Drêng hlo tơdroăng pơkâ thế kơtăng dêi kơchơ tê mơdró, Khu pêi cheăng tơrŭm Nông nghiệp xanh Krông Pắc, kong pơlê Dak Lak teăng ăm bu tơkŭm rak ngăn vâ mơdêk plâi kơtóu, dâi lĕm, hiăng ‘no liăn mơnhông tung tíu ki hbrâ mơdât ki ôh ta dâi lĕm dêi plâi. Pôa Trần Văn Thắng, Kăn pơkuâ Khu pêi cheăng tơrŭm ăm ‘nâi, tíu pêi cheăng kố rêm khế tơkŭm xo tơnêi, xo têa vâ séa ngăn vâ mơdât ki rơlối dêi kim loăi nặng ƀă mâu pơkâ thế tơniăn dêi plâi ăm 200 ha sầu riêng.

Mâu kế tơmeăm kam ƀiê̆n châ krâ ‘măn vâ séa ngăn đô̆ pH, trếo lĕm tung tơnêi ƀă mâu tơdroăng ki tro tơdjâk troh dâi lĕm dêi plâi. Laga, mâu troăng hơlâ pêi pro kố ki hên cho ing tơdroăng hbrâ rơnáu dêi tíu pêi cheăng, tá hâi ai môi túa pơkâ pêi môi tuăn vâ chiâng tơdroăng pơklât thế pêi tung “tơdroăng lĕm”. Pôa Trần Văn Thắng tôu tuăn:

“Tung la ngiâ ah, mâu hlá mơ-éa lơ mâu túa pơkâ hnê mơhno nhên dêi Khu xiâm gá phá ƀă ƀă mâu tơdroăng klâi ki ngin dế pêi pro mê gá bu mơhrê tê kơtê hâi khế, ivá pêi cheăng. Má péa, cho mâu tơmeăm ngin pêi lo gá ôh tá châ xúa tung tơdroăng tơmeăm dâi lĕm tung pơla vâi krâ kuăn pơlê vâi dế mơ-eăm tâi ivá pêi”.

Mâu tơdroăng ki tôu tuăn kố tối ‘na ki ai khât tiah kố khu mơdró kâ ƀă khu pêi cheăng tơrŭm hiăng hbrâ rơnáu pơhlêh la xuân dế ối kal ai môi túa pơkâ tơdjuôm vâ pêi pro tơdâng tơ’mô ƀă tro troăng. Xua gá phá tơ-ê ƀă túa ki tê ngi kong têa ê tiah hmâ, “troăng chêh tối tơbleăng tơdrăng a bo cheăng” ôh tá xê to tơdroăng krâ tơ’nôm môi mah QR a plâi sầu riêng, mê athế chêh pro tung hlá mơ-éa tơdrăng tro sap ing apoăng troh tui lui. Rêm hneăng sap ing rak ngăn, xúa pơkeăng, xo túa séa ngăn, krí xo, pơto chơ, tâ tung kơthung pơrá athế châ vâi tơmâng xo, ‘măn rak ƀă chiâng vâ tí tăng xiâm kối tíu pêt drêng lâi xuân chiâng.

Pôa Mai Đình Thọ, Kăn hnê ngăn Hô̆i đong Kuan trĭ Khu pêi cheăng tơrŭm Dĭch vŭ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, kong pơlê Dak Lak tối:

“Ing peăng kơ koan tơnêi têa, mê gum vâi vâ pro tiah lâi vâi châ veăng tung tơdroăng pêi kố. Môi tiah troăng hnê mơhno vâi pro tiah lâi, vâi tơrŭm môi tiah lâi vâ troh tui lui mê vâi châ mot tung troăng pơkâ lĕm”.

Sap ing víu ngăn dêi kơchơ tê mơdró, pơkâ thế tí tăng xiâm kối tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dế hlo tung lâp plâi tơnêi. Ƀă kơvâ sầu riêng Việt Nam tung hên hơnăm hdrối, ƀlêi chiâng dêi kơvâ cheăng kố rêm hâi cho châ vê ngăn ƀă ƀăng tơnêi, ƀă plâi, ƀă ki kơnía dêi tê plâi ngi kong têa ê. La drêng mot tung tơdroăng ki tê plâi ngi kong têa ê tiô troăng xiâm ƀă mâu tơdroăng pơkâ thế rế hía rế kơtăng, plâi tê ngi kong têa ê hên tá hâi cho tơdroăng ki kal. Tơdroăng ki kơchơ tê mơdró kal ôh tá xê to plâi sầu riêng kơhiâm, mê ối ivá ki vâ mơhno plâi sầu riêng mê châ pêt ulâi, pêt tiô túa ki lâi, hôm tơniăn há lơ ôh ƀă kơbố chiu pôu râng ‘na ki lĕm.

Pôa Lê Anh Trung, Kăn hnê ngăn Khu tơrŭm Sầu riêng kong pơlê Dak Lak tối, tơdroăng ki Sinuâ thăm mơdêk séa ngăn ki dâi lĕm, tí tăng xiâm kối pêt ôh tá xê to tơdroăng ki pro pá mê cho tíu  vâ rak vế ƀă po rơdâ kơchơ tê mơdró tâng tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ƀă khu mơdró kâ pêi pro tro túa pơkâ sap ing pêt troh tê.

“Kố ôh tá xê tơdroăng ki mơhnhôk xếo, mê kố cho tơdroăng pơkâ thế chiâng vâ tối cho pơklât thế pêi. Tâng pin pêi tơƀrê, hâi khế pơto chơ a troăng gá rĕng tâ, kơxô̆ liăn logistic rêm tơdroăng kô kơdroh iâ ƀă mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng kô rế tâk hên. Xua ôh tá ai tơdroăng klâi ki pin athế tơdrăng tung tơdroăng tối tơbleăng ăm mâu ngế ki roê kâ dêi tơnêi têa ki vâi roê ‘mot. Mê nếo cho troăng prôk krá ton ƀă ai ivá tơxup tơbriât kế tơmeăm ƀă mâu kong têa tê tơmeăm ngi kong têa ê tung troăng prôk la ngiâ”.

Tiô pôa Vũ Văn Hưng, Phŏ ngế xiâm ngăn Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi tối, “troăng chêh tối tơbleăng tơdrăng a bo cheăng” tê tơmeăm ngi kong têa ôh tá xê to môi troăng hơlâ ‘na chêh pro hlá mơ-éa lơ kong ngê̆ mê cho troăng pơhlêh ki kal tung pơkuâ ngăn ki lĕm dêi mâu kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tiô troăng pơkâ. Vâ gum khu mơdró kâ ƀă kong pơlê pêi châ tiô tơdroăng pơkâ thế nếo dêi kơchơ roê ‘mot tơmeăm, sap ing apoăng khế 6/2026, Khu xiâm ngăn Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi hiăng ăm xúa mơnúa ngăn troăng ki tí tăng xiâm kối tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tơnêi têa.

“Ngin đi đo tơhrâ rơtế prôk ƀă kăn pơkuâ kong pơlê, mâu khu râ, kơvâ cheăng ƀă khu mơdró kâ vâ hbrâ rơnáu tro, môi tuăn ƀă rơkê khât tung pêi pro tiô tơdroăng pơkâ nếo. Ki xiâm pơkâ pêi cho mơdêk tơƀrê tê tơmeăm ngi kong têa ê, mơdêk tê tung kơchơ tê mơdró tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ăm kuăn pơlê, ing mê, pro ăm tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng Việt Nam a kơchơ tê mơdró Sinuâ xuân môi tiah mâu kơchơ tê mơdró ki ê pơtối mơnhông, pêi châ tơdroăng tơngah nếo tung la ngiâ”.

Tây Nguyên nôkố cho tíu ki pêt hên sầu riêng má môi tung lâp tơnêi têa ƀă lối 90.000 rơpâu ha, plâi krí xo a hơnăm 2025 châ lối 700.000 tâ̆n. Tung pơla rơnó krí plâi khât dế vâ chê troh, tơdroăng ki chêh pro tíu tí tăng xiâm kối tơdâng tơ’mô rơtế ƀă troăng hơlâ hbrâ mơdât ki lĕm chiâng pơkâ thế kal pêi tơdrêng vâ rak vế kơchơ tê mơdró tê ngi kong têa ê. Tơdroăng ki kuăn pơlê ƀă khu mơdró kâ tơkôm rôh kố cho mâu kơ koan ki ai tơdjâk troh rĕng pơkâ troăng hơlâ hnê mơhno nhên vâ vâi veăng tung troăng hơlâ tơ’lêi lĕm, hlối chêh pro klêi troăng pơkuâ ngăn vâ pro tơdrăng tâi tâng tíu pêt.

Drêng rak vế tơniăn tŭm tíu ki tí tăng xiâm kối ƀă séa ngăn ki dâi lĕm dêi plâi, troăng prôk tơ’lêi lĕm nếo châ mơdêk tơƀrê, po rơdâ rôh tơ’lêi hlâu ăm sầu riêng Tây Nguyên ƀă sầu riêng Việt Nam châ tê tung lâp plâi tơnêi.