A kơpong tơnêi tơkăng kong ối hên tơdroăng pá puât a peăng mâ hâi Luô Gia Lai, nâ Rơ Mah H’Dịu, Kăn pơkuâ hnê ngăn Đoân cheăm Đức Cơ, hiăng pêi pro troăng pêi “Pơlê teăn tơmeăm tiô khôi vâi krâ nah droh rơtăm’’. Apoăng pêi lo liăn tơdâng bu to lâi rơtuh liăn rêm khế ăm mâu đoân viên veăng đi đo, laga xua tơdroăng vâ mơnhông kân dêi pơlê pêi cheăng tiô khôi vâi krâ nah xua mê thăm hên droh rơtăm veăng. Troăng pêi kố tơdjêp ƀă khu tê mơdró, khu tơrŭm cheăng vâ hnê cheăng pêi; pơkâ kơpong pêt kơlá; tơkŭm tíu mơđah tơbleăng, mơđah tơbleăng teăn ƀă châ tâ châ hlo ôm hyô.

Tơdroăng tơkêa bro mot tung top 40 tơdroăng tơkêa bro ki rơkê a Roh tơ’noăng Pơxiâm tăng cheăng pêi droh rơtăm thôn pơlê hơnăm 2023. Nâ Rơ Mah H’Dịu tối:

‘’Kố cho tơdroăng ki kân vâ á pơtối tung la ngiâ, veăng gum ƀă pleăng ivá hơnăm ối nếo dêi tơná tung tơdroăng pêi cheăng đoân xuân môi tiah mơnhông hiâm mơno dêi rơxông ối nếo, á tơmiêt á kal thế pleăng hên tâ mê nếo, veăng gum hên tâ mê nếo, xua mâu tơdroăng pêi, cheăng pêi dêi tơná xuân ối kŭn tâng pơchông ƀă mâu pú hmâ tung cheăm’’.

Ƀă Rơ Châm Suê, ối a pơlê Blang 2, cheăm Ia Hung, Gia Lai, troăng pơhlêh tơdroăng rêh ối pơtối pơxiâm ing pơkâ hriâm cheăng pêi. Hriâm tâi lâm 12, ngoh tiô hriâm kih thuât hâng a Hngêi trung Cao Đẳng Gia Lai kơ’nâi mê lăm pêi cheăng a môi kŏng ti cơ khĭ . Drêng pêi cheăng hiăng chiâng păng ‘nâng, châ tơdroăng tŏng gum dêi rơpŏng, ngoh rơtế mâu pú hmâ hriâm ton po tíu rơnêu bro tơmeăm cơ khĭ a hngêi.

Tơdroăng ki tá hiâm mơno ƀă loi tơngah gum tíu rơnêu bro tơmeăm dêi ngoh chôa ‘lâng châ kuăn pơlê loi tơngah. Ôh tá xê to tăng cheăng pêi ăm dêi châ tơná, ngoh Suê ối mơhnhôk tơ’nôm hên pú hmâ hơnăm ối nếo tung pơlê rơtế vêh pơxiâm tăng cheăng pêi.

‘’Lo pa kong pêi cheăng to lâi hơnăm mê nôkố hiăng chiâng rơkê păng ‘nâng mê lo pêi krê xêh. A hngêi xuân ai mâu nhŏng o tung lâm hdrối nah hriâm tơdjuôm, nôkố vêh pêi tơdjuôm. Pro rơxế tu tuh, kum ăm kuăn pơlê lăm pơchoh tơnêi, lăm a chiâk deăng. Tung la ngiâ tâng tơdroăng cheăng hên á kô po rơdâ tơ’nôm’’.

Sap ing klêi kơ’nâi tâi pơreăng COVID – 19, tơdroăng pơxiâm tăng cheăng pêi troh lâp lu ó rơdêi a kong pơlê Gia Lai, mơjiâng ivá rơdêi vâ hên droh rơtăm khên tơnôu pơxiâm tăng cheăng pêi a pơlê xiâm dêi tơná. Tung mê ai nâ Rơ Châm Awưnh, ối a pơlê Mrong Yố, cheăm Ia Ly.

Ƀă 70 rơtuh liăn mung rơtế kơxô̆ liăn veăng tơlo dêi rơpŏng, nâ Awưnh ƀă mâi nâ pơkâ pơxiâm ing troăng pêi chiâk deăng hưh cơ, tơmiât troh ki kơnâ krá ton xŏn. Phá tâ ƀă troăng pêi tiô khôi vâi krâ nah kơnôm to a mâu ngế ki rôe, tơmeăm pêi lo chôa ‘lâng ai tíu tê tơniăn, djâ châ tơƀrê cheăng kâ nhên khât. Klêi kơ’nâi môi pơla mơnúa pêi ƀă xo vế túa ki rơkê tơtro, nâ Awưnh pơtối po rơdâ troăng pêi, tơdjêp nâ o vâi kơdrâi tung pơlê rơtế veăng pêt mơjiâng tơmeăm, chôa ‘lâng djâ kơphế krúa dêi pơlê châ achê kơchơ mơdró.

Hlo ki vâ mơnhông tơtêk ing tơmeăm, tung dế hơnăm 2024, nâ mơjiâng Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó uâ bro tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng Jrai Ialy, tơkŭm po pêt mơjiâng kơphế tiô troăng ki đi đo ôh tá tot pơtê, pơkuâ ki dâi lĕm kơphế tiô pơkâ Organic ƀă VietGAP. Tơmeăm ‘’Jrai Ialy Coffee’’ châ mơnhên OCOP 3 hơlŏng, chôa ‘lâng châ pro mơngế rôe hâk vâ. Nâ Rơ Châm Awưnh tối ăm ‘nâi:

‘’Nôkố a hiăng mung tơ’nôm vâ rôe tơ’nôm kơmăi kơmok vâ pro kơphế kơ-ốu. Kơnôm kơxô̆ liăn mung kố á hiăng xông tơtêk rơdêi tung troăng tơmiât, tơdroăng tơchĕng dêi mơngế kơdrâi tiô rơxông nếo. Mê mơni la ngiâ kô tơdjêp tơ’nôm to lâi nâ o vâi kơdrâi pêi tiô troăng pêi kố’’.

Peăng kơ’nâi mâu troăng pêi pơxiâm tăng cheăng pêi dêi droh rơtăm mâu hdroâng kuăn ngo kong pơlê Gia Lai cho tơdroăng ki rơtế dêi mâu khu cheăng Đoân ƀă troăng hơlâ tŏng gum dêi Tơnêi têa. Lâp kong pơlê nôkố ai 932 tôh mung liăn pơcháu hnoăng ing  troăng Đoân droh rơtăm, gup lối 40.000 rơpŏng mung ƀă tâi tâng kơxô̆ liăn mung lối 2.300 rơtal liăn. Pakĭng mê, Kơxô̆ liăn kơdĭng Droh rơtăm Gia Lai pơxiâm tăng cheăng pêi hiăng mơ’no liăn ngân, tŏng gum hên tơdroăng tơkêa bro, mơjiâng kơxô̆ liăn vâ mơ’no pêi cheăng tơniăn ăm mâu troăng pêi cheăng kâ nếo. Ngoh Đỗ Đức Thanh, Phŏ Kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đoân kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi:

“Hiăng ai hên mâu pú hmâ hơnăm ối nếo khŏm mơ-eăm xông tơtêk, rêh ối cheăng kâ a pơlê xiâm, ki rơhêng vâ tối hiăng ti tăng plĕng, kĭ inâi xuân môi tiah tiah xiâm kối, djâ ăm mơngế rôe xúa tơdroăng ki loi tơngah ƀă mâu tơmeăm ki xiâm dêi pơlê. Ai mâu pú hmâ xuân hiăng tăng troăng tơpui ƀă mâu khu tê mơdró, mâu tíu cheăng tơbleăng ăm, mâu tíu ki ối a ko vâ mơjiâng tíu tê ăm tơmeăm dêi tơná ƀă ing mê mơjiâng tơdroăng ki loi tơngah a tíu tê mơdró điê̆n tưh xuân môi tiah tung tơdroăng loi tơngah dêi mơngế rôe xúa’’.

Kô chiâng hlo môi rơxông mơngế hơnăm ối nếo hdroâng kuăn ngo kong pơlê Gia Lai dế chôa ‘lâng rêm hâi pơhlêh troăng tơmiât, hbrâ xêh tê mơdró, mơjiâng tơmeăm khoăng. Drêng ai troăng hơlâ pro tíu hgiên, tơdroăng ki rơtế veăng gum dêi mâu kơvâ, ƀă ki kal tâ mê cho tá tơdroăng loi tơngah a dêi tơná, troăng prôk pơxiâm tăng cheăng pêi tíu pơlê kơpong kân rơdâ dế po troăng mâu mơngiơk eăng lĕm ƀă pêng păm tơdroăng pói tơngah.