Poăn mông kêng măng, tŭk lĕ jŭr jâng yôk. Ta rnoh prêh bơi 2 rbăn mêt, nău nđĭk mô kâp tât yan puh mhe tât. Geh du ƀon ta bôk yôk Ngọc Linh, ta xă Trà Linh, nkual ƀon têh Đà Nẵng (nkuăl Nam Trà My, n’gor Quảng Nam ơm), dơi ntĭt kơt “chor jay bah miền Trung”. 20-30 năm bah năp, aơ lah ngoăy tâm âk ntŭk ach o ngăn lam dak. Aƀaơ êng ngăn: nklang ntŭk bri krŏng luh ăp jay têh, geh jay njưh 2, 3 bôk ndeh ô tô tâm jâng gung. Nuĭh tơm lah nuĭh Xơ Đăng, drăp ndơ hao tât hăng rhiăng rmen prăk.

Moh nău lĕ geh ta bôk yôk aơ? Nău ơh gŭ ta nâm bri krŏng, ta ntil tơm ma u che Xơ Đăng kuăl lah: “Tơm dak si ndrŏng”. N’hanh nău nkoch rgâl nău rêh nĕ ntơm bah ăp kon nuĭh rgâl kơt nâm ơm.

Nar di năng deh du oh jêt tâm ƀon, du he bu ranh ty djôt du tơm sâm Ngọc Linh choăn lăp tâm jay. Bu ranh ƀon Hồ Văn Du đŭ tơm sâm bah năp măt nuĭh mê̆ oh jêt, ntĭnh tĭng nău kơt njuăl lĕ drăp ndơ.

Nar aơ lah nar di năng deh bah mon, rnăk wâl gâp geh ndơ an tơm sâm Ngọc Linh. Mê̆ mon nsrôih mât rong, njrăng n’gang tơm sâm Ngọc Linh nkre mât njrăng bri. Am mât uĕh gay tơm sâm ơm dang nkao, luh grăp. Bah kơi aơ oh jêt geh prăk hăn nti.

Wa Hồ Thị Hương, mê̆ mon, răm rhơn lah ueh:

Mê̆ kon gâp mbra tăm n’hanh mât chăm tơm sâm aơ an tât rnôk geh nkao, geh grăp. Tât rnôk oh hăn nti, têh, gâp mư tăch tơm sâm Ngọc Linh aơ.

Bơi 70 năm rêh, rlău 40 năm rêh Đảng, bu ranh ƀon Hồ Văn Du, thôn 2, xă Trà Linh, geh măt tâm rơh tŏng mô lah tŏng năm bah kon se tâm ƀon. Ndơ an bah wa lah du tơm sâm Ngọc Linh. Geh nuĭh dơi wa an sâm bah rnôk jêt du khay, aƀaơ lĕ rlău 40 năm.

Wa Hồ Văn Du lĕ nău rêh mât ntil sâm aơ. 18 năm deh, Hồ Văn Du tĭng cán bộ lăp tâm bri krŏng joi sâm bri sĭt tăm, rgop soan ndâk njêng jêng Ntŭk dak si Trà Linh. Năm 1983, yơng ntil sâm uĕh jêng, wa hăn ăp ƀon lan bônh kônh wa lơi joi lĕ sâm hon êng tâm bri, ma an tăm êng.

Tăm sâm ŏk r’ah, an kâp âk năm mư sa, tâm rnôk ba mir tuch lah geh sa. Wa dŭt n’hâm tĭng mir djôt ty ntĭm nău kan. Năm 1993, ăp bum sâm bôk năp tăch bơi 100 rbăn prăk du ký, âk lơn ăp ndơ lŏ mir; tât ăp năm 2000, du ký khlay 2-3 rkeh prăk. Lĕ ƀon tâm uănh, jêh nĕ jăng “tuch tăm”, tĭng wa Du tăm sâm. Nô Hồ Văn Dang, cán bộ xă Trà Linh nkoch:

Bah năp đaơ geh druh ndăm blău hăn kan, way ngêt ndrănh, dơi bơ̆ Du kuăl jă tăm sâm ma hao rklaih luh ach o. Kônh wa ta Trà Linh ăp nuĭh ryơk, ăp nuĭh kuăl wa lah bơ̆ Du.

Lah wa Du srih grăp ntil bôk năp  lăp nuih n’hâm nuĭh Trà Linh, ri du hê kon hŏk bah wa lĕ rgâl grăp ntĭl nĕ jêng du nău kan. Bu kuăl wa lah “nuĭh ndrŏng sâm” Hồ Văn Lượng, ta thôn 2, xă Trà Linh, đah mir sâm rlău 30 ha. Đêt nuĭh gĭt, rlău 30 năm bah năp, jay wa Lượng ach o ngăn, ndơ sa lĕ jay kŭng tŏng sa 3 khay, ăp khay ƀa ƀă lah bri mât. Wa Lượng nkah gĭt nar rgum joi lĕ nar hăn jŭr nkuăl gay manh 18 rkeh prăk sĭt tăm sâm, n’hanh aƀaơ wa ŭch nuĭh bah kơi bah oi njê lơn nơm.

Ăp năm ntêm du đêt prăk, nklăp 5 rmen, njuăl tâm ngân hàng chính sách xã hội, gay tâm pă an nuĭh ach o kơt gâp nar bah năp geh prăk ƀư sa. Hôm mir sâm bah gâp aƀaơ lĕ ntuh kơl 2-3 rmen prăk. Pah kan 300 nuĭh. Rnăk wal jêr jŏt ngăn, mô geh sâm tăm, ri gâp trok prăk an khân pơng đah tơm sâm, gay khân pơng geh ndơ gay rlaih luh ach o.

Trok prăk an nuĭh kan đah... tơm sâm ntil. Nĕ lah du hê tă ach o ngăn ƀon rsơl ăp nuĭh lĕ kơl nơm đah di “brâm ndar” lĕ ndơ̆ wa jêng ndrŏng. Wa Bùi Như Chương bah nkual dak lêng Núi Thành hăn Trà Linh ƀư mât uănh Ntŭk tăm tơm dak si, nti kan tăm sâm Ngọc Linh. Aƀaơ wa lĕ geh mir sâm khlay hăn rmen prăk.

Đah nău rŏng ri nuĭh Xơ Đăng ta Trà Linh rêh dŭt uĕh. Gâp n’hanh kônh wa dơi kơt aƀaơ lah knơm nău kơl bah nô Hồ Văn Du. Ăp nuĭh ŭch ngăn, tâm rgum, tâm kơl hun hao. Aƀaơ gâp geh ndơ, gâp lŏ kơl kônh wa ta aơ ndrel tăm sâm.

Nĕ lah rwăch âk năm ta yôk Ngọc Linh: nuĭh dơi an sâm têh lŏ an hăn sâm an nuĭh êng; nuĭh rklaih luh ach o plơ̆ tay kơl nuĭh êng rklaih luh ach o. Aƀaơ nău tăm sâm Ngọc Linh lĕ jêng bôk nău an tâm rgop, jêng nghị quyết, jêng ăp njăr prăk kơl an tât tĭng ăp jay. Nău ma u che nuĭh Xơ Đăng mpôn tâm bri krŏng, aƀaơ dơi nuĭh ƀon lan lam dak kuăl lah Neh dak mât prăp.

Gay geh du “ƀon ndrŏng” đah ntŭk tă ach o ngăn lam dak, lĕ geh ăp kon nuĭh săch trong ndrŏng ndrel. Ta yôk Ngọc Linh, du tơm sâm mô knŭng lah du tơm dak si. Pơng lah ndơ ntêm an kon se, lah nău nkah ntĭnh mât bri n’hanh lah trong brah yôk plơng soan ăp nuĭh gĭt mât ndrăy ndơ khlay bah nơm.