VOV4.M’nông: Ea H’Leo lah nkuăl geh neh lŏ têh ngăn bah n’gor Dak Lak, ngăn lah ntơm 700-800 mét prêh rlau ma măt dak lêng. Tâm ntŭk prêh nê, Ea H’Leo tâm ăp yan kŏ geh sial, duh nar ueh, ngăn lah ntơm khay 10 tât khay 3 ăp năm. Sial bah Ea H’Leo mô knŭng njêng ueh ân mir tơm cà phê, tiêu jêng ndrih, ueh ngăn ngên bôk năp ma hôm rgum nŭih ntuh kơl, ndâk nkra ăp ntŭk geh sial têh ngăn, nkra njêng ma rhiăng kwh điện tâm ăp năm. 5 khay yan sial tâm Ea H’Leo lah yan geh ueh ngăn gay ma koh cà phê, tiêu ndrel ...điện, đah rnoh geh têh ngăn bah n’gor, nkah tât nau hun hao bah nkuăl.

Yan aơ, tâm ăp ƀon lan bah xã Ea Na, nkuăl Ea H’Leo, n’gor Dak Lak kŏ geh tăng ƀô kah ngăn bah ăp ntil kao tơm si tăm. Tăng ƀô kah bah ăp ntil play dŭm geh tă bah nglan ih cà phê mhe tă pĕ, jêh ri đŏng lah nau tăng ƀô kah bah ăp nglan ih cà phê bơi kro. Nau ƀô kah nê tă bah cà phê bol ma dôl ma dŭm, mô lah bơi lĕ kro. Nô Y Phép Niê, kruanh ƀon Riêng A, xã Ea Nam mbơh, năm aơ cà phê geh âk play, rnoh tăch kŏ hao đŏng, ri ma kônh wa geh oi prăk, bol ma phân, dak si bu hao khlay:

‘ Tâm yan klih cà phê năm aơ, rnoh geh âk lơn rđil đah năm e, rnoh tăch cà phê kŏ kŏ kơt lah phân poh, dak ŭnh ri kŏ hao khlay, ri ma nau ntuh kơl mât chăm ân cag phê âk, ma cà phê geh âk play ndrel geh rnoh, lah bri mih, nar tâm di ri geh âk”.

Nau rhơn geh âk cà phê bah Ea H’leo tât ndrel ma rhơn rnôk geh điện sial. Tâm nau jêr ngăn ntoh tă bah srê Covid-19, Ngih máy điện sial Ea Nam, nchrăp bôk nau kan nkra điện sial têh ngăn Đông Nam Á, hôm jêh nkra, tâm rnglăp nsum ma điện bah neh dak đah knŭng 10 khay nkra. Nau kan ê nkra đah rnoh 16 rbăn rmen aơ mô knĭng leo nsĭt ma rhiăng rmen tâm ăp năm ân tơm prăk bah nkuăl, nkra njêng ma rhiăng kwh điện ăp khay ân trong điện neh dak ma hôm ndâk mhe 52 km trong bê tông nâp gay ma rdâng ăp tourbin, njêng n’gâng tâm nthoi đah ăp ntŭk kan bah 3 xã Ea Nam, Ea Khal ndrel Dlei Ya.

Tâm trong hăn rdeng cà phê sĭt tă bah mir, trong hăn nthoi âk n’gâng điện sial, nô Y Vương Ksor, ƀon Riêng B, xã Ea Nam mbơh: trong mhe nê ueh ngăn. Lah tât 4 mông kêng măng ri ăp ndreh rdeng cà phê tâm nthoi hăn tâm trong aơ gay ma rdeng cà phê nsĭt tâm ngih:

“Ntŭk trong điện sial kơt aơ, trong hăn ơm ri nơm mô geh ôh, yor lah bu lĕ tăm tơm si lă lêng ndrel n’gâng n’gar kŏ kơt nê đŏng, knŭng hăn trong têh bê tông. Trong bê tông rnôk aơ lah trong ueh ngăn nơm hăn”.

  Tĭng wa Nguyễn Văn Hà, Kruanh UBND nkuăl Ea H’Leo, bôk nau kan điện sial Ea Nam lah nau kan ntoh ngăn mpeh văng sa, rêh jêng bah nkuăl tâm năm 2021. Nau kan aơ leo nkra dŭt ndal, rnôk ƀư âk ngăn ri tâm ăp ntŭk dôl nkra ne êgh rnôk dŏng 5000 nŭih, yơn nau đăp mpăn hôm ueh, njrăng rdâng srê Covid-19 hôm ueh.

10 khay gay ma ƀư săm ƀŭt, jêh ri lŏ trok tâm gay bu ntrơn neh, nkre ma nkra tâm rnôk mâp âkl nau jêr kol, bôk nau kan hôm geh nau leo nkra jêh đŏng. Tă bah nau kan aơ hôm ân ba kơi âk nau kơt tĭng nti ân nkuăl tâm nau rgum ntuh kơl ndrel ƀư âk nau kan têh jêh aơ tă:

‘Êp ăp rnoh geh mpeh văng sa ri bôk nau kan hŏ ƀư âk ntŭk nglah ih ndơ, trong hăn, geh nkra bê tông lĕ. Ndrel nau nê hŏ ƀư ân ƀon lan uănh tâm nê bu saơ aơ lah ntŭk ƀư nau kan ueh. Kŏ kơt lah n’gor uỷ, uỷ ban ân tât nkuăl Ea H’Leo, hŏ nkoch lah ân geh ƀư, ntŭk trong trong ri ân doh rklaih tâm nê. Nê lah nau nsôih gay ân phung hên rgum ăp ntŭk kan, rmôt kan leo lăp ntrŭnh ƀư nau kan điện n’hâm sian tâm Ea H’Leo”.

Ea H’Leo dâk tal 2 tâm n’gor Dak Lak mpeh nau tăm cà phê, dâk bôk năp bah n’gor mpeh rnoh neh tăm tiêu ndrel kŏ dôl ma dâk bôk năp mpeh nau nkra điện sial. Tâm rnoh prêh rlau 700 m rđil măt dak lêng, mih, sial bah Ea H’Leo kơl rgop nau ueh ân bôk năp ân 2 ntil ndơ tuch tăm tơm bah n’gor. Sial ra Ea H’Leo kŏ geh ăp tơm ntuh kơl ndơn uănh lah geh nau ueh ngăn gay ma nkra jêng điện, geh rlau 5000 rbăn mông ăp năm. Nau dăng pă điện geh rlau 40% nau dăng rđil nau nkra, âk lơn rđil 25% tâm ăp dak êng. Âk nau dơi ndrel nau rgum, dôl ma pơk hvi lơn ma ueh ân ăp nkuăl hun hao mhe.

Wa Nguyễn Văn Nhiệm, Kruanh UBND xã Ea Nam mbơh: xã dôl ma ƀư nau ndâk nau kan ƀon lan mhe n’hao prêh. Ndrel ma ăp mrôt kan ƀư ân jêh nau kan tuch tăm nsum ma cà phê-tiêu-tơm play tĭng ntrong n’hao nau geh bah âk ntil ndơ tuch tăm, xã kŏ nchrăp nau kan dơi ân ntrong hun hao nau kan tuch tăm-nau uănh ueh bah điện sial:

‘Xã phung hên geh 50 n’gâng tourbin sial tâm rnoh 84 n’gâng bah lam nkuăl, geh 33km trong bê tông mhe pơk, tâm nê 52km bah lam nkuăl. Ndri ma, gay hun hao nau kan pâl n’aih, phung hên geh ntrong mra tăm kao si njok bar đah trong hăn tât n’gâng điện sial, nthoi tât ntŭk ƀư nau kan. Ndrel njok ma nê mra pơk ăp ntŭk ƀư nau kan OCOP bah nkuăl, kơt lah tiêu, cà phê ndrel ăp ntil ndơ play sa kah ueh”

Năm ơm 2021 kŏ bơi lôch, năm mhe 2022 dôl pơk luh đah ăp nau nchrăp mbơh mpeh ăp nau jêr yor srê Covid-19 hôm geh ơm ndrel rnoh tăch bah ndơ tuch tăm, phân poh hao khlay. Yơn đah Ea H’Leo lah êng, Dak Lak ndrel ăp n’gor ta Tây Nguyên lah nsum, năm 2022 kŏ geh âk nau dơi lơn. Rnoh cà phê tâm rnoh prêh ngăn tâm 10 năm, rnoh tiêu, cao su kŏ dôl ma hao khlay, kơl an kônh wa ƀư ndrŏng. 8/16 nau kan điện n’hâm sial hpŏ năn jêh...dôl ma njêng ăp nau nâp gay lŏ rgâl mhe n’ăp ma nau kan tuch tăm ndrel công nghiệp, ƀư ân jêh mhe lơn tay ăp nau geh jêng bah nơm, choat ân nâp lơn tâm trong ƀư nau kan ueh mhe bah neh dak./.

Nŭih rblang: H’Thi