Toăng hngêi nếo kân rơdâ lối 50 met karê dêi rơpŏng nâ Dương Thị Thành, cheăm Ia Phí, kong pơlê Gia Lai dế mot hneăng vâ kêi đeăng. Pâ nâ cho ngế veăng tung tơplâ xâ tro trếo ‘mêi hŏa hok, ƀă nâ xuân tâ pơreăng trếo ‘mêi dioxine ƀă tro kŭng rŏng tơvê kơxêng rŏng. Plâ lối péa chât hơnăm, nôu pâ ối rêh tung toăng hngêi hiăng vâ tơhnâp. Troh nôkố, kơnôm tơdroăng tŏng gum dêi Tơnêi têa rơtế mâu hâi pêi cheăng dêi kăn ƀô̆, mô đô̆i Đăi đô̆i 17, Trung đoân 48, Sư đoân 320, Kuân đoân 34, tơdroăng pói vâ ‘na môi toăng hngêi krá kâk hiăng chiâng ai khât. Nâ Dương Thị Thành rơrêk tung ihiâm mơno tối:

“Mô đô̆i troh mơjiâng hngêi ăm mâu kuăn pơlê ki pá puât môi tiah rơpŏng á ƀă pói vâ môi toăng hngêi hơtô la ngiâ. Rơpŏng á ro ‘nâng, mơnê Đảng ủi ƀă khu râ kăn pơkuâ hiăng tŏng gum hngêi ăm nôu kuăn á vâ á ƀă kuăn kơnốu tơdroăng rêh ối la ngiâ chía tơniăn iâ’’.

A cheăm Ia Ly, rơpŏng pôa Nguyễn Văn Tân xuân dế thâ tơkôm hâi vâ mot ối tung toăng hngêi nếo. Cho ngế veăng tung tơplâ xâ tro trếo ‘mêi hoă hok, mâu kuăn dêi pôa xuân tro há xua mê ôh tá ai ivá vâ pêi cheăng hngăm. Toăng hngêi ton mơjiâng sap ing 30 hơnăm hdrối hiăng tơ’nhê ó laga hên hơnăm hiăng hluâ rơpŏng ôh tá ai liăn vâ rơnêu. Nôkố, ƀă tơdroăng ki tơdjuôm ivá dêi Tơnêi têa, mô đô̆i, nhŏng o ƀă kuăn pơlê tung kơtâu, toăng hngêi nếo dế châ thâ kêi đeăng hdrối rơnó mêi. Pôa Nguyễn Văn Tân rơrêk tung ihiâm mơno, tối ăm ‘nâi:

“Toăng hngêi ton dêi á mơjiâng sap hơnăm 1996, xua mê hiăng tơ’nhê. Xuân mơhúa châ Đảng, Tơnêi têa ƀă peăng mô đô̆i tŏng gum mơjiâng ăm rơpŏng toăng hngêi kân lĕm rơdâ tâ. Mơnê Đảng, khu râ kăn pơkuâ ƀă mô đô̆i hiăng gum rơpŏng ai toăng hngêi vâ ví kong mêi mơhot, vâ ‘nâi ôh tá ai kơbố tro lôi parŏng’’.

Pá rôu tơdroăng ki sôk ro dêi mâu rơpŏng cho mâu hâi pêi cheăng tung tô, tung mêi dêi kăn ƀô̆, mâu lêng mô đô̆i. Ing tah lôi hngêi ton, chiâ mŏng, trêi, pơto tơmeăm troh meăn mơnât, tôh ƀê tông... tâi tâng pơrá châ mâu ngế lêng pêi pro tơdrêng, gum kơdroh hên kơxô̆ liăn mung mơngế pêi cheăng ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê. Thiê̆u tă Phạm Văn Tạo, Đăi đô̆i trương Đăi đô̆i 17, tối ăm ‘nâi:

“Pêi pro tơdroăng têa tah hngêi pơtân hngêi xi kơchoh ăm kuăn pơlê veăng tung tơplâ xâ nah ai kuăn tro trếo ‘mêi hŏa hok, Trung đoân 48 xing xoăng hnoăng rêm toăng hngêi ai 7 ngế kăn ƀô̆, mâu lêng tơdrêng mơjiâng. Ngin khŏm mơ-eăm kêi đeăng rĕng tâ hâi khế tối hdrối, tah lôi mâu tơdroăng pá puât vâ kêi đeăng lĕm tro hnoăng’’.

Pêi pro troăng hơlâ dêi Chin phuh ‘na tŏng gum têa tah hngêi pơtân, hngêi xi kơchoh ăm kuăn xiâm dêi mâu ngế veăng tung tơplâ xâ tro trếo ‘mêi hoă hok, lâp kong pơlê Gia Lai ai 79 rơpŏng châ tŏng gum mơjiâng hngêi nếo ƀă rơnêu hngêi ối. Rêm toăng hngêi dế chôa ‘lâng kêi đeăng cho tơ’nôm môi toăng hngêi châ mơjiâng ƀă tuăn ihiâm mơno mô đô̆i kuăn pơlê.

Pôa Võ Lê Xuân Thiện, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm ‘Mang Yang, tối ăm ‘nâi, tơdroăng tŏng gum mơjiâng hngêi ối, mâu pơlê xuân mơnhên kố cho troăng prôk pơxiâm apoăng vâ mâu rơpŏng ai hnoăng tơnêi têa tơniăn tơdroăng rêh ối, chôa ‘lâng mơnhông cheăng kâ klêi kơ’nâi ai tíu ối krá.

‘’Tung cheăm ‘Mang Yang klêi kơ’nâi tơmot chiâng môi ai 169 rơpŏng ai troăng hơlâ tơnêi têa tŏng gum, mơngế ai hnoăng. Troh nôkố mâu rơpŏng hiăng ai hngêi ối tơniăn. Hơnăm 2026, cheăm dế tơrŭm mơjiâng 2 toăng hngêi tiô tơdroăng dêi Khu xiâm pơkuâ Mô đô̆i kong pơlê. Klêi kơ’nâi kuăn pơlê ai hngêi ối tơniăn, cheăm kô pơtối tơmâng tŏng gum mơnhông mơdêk cheăng kâ, mơdêk tơdroăng rêh ối’’.

Cho ing tơdroăng tơmâng tŏng gum mê, tơdroăng ki pro ro dế ai a hên rơpŏng. A cheăm ‘Mang Yang, toăng hngêi nếo kân rơdâ 65 met karê dêi ngoh Nguyễn Văn Dũng, kuăn dêi ngế veăng tung tơplâ xâ tro tâ trếo ‘mêi hoă hok xuân dế kêi đeăng. Ƀă rơpŏng pơtăm ngế dêi ngoh, mê ôh tá xê cho tíu hding mêi tô mê ối cho tíu hgiân vâ on veăng hmiân tuăn pêi cheăng, mâu kuăn ai liăn vâ hriâm tâp lĕm tro tâ.

‘’On veăng á mơnê kơ Đảng, Tơnêi têa ƀă khu râ kăn pơkuâ cheăm hiăng tŏng gum mơjiâng ăm rơpŏng toăng hngêi vâ ối, hmiân tuăn pêi cheăng kâ pêt mơjiâng tơmeăm ƀă mâu muăn ai toăng hngêi vâ mơ-eăm hriâm tâp, chiâng kuăn pơlê lĕm la ngiâ ah gum ăm tơnêi têa, pơlê pơla’’.

Tơplâ ôh tá ai xếo laga tơdroăng ki tro tâ trếo ‘mêi xuân u ối tung tơdroăng rêh ối dêi hên rơpŏng. Xua mê, rêm toăng hngêi nếo châ mơdâng pro ôh tá xê to gum kuăn pơlê hmiân tuăn pêi kâ mê ối cho mơnhên ki lĕm ăm tơdroăng ‘’khoh châ niân tiah hâi kố kơnôm ai hnoăng kân vâi krâ nah’’. Tơdroăng pâ mơnê dế ai tung rêm toăng ngêi, rêm tơdroăng rêh ối châ pơtó tơ’nôm tơdroăng loi tơngah ƀă pói tơngah.