A tơdế hên to ngo xŏn, kơtăn tíu pêi cheăng cheăm Dam Rông 2 vâ chê 70km troăng kong, kơpong xá 179 hâi kố hlo to mâu hngêi lĕm krúa, rơtâ tá hlo mơngiơk drêh dêi kơdrum kơphế. Hngêi trung, hngêi pơkeăng, hngêi kuăn pơlê tơkŭm hôp châ mơjiâng pro, ngăn  hlo lĕm nếo kơpong kuăn pơlê rêh ối ki tí tăng mơjiâng pro a tơdế kong ngo hơngế hơngo.

 Lối 20 hơnăm hdrối, hên rơpŏng hngêi mơngế Mông lo ing kong pơlê kong ngo peăng Kơnhŏng troh lăm rêh ối akố, muih kong, trâ dreăm chiâk, po pông tơnêi, mơdâng pro hngêi, tăng tơdroăng rêh ối. Tơdroăng troh lăm ối, xua tơnêi chiâng hmâng to lo vâ, hâi châ pơkâ hdró, xing xoăng tơniăn; troăng prôk thông rơnâk ngo, tơdroăng rêh ối pá puât. Ing tơdroăng tơmâng khât, kơjo gum dêi Tơnêi têa, rơtế veăng mơ-eăm mơnhông dêi kuăn pơlê, kơpong tơnêi kố dế chôa lâng chiâng tíu tơniăn, pơxiâm pêi cheăng reh ối ton hơnăm.

Nôkố kơpong ki kố ai 143 rơpŏng ƀă 776 pơ’leăng mâ mơngế. Hên rơpŏng hiăng pro hngêi lĕm krá, tơniăn pêi cheăng kâ, mơdêk pê lo liăn. pôa Thào Ngọc Hà, kuăn pơlê Kơpong xá 179, cheăm Dam Rông 2, phiu ro ăm ‘nâi:

“To lâi hơnăm achê kố, kuăn pơlê pin châ Tơnêi têa tơmâng pro ăm Hngêi kuăn pơlê tơkŭm hôp, hngêi pơkeăng, hngêi trung. Tơdroăng rêh ối tơniăn hlối hmiân tuăn ƀă mâu tơmeăm khoăng xuân hiăng ai hên. Nôkố xuân châ pro hngêi lĕm, ai tŭm tơmeăm xúa tung rơpŏng hngêi, rơxế to xuân hiăng ai. Tâng pơchông ƀă hdrối nah nôkố hiăng hôm tâ, xua mê tơdroăng rêh ối akố hiăng hmiân tuăn vâ pêi cheăng kâ”.

Tơdroăng ki pơ’lêh a Kơpong xá 179  rơtế ƀă tung pơla pêi pro mâu tơdroăng tŏng gum mơhno xing xoăng, tơniăn tíu kuăn pơlê ối, xoăng ăm kuăn pơlê tơnêi ƀă ’no liăn pro tơmeăm khoăng. Ki hlo hên tâ cho tơdroăng tơkêa bro xing xoăng, tơniăn kuăn pơlê ối a Kơpong xá 179 ƀă  kơpong Tây Sơn, ƀă tâi tâng kơxô̆ liăn ‘no lối 149 rơtal liăn, ki hên pro ăm 192 rơpŏng. Tơdroăng tơkêa bro kô pêi tơdroăng pơkâ hdró, xing xoăng mâu tíu kuăn pơlê ối, chôa lâng xing xoăng tơnêi ối, tơnêi pêi kâ, pro hlâu ăm kuăn pơlê tơniăn tung rêh ối, hlối mơdêk rak ngăn tơnêi ƀă rak ngăn kong. Hơnăm 2025, kong pơlê pơtối kĭ tơdroăng tơkêa bro troăng xŏn dâng 17,8km, tâi tâng kơxô̆ liăn 189 rơtal liăn, vâ ‘mâi pro troăng prôk troh a kơpong kuăn pơlê ối ƀă kơpong pêi chiâk.

Tâng a Tiểu khu 179, luât pơkâ tŏng gum tơmâng xing xoăng, pro tơniăn tíu ối ăm kuăn pơlê a thôn Phan Dũng, cheăm Tuy Phong, tơdroăng kơjo gum tơnêi ối, po pông tơnêi, kleăm rơdâ klâng, pro tơ’nôm, tăng tơnêi vâ pêi kâ hiăng veăng ‘mâi hơ’lêh tơdroăng rêh ối dêi kuăn ngo Raglai. Jâ Nguyễn Thị Sơn, tối:

“Hdrối nah a kong ôh tá ai tíu ki lâi ối. Nôkố á ro ‘nâng, Đảng ƀă Tơnêi têa tơmâng khât ăm kơ á ‘na hngêi ối, xuân hbru ăm hdrê ro, ăm chu vâ păn. Đảng, Tơnêi têa tơmâng gum tâi, pro troăng, kâng rơchôa têa vâ tối ai tŭm tâi tâng”.

Ki hlo hôm tâ a Phan Dũng cho tơdroăng tơkêa bro po pông tơnêi  pêi klâng ƀă cho troăng mơ’no têa khu A, tâi tâng kơxô̆ liăn ‘no pro 6,5 rơtal liăn. Tơdroăng tơkêa bro po pông dâng 26 ha tơnêi, mơjiâng pro lối 2,7km hno têa tôh loăng plâi ƀă vâ chê 1,1km troăng prôk troh tung klâng, la ngiâ kô tăng tơnêi vâ pê kâ vâ xoăng ăm 29 rơpŏng kuăn ngo.  

Tơdrêng ƀă ‘no liăn pro rơchôa têa, cheăm kơjo gum ăm hdrê pêt, phon rơvât, pro hlâu vâ kuăn pơlê mơnhông tơbrê pêi klâng. Troh nôkố  thôn Phan Dũng ai lối 300 ha báu klâng, tung mê ai 92 rơ pŏng châ mung hdrê, phon vâ mơdâ pêt dâng 63 ha. Tơdroăng chôa lâng tăng tơ’nôm tơnêi, hbrâ tăng têa vâ tôh báu loăng plâi kum kuăn pơlê mơdêk rơnó pêi châ, mơdêk ki tơƀrê tung pêi klâng chiâk. Nâ Hoàng Thị Đêm, kuăn pơlê thôn Phan Dũng, ăm ‘nâi:

“Nốkố hiăng pơ’lêh hên, môi tiah ‘mâi pro hngêi, klêi mê kum ăm hdrê ro, pú pái, chu mê kuăn pơlê akố xuân hiăng pêi kâ châ tơbrê iâ. Ƀă hlối xoăng tơnêi pêi chiâk nếo. Ton nah pin ôh tá ai tơnêi, nôkố  hiăng ai tơnêi pêi kâ, têa a long châ hdoăng mê pin châ mơdâ pêt báu péa pái rơnó. Xua mê kuăn pơlê akố phiu ro ‘nâng, Đảng, Tơnêi têa  hiăng tơmâng tŏng gum hên tung hơnăm kố”.  

Klêi kơ’nâi tơ’mot tơdjuôm, Lâm Đồng ai 100 tung tâi tâng kơxô̆ 124 to cheăm, bêng, kơpong hdroâng kuăn ngo ƀă kong ngo, tung mê ai 31 to cheăm kơpong II ƀă 172 to thôn kơtiê xơpá. Pơla hơnăm 2026-2030, kong pơlê hiăng  tăng ngăn ‘nâi nhên mơngế kal vâ kế kâ, pêi pro tiô tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa tơdjâk troh lối 5.778 rơtal liăn. Tung mê, ai 2 tơdroăng châ tơmâng khât tung tŏng gum xing xoăng tơnêi ối, tơnêi pê kâ, hngêi ối, têa ôu kâ hum roh, rơtế ƀă mơnhông cheăng kâ.

Kong pơlê mơ-eăm kơdroh kơxô̆ rơpŏng kơtiê dêi mâu kuăn ngo ƀă kong ngo chu sap 2-3% rêm hơnăm, chu rế iâ vâ rế achê ki kơtăn hơngế ‘na mơnhông pơla mâu kơpong. Jâ Nguyễn Thị Thu Hương, Ngế pơkuâ Khu ngăn Kuăn ngo ƀă Loi tĭng tiô khôp kong pơlê Lâm Đồng, ăm ‘nâi:

“Tơmâng á tơpui tơno, hnê mơhno xuân môi tiah tơrŭm ƀă mâu cheăm bêng vâ tăng tơnêi xoăng ăm kuăn pơlê tơnêi ối, tơnêi pê kâ ƀă tơbleăng tơdroăng kơjo kum hnê ‘na kih thuât, kum ăm hdrê pêt, hdrê păn vâ mơnhông cheăng kâ tung rơpŏng hngêi, klêi mê  tơrŭm ƀă mâu tơdroăng pêi pro ai pơxúa, tơmeăm pê lo pơla mâu kơpong ƀă dêi rơpó. mê cho mâu troăng hơlâ pêi tơdjuôm tung la ngiâ vâ pin veăng ‘no hnoăng kơdroh kơtiê krá tơniăn ton”.

Ƀă Lâm Đồng, ki tơƀrê dêi luât tŏng gum tơnêi tíu ôh ti xê to mơhno a xiâm ‘no liăn pêi cheăng lơ ƀă deăng tơnêi mê châ mơhno xing xoăng, mê tơmâng khât tâ cho mâu rơpŏng ki ai tíu ối tơniăn, ai liăn, ai tơnêi pêi cheăng kâ ƀă hmiân tuăn ối ton ta ah a pơlê cheăm. Pơtối tah mâu tơdroăng pá tơvâ tơvân ‘na tơnêi, pro hlâu vâ kuăn pơlê kuăn ngo, mơnhông pêi cheăng kâ xuân ing tơdroăng mê kô kơdroh ki kơtăn hơngế ‘na mơnhông tơ ƀrê ƀă chu kơdroh kơtiê krá ton a kơpong kuăn ngo rêh ối tung kong pơlê.