VOV4.M’nông: Bôl ndơ khar mpêt yơn dơi mpla tăch lir lar, ŭch rwăt ndâng âk geh đŏng, dôl lah nău n’hêl na nê̆ bah ntŭk tăch sâm Ngọc Linh, dak si khlay, knŭng geh ta n’gor Kon Tum n’hanh Quảng Nam. Nău tăch -rwăt Sâm Ngọc Linh ngăn-rlăm vĭ vê̆ lĕ khuch tât săk soan, prăk kaih bah nuĭh dŏng; tât nău khlay, ndơ moh Sâm Ngọc Linh, lah nău nkoch geh bah âk năm n’hanh ăp năm lŏ jêr tay, mô gĭt moh rnôk lôch.

Tâm sam ƀŭt nchih dŭt jong ăp nuĭh bah sâm Ngọc Linh rlăm, ngên ngăn geh n’ăp ăp nuĭh tăm sâm Ngọc Linh ta yôk Ngọc Linh ta n’gor Kon Tum. Mhe aơ âk rnăk ƀon lan ta ƀon Xa Úa, xă Mường Hoong, nkuăl Đăk Glei lĕ rwăt geh du ntil grăp kơt ntil grăp sâm Ngọc Linh sĭt tăm, đah khlay tât rlău 100.000 rbăn prăk du grăp. Nô A Thim, kruanh thôn Xa Úa lah nuĭh geh ntôn mpeh ăp grăp sâm ntil aơ yơn bah năp nău khar grăp ntil gay tăm sâm Ngọc Linh mô dơt ât:

          “Gâp geh rwăt 5 grăp kơt aơ. Du đêt jay rwăt 40, 50 grăp, 100 grăp. Du grăp rlău 100 rbăn prăk, mô đêt 100 rbăn prăk. Ƀon gâp ta Xa Úa aƀaơ tĭng gĭt nu nău lah rlău 30 rnăk rwăt hôm”.

Du mbŭch tơm rlăm sâm Ngọc Linh Kon Tum nuĭh tăch leo lăp tâm nkuăl Đăk Tô geh rmôt mât uănh ntŭk tăch ndơ saơ

          Di dŭt năm lah rnôk ntŭk tăch rwăt sâm Ngọc Linh ta Kon Tum âk ngăn. Mpla tăch bah dih rah wah, lir lar ta mạng xã hội, sâm Ngọc Linh hôm dơi tăch đah “kônh wa dŭt ŭch prăk du đêt gay mĭn ngih wâl”. Yor rnoh prăk nuĭh an rwăt du kg sâm Ngọc Linh dŭt âk, lŏ lah gay “ton sâm ngăn”, jêng lĕ bah dŭt jŏ, sâm Ngọc Linh Kon Tum dơi tăch dơh đah bum rêh n’hanh hôm e tơm, n’ha. Ndrĭ yơn “ngăn jêng rlăm”, rnôk aơ tơm sâm Ngọc Linh Kon Tum lĕ têh, dŭt âk knŭng hôm bum tâm neh, tơm hôm e ri lĕ êr yơn ntŭk rwăt hôm e dôl mpla tăch sâm Ngọc Linh “mô kro hoănh” jêng lah tơm sâm hôm e n’ăp n’ha uĕh nđir. Wa A Sỹ, Bí thư Đảng ủy xă Măng Ri, nkuăl Tum Mơ Rông, rêh tâm nkual ntĭm ntŭk n’hanh lĕ sa, bĭch ndrel tơm sâm Ngọc Linh Kon Tum âk năm aơ, gĭt saơ:

          “Rnôk sâm Ngọc Linh kro hoănh lah bah khay 10 tât khay 2. Đah tơm sâm Ngọc Linh geh n’ha âk n’hanh tơm têh ta aơ lah mô geh. Lah di sâm Ngọc Linh ngăn ri aƀaơ ntĭt he hăn nkual hvi geh lĕ du ha pơng knŭng hôm e mô geh âk tơm ma tơm nĕ pơng lŏ êr n’ha lĕ hôm, pơng bơi kro hoănh lĕ hôm”.

Grăp ntil mô gĭt tu tơm rlăm sâm Ngọc Linh Kon Tum tăch lir lar ta ntŭk tăch

          Đah ndơ sâm bum Ngọc Linh, gay ƀư nuĭh dŏng dơh ŭch du trong lah rwăt ndơ bah ăp Công ty, ntŭk kan na nê̆ tăm sâm n’hanh geh nuĭh nkoch, đăp mpăn bah n’gâng kan ƀon lan kơt nău kan dơi kan ƀon lan. Rlău ma nĕ, lah nău rwăt sâm dơi ƀư ăp ntil trong êng lah geh âk nău rwăt ntil tơm geh kơt sâm Ngọc Linh. Ngoăy tâm rnoh neh lah tơm tam thất vũ điệp ma ăp năm dăch aơ nuĭh rwăt lĕ joi tŏng ăp trong gay nglăp tâm n’gor Kon Tum. Nău uănh năl ngăn-rlăm đah măt mô lah nău gĭt ơm lah mô dơi geh dâl đah ăp nuĭh rêh tâm nkual sâm Ngọc Linh. Wa Lương Thị Mỹ Huệ, Kruanh Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên, nuĭh gĭt wât đah dak si, nsrôih tĭng nău tăm tơm dak si ta nkuăl Đăk Tô, n’gor Kon Tum, an gĭt:

          “Aƀaơ ta du đêt nuĭh tăch khân pơng sŏk sâm bah mpeh Bắc mô lah sâm Trung Quốc lăp ta n’gor Kon Tum n’hanh n’gor Quảng Nam gay tăch đah rnoh dŭt khlay n’hanh nuĭh dŏng ri ngăn lah mô dơi năl. Nuĭh dŏng aƀaơ sŏk âk prăk gay rwăt sĭt du tơm sâm kah mô tâm di đah rnoh prăk bu rwăt ri ngăn lah dŭ nsoach an nuĭh dŏng”.

Su pŭr sâm Ngọc Linh rlăm ta nkuăl Đăk Tô, n’gor Kon Tum.

          Gay dơi gĭt năl sâm Ngọc Linh ngăn lah rlăm, trong way dŏng lah test saponin geh tâm bum. Ndrĭ yơn trong aơ mô dơi mkra lôch nău ngăn-rlăm yor saponin geh tâm âk ntil sâm êng êng. Gay mât njrăng nău khlay, ndơ moh sâm Ngọc Linh Kon Tum n’hanh nău geh nuĭh dŏng, n’gor Kon Tum dôl ntuh kơl măy mŏk rƀŏng tât nău uănh năl ADN gay năl tơm sâm Ngọc Linh ngăn-rlăm tâm năm 2022. Mhe aơ, ta rơh rƀŭn tal 2, HĐND n’gor Kon Tum khóa 12, du đêt nuĭh ntoh măt n’hanh nuĭh ƀon lan lĕ lah nău nuĭh tăch rlăm dŏng tơm tam thất kơt du đêt ntil tơm êng geh kơt tâm ban, rlăm bnbư tơm sâm Ngọc Linh Kon Tum tăch ta ntŭk tăch lĕ rlăm nuĭh dŏng, ƀư khuch tât nău klay n’hanh ndơ moh bah sâm Ngọc Linh Kon Tum. Ơh nău ôp nkô̆ nău aơ, wa Lê Ngọc Tuấn, Kruanh UBND n’gor aơ an gĭt, lĕ đă Công an n’gor ƀư chuyên án rmal nău rwăt tăch sâm Ngọc Linh rlăm. Ndrel đah nĕ UBND n’gor Kon Tum n’hao ăp trong mât uănh gay mât njrăng nău khlay n’hanh ndơ moh sâm Ngọc Linh Kon Tum:

          “UBND n’gor Kon Tum lĕ ntrŭnh ntuh kơl rwăt năp măy mŏk ndoh ndơ, ndơ dŏng hóa chất đah rnoh prăk rlău 10 rmen gay rblang ADN sâm Ngọc Linh n’hanh ăp tơm dak si êng rhŏ an trong kan uănh năl sâm Ngọc Linh ngăn n’hanh rlăm ndơ̆ dŏng bah năm 2022. N’hao nău ƀư tơm, nău kan bah ăp ngih pah kan mât uănh ngih dak, kơt N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao ƀon lan, N’gâng kan Công thương, N’gâng kan Khoa học Công nghệ n’hanh bah n’gâng kan ƀon lan tâm nău mât uănh tu tơm ntil sâm Ngọc Linh tăm n’hanh hun hao ta n’gor”.

          Nuĭh rblang: Y Sưng Phê Ja