A kơpong Hngêi phâk Thành Diên Khánh, klêi kơ'nâi kơmăi pơchoh po tơnêi ‘măn a kơpêng, khu lăm tăng tơkŭm  xo ‘nêk, kơ ƀên , bay kơpuih a tơêm hdrâ tơnêi vâ tăng kơxêng. Hên mâu kơxêng hiăng pok, tơvât ƀă tơnêi, mê hmâ vâ kơxêng, hnĕng lơ ki klâi tơmeăm ki lâi châ hlo xuân athế séa ngăn nhên.

Vâ mơnhên mâu tíu ki tơ'lêi nhôm ai kơxêng kiâ, khu tăng tơkŭm ngăn tiô kơ tơdroăng dêi mâu ngế ki ối rêh  tối  a tíu hdrối nah vâi hiăng rêh ối ƀă pêi cheăng a Pơlê xiâm Diên Khánh. Môi tung kơxô̆ ki mê cho mô đô̆i hneăng hdrối nah Đinh Thanh Nhật, 63 hơnăm, ai lối 50 hơnăm rêh ối a kơpong kố. Pôa hiăng châ hlo mâu rôh tơplâ rơtâ tá pơlê xiâm  ƀă mâu ngế lêng hlâ:

"Á kơmăng koi xuân ối chôu vế xâu rơ iô drêng hlo tơdroăng mê, mâu vâiu tăm Lêng plâ tơleăng lĕm vêh, mâu vâi tăm pú xâp hmân ‘nung ‘nâi tê, tung châ pik prăng tâi. Hơ ui ‘nâng. Drêng hlâ ối hlo châ mê mâu lêng xâ nah tông ‘măn a kông, ối tro mĭn potou pro hrêi hrĕng  mê vâi chiâ klôh kơ đu. Ôh tá 'nâi nhên tơnâp mê tâp u lâi, trâm ki lâi vâi chiâ kloh tâp kơđu amê. Ối chôu pâ ki klâi, á kô tối ăm ‘nâi tơ’nôm ki mê ăm mâu khu râ pơkuâ cheăng”.

Pôa Huỳnh Bửu Đông, 62 hơnăm, ai lối 40 hơnăm hmâ ƀă Hngêi phak Thành Diên Khánh. Lối 20 hơnăm hdrối nah, drêng ối pêi cheăng tung kơvâ Kŏng an, pôa hiăng châ hlo ‘ƀă mâ tơdroăng ki tơná ‘nâi tíu tâp khu kơxêng kiâ tung pơla pêi cheăng hlối rơtế  rơtế ƀă vâi pú tơkŭm djâ ‘mé  a ilâng kiâ.

Nôkố tơbleăng Tơdroăng lăm pêi cheăng 500 hâi măng lăm tăng, tơkŭm kơxêng kiâ mố đô̆i, pôa vêh troh a tíu ki mê vâ tối tơ'nôm mâu tơdroăng ki tơná 'nâi. Ối ‘nân pakĭng kơpong ki chiâ xo, pôa Đông ngăn tơrêm kơlo tơnêi ki châ chiâ ƀă  mơhno mâu tíu ki tơná ối chôu pâ.

"Hdrối nah, kơpong kố achê kĭng kơnâng pơlê xiâm, đông mố đô̆i ôh tá pêi ki klâi, bú pêt to kơchâi tê.  Klêi mê, drêng đông ki kố hiăng  mơjiâng pro hngêi, drêng chiâ klôh pro trăng á hlo 1 khu kơxêng kiâ. Tơkŭm xo, peăng pá kơdâm ối hlo tơ'nôm 1khu kơxêng kiâ nếo cho 2 khu kơxêng kiâ".

 Pôa Lê Văn Thành, 70 hơnăm, ối achê Hngêi phâk Thành Diên Khánh sap ing tơxĭn nah. Mâu tơdroăng ki pôa 'nâi 'na hngêi phâk cho mâu tơdroăng ki kơnía git, dế châ pơtroh ăm khu ki tăng, tơkŭm a kố:

"Hngêi phâk kố ai sap ing chal Pơhlăng nah, klêi mê troh chal Ngụy, ai drêng 'nâ vâi pếng kơdê hlâ mơngế ki  phâk a tíu kố. Tíu kố 'kroăng phâk  mâu Kăch măng ki lâi nhôm  rơpŏng hngêi ai ngế Kŏng sản  vâi rup kơ êng, tôu pâm, klâ túa tơdroăng xôi vâ phâk".

Sap ing mơ'nui khế 8, tơdroăng ki chiâ xo pơxiâm, a 5 tíu châ hlo kơxêng ƀă tơmeăm. Klêi mê, tơnêi tíu ki chiâ ối chiâ rơdâ dâng 300 met karê, rêm hâi lối 70 ngế pêi cheăng. Kơmăi kui tơnêi bú pơtnêo ‘na kơ pêng,  po trâu khu ki tăng chiâ ƀă kŏng, séa ngăn tơrêm kơlo tơnêi. Ki trâu gá sap ing 2 troh 2,5 met. Klêi kơ'nâi hên hơnăm, kơxêng hiăng pok, mê tơdroăng pêi pro tah pêi pro hrá, séa ngăn tơrêm tơdroăng ‘nâi. Tơdế tơnêi prăng, môi tơdroăng ki châ hlo. Ngế ki pơkuâ kŏn co ngăn klêi mê tối:

“Ối hlo hơhnĕng kô, tê kơnía ‘nâng  yôh! Xo hlá cờ djâ a kố o!”

Môi to hlá cơ châ 'măn a tíu ki châ hlo. ‘Nêk, kơƀăng châ hơ'lêh ƀă bay ƀă kế ki vâ xpot. Tơnêi pá kĭng tíu ki châ hlo mê châ chiâ  iâ vâ rak vế mâu kơxêng ki u ối.

Jâ Ngô Thị Xuân, ai pâ cho Ngô Quang Trung hlâ cho mô đô̆i hlâ ai hnoăng tung rôh tơplâ  a pơlê Diên Khánh, xuân troh tŏng kum tơdroăng tí tăng. Lối tơdế chal hiăng hluâ, rơpŏng xuân ối tô tuăn tá hâi châ tăng hlo kơxêng dêi pôa. Jâ tối tơ'nôm mâu tơdroăng 'na mâu ngế lêng kăch măng ki 'mế a kố:

 "Drêng mê nah á hiăng tí tăng 'nâi plĕng, mâu vâi pú tung hngêi phâk ai xing xoăng tâng ai ngế ki lâi hlâ mê djâ troh a kơpong kố, chiâ tơnêi hdró vâ kơ đu nếo. Vâ ví tơdroăng ki khu xâ djâ  mơngế hlâ ‘măn a kĭng têa kroăng Cái  hlôi lôi amê, xâu têa mơhiu. Vâi pú tung hngêi phâk xâu hía dêi pú ki  hlâ mê kơ tôa ‘mé.Tơdroăng ki chiâ kơ đu gô̆m kơ pêng ôh tá trâu, tơkâ hluâ hâi khế xua mơ'no tơnêi mê hên tâ. 15 ngế hlâ tung kố".

36 tíu hiăng châ hlo kơxêng kiâ, la tơdroăng 'na 15 ngế hlâ a Hngêi phâk Thành Diên Khánh xuân dế ối châ mơnhên. Lối tơdế chal hiăng hluâ, tơnêi kô mơhiu mâu tíu ton nah, la tuăn tơmiât 'na mâu ngế ki hiăng hlâ xuân u ối. Ing mâu rơkong tơpui tối dêi mơngế ki ối rêh, khu ki tăng tơkŭm pơtối tăng tơrêm tíu a Tíu xối tơbâ ton nah Thành cổ Diên Khánh, ƀă tơdroăng pói vâ tơ'lêi hlâu la tơviah: djâ mâu ngế ki hiăng hlâ vêh ƀă inâi, pơlê xiâm ƀă vâi pú.