A plông têng hên kơphế dế tung pơla krí, jâ Nông Thị Bay, a pơlê Quảng Hòa, thôn Tam Điền, cheăm Tam Giang (hdrối nah ối tung tơring Krông Năng), kong pơlê Dak Lak chôu pâ mâu hâi ki apoăng tiô dêi rơpŏng sap ing tơring Quảng Hòa, kong pơlê Cao Bằng lăm troh a Dak Lak pêi rêh ối pêi cheăng. Drêng mê nah, kơpong tơnêi ki kố ôh ti ai kli klâi, tơdroăng rêh ối pá puât. Laga, xua kơhnâ ƀă tuăn mơno khên tơnôu, khên pêi, vâi krâ kuăn pơlê rế hía rế tăng hlo troăng prôk ki tơtro. Mâu hdrê pêt ki lĕm dêi kơpong tơnêi nếo, môi tiah kơphế, ƀơr, tiu, sầu riêng ƀă hên ki ê hiăng gum ăm mâu ngế ki pêt phiu ro, gum vâi mơdêk tơdroăng rêh ối.

“Nah mê ối a Kơnhŏng ối xơpá, ối kơtiê, ôh tá ai tŭm tơmeăm xúa môi tiah nôkố ôh. Mê nôkố mot ối akố châ roê hên mâu tơmeăm xúa tâ, tơdroăng rêh ối gá phá tơ-ê tâ. Kế ki xah kố, kế kâ, ếo xâp kố, mâu kế xúa xuân ai tŭm tâ tâng vâ pơchông ƀă peăng Kơnhŏng. Tơkŭm po mơdĭng akố xuân tâ ro tâ, rôh ki ối a peăng Kơnhŏng ngin po mơdĭng iâ tâ”.

Ối tơniăn tung môi tíu ki thông, tung dế mâu kơdrum loăng ngiât lĕm, pơlê Quảng Hòa nôkố ai 53 rơpŏng mơngế Nùng rêh ối. vâ chê 40 hơnăm ối akố, rêm rơpŏng pơrá ai to lâi hecta tơnêi pêi. Cheăng kâ mơnhông hiăng pro tơ’lêi hlâu vâ kuăn pơlê kơhnâ veăng gum mơjiâng thôn pơlê nếo, troăng prôk châ ok ƀê tong. Tiô pôa Mông Thanh Hòn, ngế pơkuâ thôn Tam Điền, tơdroăng rêh ối hiăng chía niân, kuăn pơlê ai liăn ngân vâ roê tŭm tơmeăm xúa, tơdroăng rêh ối pơhlêh ƀă mơdêk ki hlê plĕng tơdroăng ki pro pơxúa ‘na túa lĕm tro. Pơlê Quảng Hòa bu ai lối 50 rơpŏng kuăn pơlê mê hiăng châ roê 11 toăng rơxế ô tô tŭm túa.

“Ki kơnía dêi tơdroăng rêh ối túa lĕm tro mê rêm hơnăm hiăng chía pơhlêh tâ môi iâ. Môi tiah péa hơnăm kố yă tê mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng gá tơniăn tâ mê tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nhŏng o châ tơniăn tâ. Krê ô tô mê pơla kố nah tung pơlê ai roê tơ’nôm 4 toăng nếo, tâi tâng tung thôn ai 11 toăng. Nôkố prôk to lâi chât km mê hiăng achê. Môi tiah nah mê prôk chêng tâi môi pơla nếo troh nôkố bu lăm to lâi tê mê hiăng troh”.

Rơtế ƀă mơnhông cheăng kâ, vâi krâ nhŏng o mơngế Nùng a pơlê Quảng Hòa, cheăm Tam Giang, kong pơlê Dak Lak xuân ối rak vế túa lĕm tro chal krâ. Nôkố, tung pơlê ối ai lối 50 toăng hngêi trá chal krâ châ pro tiô môi tiah ton 4 to kuâ. Ếo pơtâk chal krâ, túa tơlá, tơdroăng túa lĕm tro loi tĭng xuân ối châ rak tâi tâng. Pôa Nông Văn Minh, a pơlê Quảng Hòa ăm ‘nâi, maluâ ai liăn ngân vâ pro hngêi ki lĕm tâ, tiô chal nôkố, hên rơpŏng xuân ối rak hngêi trá môi tiah túa lĕm tro dêi pơlê pơlê.

“Pơtăm chât rơpŏng sap ing peăng Kơnhŏng mot ối akố xuân ối rak túa lĕm tro. Mâu nhŏng o, mâu miê mâu xăng, mâu meh mâu tăm ƀă mâu nâ o kơdrâi rơtế ối rak túa tơlá ki lĕm dêi tơná, môi tiah ếo pơtâk chal krâ, mâu kơƀăn chal krâ môi tiah kơƀăn chưng, kơƀăn dày, tơdroăng rơkâu xối jâ pôa, hâi leh khế 7 lơ hơdruê pro tơhmâ mê xuân ối châ mâu vâi jâ nah hnê vâ rak, hnê ăm kuăn muăn cháu chái tơná chôu pâ”.

Cheăm Tam Giang, kong pơlê Dak Lak nôkố châ mơjiâng tiô tơdroăng ki ‘mot tơkŭm 3 to cheăm Čư̆ Klông, Ea Tam ƀă Tam Giang ton, ối tung tơring Krông Năng hdrối nah, ƀă lối 5.800 rơpŏng kuăn pơlê, lối 25.300 pơ’leăng mâ mơngế, ối tung 21 to hdroâng kuăn ngo rơtế rêh ối. Tung mê, kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo châ lối tơdế ki hên cho mơngế Tày ƀă Nùng.

Tiô pôa Lê Ký Sự, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Tam Giang, cheăm ai hên tơmeăm ki ai hlâu vâ rak vế túa lĕm tro ƀă mơjiâng pro ôm hyô krá ton. Kăn pơkuâ cheăm xuân ngăn mơnhông trâu hngế túa lĕm tro hơdruê xuăng a mâu thôn pơlê cho tơdroăng ki xiâm tung la ngiâ:

“Ngin xuân tơmâng troh tơdroăng ki rak vế túa lĕm tro, tung tơdroăng tơkêa 6, tơdroăng 1719 mê xuân hiăng tơpui tơno ƀă Ƀơrô cheăng Túa lĕm tro kô xoăng môi iâ liăn vâ gum vâi krâ kuăn pơlê hriâm tâp, rak vế. Ai môi kâu lak ƀô̆ a pơlê Quảng Hòa xuân ối rak túa lĕm tro, mâu proâ chal krâ dêi vâi. Mê nôkố ngin dế pơkâ pêi ƀă pơtối mơhnhôk, tơmiât troh pơtối xoăng liăn vâ rak vế tơdroăng hriâm tâp”.

Tơdroăng rêh ối pơhlêh, tŭm tâ, ƀă túa lĕm tro rế hía rế châ vâi krâ kuăn pơlê rak vế, hnê pơtối ăm kuăn muăn cháu chái. Ƀă tơdroăng ngăn nhuô̆m, hâk vâ dêi kuăn pơlê, mâu hngêi ối, nâl tơpui, ếo pơtâk ƀă tơdroăng loi tĭng dêi vâi krâ nhŏng o pơlê Nùng a pơlê xiâm Cao Bằng dế châ pơtối tơdjêp, rak ƀă tơbleăng pêi a pơlê nếo Dak Lak.