng ăp đăp mpăn, hơm răm, ueh lăng, săk soan ngăch dăng, nkre njrăng rdâng nuh srê, ăp ntŭk kan , n’gâng kan ndrel n’gâng kan ta ntŭk ta ăp n’gor Tây Nguyên lĕ hndrel mât chăm tết ueh răm đăp mpăn an nuĭh ƀon lan ach o, nuĭh geh nău khuch tât yor nuh srê Covid-19, vơt vtêts ueh răm đăp mpăn, ngăch dăng.

Wa Đinh Văn Trót, Bí thư chi bộ ƀon Đê Chơ Gang, xã Phú An, nkuăl Đăk Pơ an gĭt, tâm ƀon geh 122 rnăk vâl, 1551 nuĭh đah lĕ rngôch lah nuĭh Bahnar. Tât bôk năm 2022, ƀon hôm nha geh 16 rnăk ach o n’hanh dăch ach o. Tâm rnôk ba năp nơh, nuh srê Covid-19 geh ntưp rêng dŭt jêr njrăng, yơn lah ƀon lan tâm ƀon mô klach mô tŏng ndơ sa yorr geh kơl dŭt âk bâh ngih dak. Ăp gâl kan, ăp n’gâng kan ta nkuăl lĕ nsrôih uănh năl, nchih săk ăp nuĭh geh nău rêh jêr jŏt geh nău khuch khat bâh nuh srê..gay ma kơl an tĭng nău kơl bâh ngih dak, ntop kơl nuĭh ƀon lan rlet rlău nău jêr jŏt tâm rơh aơ.

“Tâm rơh vơt an nuĭh geh nău khuch tât bâh nuh srê Covid-19 tĭng nău kơl an bâh ngih dak, lĕ geh du đê̆ nuĭh ôp nuĭh aơ geh ma nuĭh êng mô geh. Yơn bâh nău mbơh tơih rơh kơl an an ăp rnăk geh nău jêr jŏt ngăn rĭ bu gĭt vât n’hanh rhơn đŏng tâm pêt tâm kơl ndrel. Tâm năm mhe aơ, ŭch njrăng rdâng bah nuh srê gay ma ăp nuĭh ngăch dăng, đăp mpăn pah kan jan sa. gay ma dơi ƀư nău nĕ, lĕ rngôch nuĭh ƀon lan an tâm rnglăp du nuih n’hâm, tâm pêt tâm kơl, ndrel nsum soan njrăng rdâng nuh srê n’hanh ŭch Đảng, ngih dak mât kơl âk tay  lơn gay ma njrăng rdâng nuh srê aơ, gay ma ƀon lan dăch ngai đăp mpăn pah kan jan sa.

Tâm jay tŏng ăp ndoh ndơ dŏng nkre mhe dơi ƀư, yuh Ka Năm, ta thôn Liêng Đơn, xă Phi Liêng, nkuăl Đam Rông (Lâm Đồng) răm rhơn an gĭt, năm bah năp bôk jêr jŏt yor srê Covid-19 yơn wăng sa bah rnăk wâl hôm e geh đăp mpăn. Yuh an gĭt, geh nău rêh đăp mpăn kơt nar aơ lah knơm Đảng, ngih dak uănh mĭn mpeh ăp ntil, bah ntop kơl rgâl rnoh neh cà phê ranh an săk geh đêt rgâl tăm, ntop cà phê mhe an săk geh âk, jêng tât ntuh kơl trong hăn, điện mpoh ang, ngih dak si, ngih sam ƀŭt.... Lơn lah, bôl săk geh cà phê năm bah năp đêt yơn rnoh khlay hao tay, nkŭp prăk dŏng rnăk wâl geh 200 rkeh prăk. Knơm nĕ, nău rêh wăng sa đăp mpăn n’hanh hun hao, tết tât dơi tŏng ăp, hơm răm lơn. Yuh Ka Năm an gĭt:

“Bah năp đaơ nău rêh wăng sa rnăk wâl gâp mô tŏng ngăn, yor rnăk wâl knŭng gĭt muih mir. Aƀaơ, bah nar nti tĭng oh yuh kônh wa nuĭh Yoăn mpeh tăm cà phê, cao su rnăk wâl janh ndôp cà phê n’hanh nsĭt tay săk rnglăy wăng sa âk, nău rêh ntơm đăp mpăn, dơi mât rong an oh kon, ndâk ƀư ngih wâl. Aƀaơ nău rêh bah rnăk wâl ntơm đăp mpăn gâp kơt kônh wa tâm nkual lĕ đăp mpăn lơn đah bah năp dŭt âk”.

Xã Đạ Đờn, nkuăl Lâm Hà, n’gor Lâm Đồng geh 3.300 rnăk, tâm nĕ geh dŭt âk lah nuĭh rnoi K’Ho da dê. ăp năm ba năp, bâh geh nău mât kơl bâh Đảng n’hanh ngih dak, ngăn lah ntuh kơl bôk nău kan rdâk njêng nkual ƀon lan mhe, ndrel đah nău gĭt vât nsrôih hun hao êng, hun hao tĭng rdâk njêng nău rêh mhe bâh nuĭh ƀon lan, Đạ Đờn lĕ hun hao bah ach o, jêng xã nkual ƀon lan mhe geh nău rêh wăng sa mbơm ngăn. Uănh saơ nău rgâl bâh ƀon tơm nơm, bu ranh ƀon K’Niêng, ta thôn Đạ R’Rôh, xã Đạ Đờn rhơn nkoch an gĭt, nău geh aơ geh du đê̆ soan kan bâh nơm rnôk tât râng rgŏ jă nuĭh ƀon lan ndrel nsum ti rdâk njêng nkual ƀon lan mhe. Aƀaơ, nău ji ngot, ach o lĕ geh ntrôl bah, ăp nar lơ ma geh âk rnăk sâm geh n’hanh têh ndrŏng. Nău rêh rgâl mhe, hun hao jêng têt tât lĕ geh ƀon lan ƀư tŏng ăp, ueh lơn, bu ranh ƀon K’Niêng nkoch:

          “Săk gâp nơm lĕ geh rgŏ jă ƀon lan tâm rgop săk soan, tâm rgop nar kan n’hanh prăk kan gay ma rdâk njêng ƀư ntung hăn lăp ta nkual pah kan jan sa, ƀư ăp trong hăn tâm thôn...Bâh nĕ nău nchoăn rdeng bum mbo, hăn nti bâh kon său geh dơh nơih lơn. Gâp ƀa ƀơ hăn nkah đă ƀon lan an nsrôih pah kan jan sa hun hao wăng sa., an geh nsrôih âk tay lơn gay ma nău rêh mbơm lơn. Nkre lah, an geh rgâl nău mĭn, mhâm ƀư gay ma geh nău rêh ueh lơn tay.

Lôch geh têh ngăn tâm năm mhe rlău đah kônh wa ta ƀon Bu Bir, xă Quảng Tín, nkuăl Dak Rlâp, n’gor Dak Nông lôch jêh trong hăn bơi 1km lăp tâm nkual tuch tăm. Nô Điểu Khuyên-Kruanh ƀon Bu Bir an gĭt, trong hăn aơ ndrel đah trong điện 3 pha dơi ndrăng lăp nkual tuch tăm, lĕ pơk trong hun hao wăng sa an kônh wa nuĭh Bunong ta nkual aơ:

“Tâm năm tât nchrăp rnăk wâl tăm tay tơm sa play. Tâm bôk yan mih, rnăk wâl ntơm tăm tay cà phê, nkra tay tơm ranh n’hanh tăm tay tơm sầu riêng n’hanh tơm sa play gay n’hao nău geh an rnăk wâl. Yor gâp saơ nău tâm srah n’hao săk geh; nkre mât chăm cà phê, sầu riêng n’hanh tăm srah tay tiêu, gay ntop tay nău geh”.

Thôn Bia Tih, xã A Dơk, nkuăl Đăk Đoa geh 235 rnăk ƀon lan gŭ rêh đah rlău 1 rbăn nuĭh lah rnoi Bahnar. Bâh dŭt năm 2019 tât aƀaơ, bol ma geh nău tata khuch bâh Covid-19, yơn lah ƀon lan hôm nha geh nău geh âk bâh tăm cà phê, mât rong sŭr...Tâm ƀon mô geh nuĭh ntưp covid-19. Tâm năm mhe nơh, n’gâng kan thôn lĕ ƀư an gŭ nkhah êng an rlău 20 nuĭh sĭt bâh ăp nkual geh nuh srê ta mpeh ba dâng. Wa Y Sứ, Bí thư chi bộ thôn Bia Tih rhơn nkoch, dơi geh nău dơi aơ lah bâh geh ăp nău mbơh, nău kơl ngăch bâh chính phủ bâh Đảng, ngih dak tât đah nuĭh ƀon lan ngăch ndăn. Wa Y Sứ ŭch, tâm năm mhe, ƀon lan geh ƀư tĭng tay răng dăng ăp nău kơl an bâh Đảng n’hanh ngih dak gay ma thôn ƀon nsum ti njrăng rdâng nuh srê, hun hao wăng sa rêh jêng.

“Bar pe năm ba năp, đah nău kơl kan bâh ngih dak lĕ kơl an ƀon lan hun hao rlău. Yơn bâh ntơm geh nuh srê Covid-19 rĭ nău rêh bâh ƀon lan dŭt jêr jŏt ngăn n’hanh ƀon lan dăn lah ueh Đảng ngih dak lĕ mât kơl dŭt âk tât ƀon lan hên bâh ranh tât oh kon se geh chuh vacxin njrăng rdâng đah nuh srê Covid-19 gay ma ăp nuĭh geh ngăch dăng săk soan. Ƀon lan nsrôih ƀư tĭng bôk nău kan njrăng rdâng nuh srê, gay ma ăp nuĭh geh nău rêh đăp mpăn, hun hao wăng sa.

                                                Nuĭh rblang: Thị Đoắt- Y Sưng