VOV4.M'nông: Nău rêh ta Tây Nguyên nar aơ rgâl ăp nar, ăp nuĭh ƀon lan năl saơ kloh nău rđău kan di bah đảng, ngih dak, nuih n'hâm tâm rnglăp du nuih n'hâm bah ƀon lan gay rdâk njêng ƀon tơm:  

Wa Đinh Planh – Groi kruanh UBND xã Đăk Trôi, nkuâl Mang Yang, n'gor Gia Lai an gĭt, xã Đăk Trôi dơi njêng năm 1993, ngai đah nklang nkuâl Mang Yang nklăp 50 km, lah geh 3 ƀon, lơn âk lah nuĭh Bahnar. Tĭng wa Planh, tâm bah ri aơ nơh, nơm geh nău rđău kan bah đảng ủy n'hanh n'gâng kan xã, jêng nău gĭt êng bah kônh wa hŏ rgâl âk. Ntơm bah nău rêh nsing tâm nău dŏng bri n'hanh muĭh bri ƀư mir, tât aƀaơ kônh wa hŏ rgâl gĭt êng nău mĭn, rgum pah kan jan sa hun hao rơ̆ jêng ta blah neh he nơm. Nău rêh ƀon lan xã Đăk Trôi, nkuâl Mang Yang hŏ dơi rgâl geh mpeh âk ntil:

“Ntơm năm 1975 tât aƀaơ, lam ƀon lan xã Đak Trôi mpôl hên geh 100% lah nuĭh Bahnar ƀon tơm ta ntŭk, tĭng jăp gung trong trong nchrăp bah Đảng, Ngih dak, tĭng wa Hồ. Nău rêh bah kônh wa nar lơn ma rgâl rđĭl đah ntơm nơh. Trong, nhih nti, nhih dak si dơi ngih dak uănh khlay ntuh kơl ăp tŏng. Nơm geh kơt nê̆, kônh wa hŏ gĭt ƀư lŏ, tăm bum blang, tăm tơm sa play, tĭng kơn rgâl nău rêh wăng sa bah kônh wa ta xã. Nău rêh aƀaơ bah nuĭh ƀon lan đăp mpăn, mô hôm geh ji ngot ach o kơt ntơm nơh đŏng ôh".

Jêh 46 năm neh dak đăp mpăn, bu ranh Y Bang Byă, tâm ƀon Ky, nkuăl ƀon têh Buôn Ma Thuột ndơn saơ kloh ngăn nau rgâl mhe bah ƀon lan nơm. Ăp năm êp aơ, đah nau kơl an, pơk trong nơih bah Đảng ndrel Ngih dak, nau rêh bah ƀon lan nar lơn geh rgâl mhe n’ăp mpeh drăp ndơ, nuih n’hâm ndrel nau rêh văn hoá. Bu ranh Y Bang, nkoch:

‘Ăp năm rlau aơ, ri nau rêh ƀon lan tâm ƀon hên nar lơn ma sâm geh ndrel ma hơm răm lơn. Ăp nŭih ƀon lan geh piăng sông, ao nsoh ndrel nar lơn ueh lơh rđil bah năp nơh. Gâp nkah rnôk ăp nar hôm jê̆, nau rêh rnôk nê jêr jŏt ngăn, mô geh kơt rnôk aơ ôh, rnôk aơ geh ngih, geh trong pơk hvi, mra dơi hăn ueh ƀư nau kan tăch rgâl ndoh ndơ ntơm bah ntŭk aơ tât ntŭk êng”.

Tâm ban kơt ăp rnoi nuĭh êng ƀa ƀă, wa Cil Ha Thơ, ta thôn Hang Hớt, xã Mê Linh, nkuâl Lâm Hà (Lâm Đồng) dŭt rhơn nđơr rnôk ôp mpeh nău uănh năl bah he mpeh nău mô rlu hun hao bah neh dak. Wa Cil Ha Thơ rhơn nkoch:

  “Lah uĕh ngih dak hŏ ntuh kơl ƀư trong dak chai n'hanh tuh bê tông, kônh wa tâm thôn dŭt n'hâm rhơn nđơr. Ntơm nơh nău rsong hăn dŭt jêr jŏt, aƀaơ gung trong uĕh mhe dŭt dơh rsong hăn, tâm rsong tăch rgâl, rdeng ndơ tăch. Kon său dơi nti ren ăp tŏng, nău rêh hun hao, nuĭh ƀon lan dŭt rhơn. Aƀaơ ta ntŭk mpôl hên hŏ dơi ngih dak ntuh kơl rdâk njêng ăp tŏng đah nhih nti têh uĕh, điện trong nhih nti nhih  dak si geh ăp tŏng lĕ rngôch. Kônh wa hun hao wăng sa, tăm tơm dâu mât ndrŭng brai".

Bơi tât 80 năm ndrel 50 năm Đảng, tahen ơm K’Mợ, bu ranh tâm xã Sơn Điền, nkuăl Di Linh, n’gor Lâm Đồng geh uănh lah nŭih hôm rêh bah nar rklaih đăp mpăn miền Nam, đăp mpăn neh dak. Ăp rnôk ru, wa vay nkoch ân kon sau păng djăt ăp nau jêr jŏt, nau ji, nau roh hoach bah rnôk tâm lơh, mpeh ăp tahen lĕ khĭt tâm rnôk tâm lơh mprơh Mỹ kơl an neh dak. Wa K’Mợ, saơ rhơn ngăn ndrel ueh lăng đah ăp nau tă geh dơi tâm nar aơ:

‘Rnôk aơ đăp mpăn hôm, kônh wa hŏ hun hao văng sa ndrel geh nau dơi gay ma rvăt máy móc ndrel ndơ dŏng gay ma tuch tăm, nau ŭch tâm nau pah kan, nau rêh hŏ geh n’hao prêh. Rđil đah ăp nkuăl tơm ri mô geh tâm ban, yơn tâm xã Sơn Điền nkuăl jru, ngai aơ ri ri kŏ geh hun hao âk ngăn hôm. Geh nau aơ lah rnơm Đảng ndrel Ngih dạk mô rlu nau kơl an ntuh kơl mpeh âk ding. Rnôk aơ hôm n’hâm soan ri nơm hăn trong aơ trong êng, bonh đă kônh wa n’hao nau geh tuch tăm, nsôih mô hôm rnăk ach o tay ôh”.                

Gia Lai mhe ƀư Nar Rgum văn hóa ăp rnoi mpôl đê̆ đah âk nău kan dŭt n'hâm geh nkô̆  khlay rhơn lơh dơi 30/4. Tât râng Nar Hội văn hóa ăp rnoi mpôl đê̆ Gia Lai, wa Kpah H’nhin, buôn M’lá, xã Phú Cần, nkuâl Krông Pa lơn ma saơ dơi nuih n'hâm tâm rnglăp đah ăp rnoi nuĭh oh nô, kônh wa dơi tâm mâp tâm nđŭr, tâm kơt nti ăp nău uĕh văn hóa way ơm bah he.

“Tât đah nar rgum rơh dja mpôl hên ndjôt tât ăp săk tơm uĕh đah nuih n'hâm rgop nău rhơn mƀak, pâl lĕ nuih n'hâm he, mpôl hên ŭch rgop nău chĭng gong bah ƀon lan ngai ngât đah nău mpŏng mbra dơi lĕ rngôch ăp  nuĭh ŭch rŏng ndrel đah lĕ  rngôch ăp mpôl hăn tât râng ndjôt tât nar khuh n'gôr rhơn mƀak, ndrel đah nuih n'hâm kơt nti, tâm nđŭr nsum gay mpŏng mhâm ƀư  ăp nău uĕh văn hoá dja mbra dơi mât ndray n'hanh mpư n'hao mbro".

Hôm tâm xã Nâm Nung (nkuăl Krông Nô, n’gor Dak Nông), nkuăl căn cứ cách mạng tâm nau tâm lơh mprơh Mỹ kăl e, jêh nar rklaih đăp mpăn, kônh wa ăp rnoi mpôl lŏ ƀư ueh nuih n’ham janh dăng gay ndâk njêng ƀon lan. Nau rêh nar lơn ma rgâl, kônh wa ndrel tâm kơl mât nau vay ơm bah rnoi nơm, pơk luh nau kan pâl n’aih nsum mpôl tâm nkuăl công viên địa chất Dak Nông. Tĭng wa H’Thương, Groi Kruanh UBND xã Nâm Nung, mbơh:

“Rnôk aơ kônh wa hŏ blau kơt tĭng nau kan bah ăp rnăk vâl oh nô rnoi Yoăn, tăm cà phê, cao su, nsôih pah kan jan sa tĭng trong mhe. Êng nê xãhôm geh 4 nau dơi mpeh nau kan pâl n’aih nsum mpôl, ngoai lah tanh njuh, 2 lah njroh mprơ, 3 lah tur chĭng goh gong ndrel 4 lah ăp nau ôp brah ơm bah rnoi Buong. Rnôk aơ hên dôl joi ăp ntŭk ntuh kơl gay ma ntoh nau ƀư ân geh nau dơi nau kan ƀư pâl n’aih nsum mpôl tâm xã Nâm Nung”./.

Nuĭh rblang: Điểu Thân n'hanh H'Thi