A cheăm Vân Hoà, kong pơlê Dak Lak, pôa Trần Văn Hiệp cho môi tung mâu ngế kuăn pơlê ki apoăng veăng pêi pro tiô túa cheăng ki tơrŭm pêt alâi ko xo drêng ối kơbâng ƀă Kŏng ti Tơlo liăn cheăng ki păn Ro xo têa tôu TH. Hên hơnăm hdrối mê hía nah, rơpŏng pôa Hiệp hiăng hmâ pêt pôm loăng.

Méluâ ti mê, ki tơƀrê dêi tơdroăng pêi cheăng kâ rế hía thăm rế kơdroh, thăm nếo tơnêi ki pêt pôm loăng rế hía thăm rế khăng kơtô, ôh tá hơpok lĕm kơ’nâi hên hơnăm pêt mơjiâng. Tiô pôa Hiệp tối ăm ngin ‘nâi, tơdroăng ki pơhlêh pêt pôm loăng chiâng pêt alâi vâ ko xo drêng alâi ối kơbâng hiăng po troăng hơlâ ki nếo ăm túa pêi chiâk pêi deăng ƀă châ pêi lo liăn ngân tơniăn tâ kơnôm ai khu mơdró kĭ tơkêa tơrŭm cheăng rôe alâi dêi kuăn pơlê ing apoăng rơnó.

“Ahdrối nah, á pêt pôm loăng á hlo ôh tá châ to lâi ôh, rế hía tơnêi chiâk deăng ki pêt thăm rế khăng kơtô, tơnêi ôh tá rế hơpok lĕm xếo. Klêi mê, á pơhlêh pêt alâi tiah nôkố, vâ chĕm ăm ro têa tôu. Nốkố, pêt alâi á hlo ai pơxúa kân khât ‘nâng, rơpŏng hngêi á pêi kâ tiah hâi kố hlo xuân chía mơnhông iâ há, mê á xuân phiu ro”.

Rơtế trối pôa Hiêp, hên rơpŏng a Vân Hoà dế hlo nhên ki tơ’lêi hlâu vâ pêi lo liăn ngân ing cheăng pêt alâi ki ko xo dế alâi ối kơbâng. Ngoh Trần Văn Thiên, môi ngế kuăn pơlê hơnăm ối nếo djâ troăng ahdrối veăng mơdâ pêt alâi ki ko xo ối kơbâng, ga xiâm ko dêi 2 ha alâi ối kơbâng klêi kơ’nâi lối 80 hâi mơdâ pêt. Tâi tâng alâi ki mê pơrá châ khu mơdró rôe ƀă yă sap ing 1.350 troh a 1.400 liăn 1 kilô. Tâng vâ riân ngăn pêi châ ing 50 troh 55 tâ̆n alâi tung 1 ha, tung pơla mê, kơxô̆ liăn ki mơ’no pêi pêt alâi bú dâng 25 rơtuh liăn 1 ha môi rơnó. Klêi kơ’nâi ôh tá tối liăn ngân ki mơ’no rôe hdrê, ngoh Thiên xuân chiâng vâ xo dêi tơkâ châ lối 80 rơtuh liăn, tung pơla tá hâi teăm châ 3 khế.

“Ƀă alâi ki ko xo dế ối kơbâng, mê rĕng châ xo dêi, dâng 3 khế, mê rơpŏng á hmâ ko xo dêi tung 1 ha châ 50 tâ̆n. Klêi kơ’nâi ôh tá tối kơxô̆ liăn ki mơ’no rôe ki kố ki mê, mê á châ xo dêi tơkâ tung 1 rơnó dâng 42 rơtuh liăn bu pêi tung 3 khế”.

Tiô tơdroăng mơnhên tối dêi hên ngế kuăn pơlê, ki tơ’lêi hlâu má môi dêi alâi kơbâng kố mê kuăn pơlê rĕng châ ko xo dêi. Tâng tiah hmâ hdrối mê hía nah, bu kal ing 110 troh 120 hâi nếo châ ko dêi, mê alâi klêi kơ’nâi ai xói, alâi ối kơbâng ing hâi pơxiâm kơ’nêh hdrê troh a hâi ki ko xo bú ai 80 roh 85 hâi. Xua hâi khế ki ko xo dêi alâi ga rĕng tâ ing 30 troh 35 hâi rêm rơnó, kuăn pơlê kô chiâng pêi 3 rơnó tung môi hơnăm, xuân tơ’lêi ai têa vâ châ tôh dêi deăng.

Tơdroăng kố tơkéa vâ tối tơdrêng ƀă môi tơnêi tíu, ƀăng chiâk deăng ki mê, kuăn pơlê kô châ pêi hên rơnó, thăm mơdêk ki châ pơxúa ing môi ƀăng tơnêi chiâk ƀă pêi châ lo liăn ngân tung rêm hơnăm. Ƀă kơxô̆ liăn tơkâ rêm hơnăm châ dâng 35 troh a 40 rơtuh liăn môi ha rêm rơnó, kơxô̆ liăn châ pêi lo ing alâi kơbâng mê mơni kô châ lối 100 rơtuh liăn 1 ha rêm hơnăm, châ hên tâ tâng vâ pơchông ngăn ƀă hên hdrê loăng ki ki ê ki mơdâ pêt tung chiâk deăng.

Ki kal luâ tâ kơ mê, kuăn pơlê ôh tá trâm pá drêng châ trâm hlo “châ xo dêi kế tơmeăm la yă ôh tá kơnâ”. Phá tơ-ê ƀă ko xo alâi ki tơkôm tơngah to khu mơdró ƀă pro pá puât ăm kơchơ ki vâ rôe, alâi kơbâng mê hiăng châ khu mơdró kâ kĭ tơkêa kô rôe tâi tâng dêi kuăn pơlê vâ gum ăm mâu deăng ki pêt alâi vâ chĕm păn dêi ro têa tôu, ro ki xo hơ’nêh ki hên. Kơxô̆ alâi ki tê mê châ rak tơniăn ing apoăng rơnó, gum kuăn pơlê hmiân tuăn vâ mơ’no liăn pêi chiâk pêi deăng. Cho rơpŏng ki pêt châ 7 ha alâi kơbâng deăng ki pêt mê achê ƀă kơdroăng păn ro xo têa tôu TH, ngoh Nguyễn Văn Hùng tối ăm ‘nâi, túa cheăng ki kố ối pro pơxúa kân khât ing hên tơdroăng pakĭng tơdroăng ki pêi châ lo liăn ngân.

“Pêt alâi ko xo drêng ối kơbâng mê apoăng cho châ pơtroh ăm tơnká á ki ai pơxúa kân khât xua achê hngêi kơmăi. Ki má péa nếo, hngêi kơchơ ki vâ rôe xuân achê, klêi mê,mâu hnông, kông châ tê ăm mâu tíu ki vâ pro phon; klêi mê nếo, khu ngăn ‘na chiâk deăng ối veăng gum hdrê alâi ƀă liăn rôe phon rơvât, pơkeăng xoh  kơdê pơreăng, mê cho ki kal má pái. Á hlo 3 tơdroăng ki mê tối tơdjuôm cho hiăng châ ƀlê tung tơdroăng pêt alâi ko xo dế ga ối kơbâng kố”.

Klêi kơ’nâi 5 hơnăm pơkâ pêi pro tơdroăng mơdâ pêt, ko xo alâi kơbâng a peăng mâ hâi Lo kong pơlê Dak Lak, trối Sơn Thành, Tuy An, kơnôm ing tơdroăng tơrŭm cheăng ƀă khu mơdró, túa cheăng ki pêt alâi ko dế ối kơbâng mê dế ăm hlo ai pơxúa nhên khât. Pôa Phạm Quốc Hoàng, Phŏ Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Vân Hoà tối ăm ngin ‘nâi, vâ tŏng gum tơ’lêi tung mơnhông pêi pêt kế tơmeăm tơniăn, mê khu kăn pơkuâ hnê ngăn dế hbrâ pêi pro mâu tơdroăng ki vê hdró tung kơpong ki pêt, mơ’no liăn cheăng vâ ai têa tôh ƀă hnối tơrŭm ƀă khu mơdró kâ ƀă kuăn pơlê.

“Cheăm ngin ki apoăng krếo thế mâu rơpŏng ki dah chía ai xêh kế tơmeăm, trối ai kơmăi vâ hrik tôh têa, ai mâu ‘nâ chiâk deăng vâi achê mâu long, achê têa kroăng, têa krông kô tơ’lêi vâ mơnhông pêt hdrê alâi. Ƀă mâu kơpong ki ê, tiô tơdroăng pơkâ mê môi kơpong ki ai dâng ing 10 troh 15 ha kô pong klôh têa ƀă mâu rơpŏng ki pêt alâi mê kô chiâ mâu klôh vâ hdoăng têa vâ rak têa tôh ăm hdrê alâi pêt”.

Ing tơdroăng ki ai păng ‘nâng a kong pơlê Dak Lak ăm hlo nhên, ki kơnâ má môi dêi alâi ko xo dế ối kơbâng ôh tá xê to drăng hlo alâi ai hnông hên, lơ tê châ liăn hên. Ki pơxúa dêi túa cheăng kố chiâng tơdjâk troh tơdroăng tơrŭm pơla mâu khu mơdró, kuăn pơlê ƀă khu râ kăn hnê ngăn.

Kuăn pơlê châ tê dêi kế tơmeăm tơniăn, khu mơdró kâ ai kơxô̆ liăn ki tơniăn há, mê cheăm ối mơjiâng kơpong ki pêi pêt hên hdrê alâi hnối mơnhông ‘na tơdroăng păn mơnăn mơnôa ki hên. Tơdrêng amê, tơdroăng ki xúa phon hưh cơ ƀă mơ’no tah têa ki ‘mêi ing chiâk deăng, kơdroăng păn mơnăn, mơjiâng túa cheăng ki pơtối vêh ai nếo đi đo, veăng pro lĕm hơpok ăm tơnêi ƀă kơdroh tơdroăng ki pro ‘mêi ăm tơnêi tíu, hyôh kong prâi.