Rêm kơxo má, ngoh Đặng Văn Khanh, ối a pơlê Bình Hòa, cheăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng tơvâ tơvân hên tơdroăng cheăng mơgrúa dêi kơdroăng păn tơpái, hbrâ dêi mơdrăn chĕm ăm lối 400 to tơpái. Ngoh tối, hdrối nah pêt báu cheăng kâ xơpá, nôkố pơ’lêh păn tơpái ăm hlo túa pêi cheăng kố tơtro ƀă rơpŏng hngêi. Kơpong kơdroăng păn châ ngoh pro dêi lĕm. Sap 30 to hdrê tơpái apoăng, troh nôkố rơpŏng ngoh păn hiăng châ lối 400 to.

Pakĭng păn tơpái New Zealand, rơpŏng hngêi ngoh ối păn tơ’nôm tơpái xâk prăng. Ôh ti xê to tê hdrê tơpái, kơdroăng păn dêi ngoh ối păn tơpái xo hơ’nêh tê ƀă yă sap 80-90 rơpâu liăn/kĭ ƀă 140 rơpâu liăn/to hdrê tơpái.

“Vâi krâ nhŏng o troh lăm rôe hdrê a xuân tê, ƀă yă 140.000 liăn môt to. Tơpái bông kố hdrê New Zealand, tơtro ƀă túa păn ki xúa ƀă kơmăi, hâi khế păn ƀă xông kân xuân iâ há, teăng păn ton 6 khế môi tiah tơpái xâk prăng ki hmâ păn, mê hdrê tơpái kố bú păn 4 khế”.   

 Nôkố, tơdroăng tê a kơdroăng tơpái dêi rơpŏng hngêi ngoh tơniăn, tíu tê ki hên mê cho: Phan Thiết, Phan Rang - Tháp Chàm,…  rêm khế ngoh Khanh châ xo dêi liăn ing tê châ lối chât rơtuh liăn.

Kơtăn mê ôh tá hơngế, tíu siê, chêh, tê mơdró, têng môi tô dêi rơpŏng hngêi ngoh Bá Hữu Nhi xuân dế tơvâ tơvân ƀă tơdroăng siê, chêh, hơ’nêh hlối têng hơ’nêh, hbrâ vâ tê ăm kơchơ mơdró a Têt hơnăm nếo kố ah. Ngoh tối, vâ hơ’nêh ro ki têng môi tô kâ kơhiâm tơdroăng pêi pro apoăng cho rah hơ’nêh thế hơ’nêh ki nếo, klêi mê râm tŭm mâu tơmeăm ăm tơ’mot kơhiâm klêi mê têng. Ƀă ki kal má môi thế tơniăn krúa kế kâ. Ngăn tiô túa hơ’nêh ro mê yă tê xuân phá tơ ê há, ki rơpâ gá 400.000 liăn/kĭ, ki kơnâ ó ai 650 rơpâu liăn/kĭ.

 “Apoăng pin mơnúa têng ngăn, klêi mê mơngế ki vâ rôe, mê pin chôa mơhno tơbleăng, ôh tá ƀĕng ê châ hên ngế vâ rôe, rêm hâi hiăng xo lối 10 to ko klêi mê tơ’nôm môi chât to lâi kĭ hơ’nêh nếo la xuân ôh tá bê, xua hên ngế rôe. Nôkố, pêi têng tơ’nôm to lâi hơ’nêh plâu nếo vâ mơdêk ki pơxúa hơ’nêh mâm tơná tê châ kơnâ tâ”.

Drô troăng pơlê Hòa Bình, cheăm Bắc Bình, tâng rơkong krếo dêi rơpó dêi mâu vâi hdrêng prôk lăm hriâm a hngêi trung; ngăn ing hơngế cho mâu rơxế tu tuh dế pơchoh klâng vâ hbrâ mơdâ pêt báu rơnó xeăng tôu... Tâi tâng mê pro môi tiah um kơchuâ ngăn lĕm mơnâ mâ ngăn ‘na môi tơdroăng rêh ối nếo a pơlê Chăm kố.

Achê kố, pakĭng pê lo liăn ing tơdroăng pêt plâi rơga, pêi klâng, păn ro, pá tơpái... kuăn pơlê cheăm Bắc Bình ối hriâm, tăng ‘nâi  plĕng, hơ’lêh tuăn tơmiât “ing tơdroăng pêi bú vâ ai tê” hơ’lêh “pêi vâ tê lo liăn”; tơbleăng pêi hên tơdroăng cheăng păn mơnăn, po tíu tê  ƀă hên ki ê...  châ tơkâ hên, veăng tơ’mot tơ’nôm kơxô̆ liăn pê lo dêi rơpŏng hngêi, hlối tơniăn tung rêh ối.

Rơtế ƀă mơnhông cheăng kâ, kuăn pơlê mơngế chăm ối rak vế ki kơnía túa lĕm tro ton nah, khôi túa, vêa vong dêi kuăn ngo tơná, ing tơdroăng pơtối rak vế mâu tíu tơbâ ton nah (Thôt Pôa Patao At, Thôt Pô Nit, thôt Pô Klaong Kasait…),  pơtối rak vế hâi mơdĭng ton tah (Katê, Ramưwan, Rija Negar…), rak tơdroăng cheăng pêi ƀă kŏng (teăn hmôu, meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn, teăn ếo pơtâk ƀă hên tơmeăm ki ê. Hlối rơtế ƀă túa lĕm tro ƀă mơnhông ôm hyô tung kuăn pơlê, túa lĕm tro chiâng tơdroăng ki krá kak ăm tơdroăng rêh ối cheăng kâ dêi pơlê.

Pôa Hắc Văn Quang Huy, Pơkuâ ƀơrô Cheăng kâ cheăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng, ăm ‘nâi, kong pơlê pơtối pâ thế kong pơlê mơdêk leh mơdĭng Katê a tíu xối tơbâ Pô Nit. Hlối kơhnâ tơbleăng tơdroăng tơkêa bro Pơtối rak ƀă mơnhông tơdroăng cheăng pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn dêi mơngế Chăm:

 “Ƀă hnoăng cheăng pêi a pơlê cheăm, ngin xuân hiăng hnê tối vâ mâu ngê̆ nhân hlê ki kal dêi tơdroăng pơtối rak ƀă pơtối pêi tơdroăng cheăng tiô dêi pâ pôa ‘măn ăm. Tơdroăng cheăng pêi mê ôh ti xê to môi tơdroăng cheăng vâ ai cheăng pêi tê ôh mê ối mơhno ki lĕm tro dêi mâu kuăn ngo. Tiô tơdroăng tơkêa bro dêi kong pơlê, mê cheăm pâ thế pro mâu tơmeăm khoăng a tung tơdroăng pơkâ  tơdjuôm, pơkâ xúa tơnêi troh hơnăm 2030, troăng vâ pêi troh hơnăm 2050 ƀă hiăng châ kong pơlê kĭ. Ngin xuân hiăng pâ thế  pơkâ mơjiâng Tíu xiâm Tơbleăng tơmeăm khoăng ki meăn ƀă tơnêi hneăng dêi Chăm tơdjuôm ƀă mơđah kih tuât meăn tơmeăm ƀă tơnêi hneăn ƀă hơdruê tiô tơdrá chal ton nah dêi kuăn ngo Chăm”.

Cheăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng ai vâ chê 19.000 ngế Chăm vâ chê 37% kơxô̆ mơngế. ‘Na kơpong kuăn ngo Chăm a cheăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng hâi kố, kơklêa kơtiê, oh tá hlê ki klâi hiăng pá ai, teăng amê cho um méa môi kơpong thôn pơlê hiăng xông tơƀrê, ƀă hiăng pơ’lêh tŭm tơdroăng ‘na rêh ối cheăng kâ, pơlê pơla. Mê mơhno ăm hlo ki kuăn pơlê ‘nâi tơrŭm ivá môi tuăn dêi rơpó hlối mơ-eăm pêi cheăng kơhnâ vâ ăm dêi pơlê Chăm mơnhông krá tơniăn tơdrêng ƀă pơlê pơla tơnêi têa.