VOV4.bahnar - Tơring To\k bo\k – Tây Nguyên đe\i lơ tơdrong hơ iă găh tơmang pơ hiơ\.Lơ sơnăm au ki, rim tơring hlôi tơle\ch jang hơdoi, tơgoăt d^h băl vă ato\k tơ iung tơmang pơ hiơ\, ato\k pơm hơ iă kơ rim an^h tru\h lơ\m rim tơring tơrang. Mă lei, tơmang pơ hiơ\ tơring au ato\k tơ iung tim mă tơgăl hăm tơdrong đe\i păng tơdrong hơ iă. Rim dêh char, pơlei tơm tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên to\k bo\k tơchă trong hơmet pơ ‘lơ\ng tơmang pơ hiơ\, lơ tơmam drăm vă tơmang pơ hiơ\ to\k ato\k tơ iung kơ jăp ‘lơ\ng.

Tơmang pơ hiơ\ mu\k drăm g^t kăl dăr sơnăm tơ\ Huế ling lang đe\i lơ tơmoi năm tơmang lăng

Tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên đe\i 19 dêh char, pơlei tơm hăm hơgăt te\h să vă je# 152.000 km², măt bơngai kon pơlei hlo\h 24 tr^u ‘nu bơngai. Tơring đei tơdrong tơmang pơ hiơ\ lơ, hơ iă hăm lơ tơdrong đe\i ‘lơ\ng lie\m găh tơmang lăng cham char, mu\k drăm jo\h ayo\-chăl sơnăm g^t kăl. Lơ\m tơring hre\i au đe\i 12 cham gre păr, hăm 5 cham gre păr apu\ng ple\nh te\h; 10 dơno\k duk kơ loăi 1. ‘Nau an^h ako\m 14 mu\k drăm g^t kăl dăr sơnăm apu\ng ple\nh te\h păng 40 an^h gru gra g^t kăl dăr sơnăm te\h đak … Sơnăm 2018, ako\p măt bơngai tơmoi năm tơ\ tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên đe\i 56 tr^u ‘nu bơngai, tơmơ\t 60% măt bơngai tơmoi kơ te\h đak; mă le\i, ako\p io\k yua lăp jơne\i 19% pơtêng hăm lơ\m te\h đak. {ok Nguyễn Đức Chính, Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơlei dêh char Quảng Trị akhan, tơmang pơ hiơ\ lơ\m tơring oe\i tim gan tơgoăt d^h băl kơ jăp: “M^nh lơ\m dôm tơdrong tơra\n ‘no\h tơdrong tơgoăt tơgoăl lơ\m tơring. Quảng Trị jing dêh char to\k bo\k kơ dêh char Quảng Bình păng Thừa Thiên Huế, jing rim an^h đei mu\k drăm jo\h ayo\ g^t kăl dăr sơnăm păng an^h gru gra cham char đe ư hơ nhang ang hơnhăk kơtang. Mă le\i tơdrong tơgoăt d^h băl tim mă [lep hăm tơdrong ‘me\h vă đơ\ng kơdră che\p pơgơ\r. Tơdrong tơgoăt tơgoăl ato\k tơ iung tơmang pơ hiơ\ [ar păh rim dêh char păng [ar păh rim an^h mơdro sa lơ\m tơring kơ jăp ‘lơ\ng păng đe\i tơdrong vang tơgu\m djru d^h băl le\i tơmang pơ hiơ\ lơ\m tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên ato\k tơ iung kơtang hlo\h dơ\ng”.

Tơmang pơhiơ\ kơ tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên đei pơjing 3 tơring: Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ păng Tây Nguyên. Tơring au đe\i dôm an^h năm tơmang lăng ‘lơ\ng ro hlo\h nhen Quảng Bình, Huế, Đà Nẵng, Hội An, Nha Trang, Phan Thiết, Đà Lạt... Tơmoi năm tru\h tơ\ tơring au tôch kơ lơ mă le\i ư\h hơto\ d^h băl, tim mă hơvơn đe\i tơmoi tơmang pơ hiơ\ kơtang; An^h jang tơmang pơhiơ\ tim gan ‘lơ\ng lie\m, tơgoăt d^h băl lơ\m ato\k tơ iung tơmang pơ hiơ\ oe\i đe\i lơ tơdrong tim mă ‘lơ\ng, mă kăl ‘no\h tơgoăt d^h băl tơ iung pơjing tơmam tơmang pơ hiơ\ tơm. {ok Lê Quang Tùng, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h tơm ve\i lăng Jo\h ayo\ kơdo\ soang, đă [o\ng lo\ng tơplo\ng kơdau păng Tơmang pơ hiơ\ akhan, ato\k tơ iung tơmang pơ hiơ\ tơ\ tơring au tim mă hơto\ d^h băl: “Hrei au tơring To\k bo\k tơmang pơ hiơ\ ato\k tơ iung tim mă le\i lăi d^h băl, đe\i tơring tơmang pơ hiơ\ tôch ‘lơ\ng lie\m nhen: Đà Nẵng, Huế, Quảng Nam, Nha Trang - Khánh Hòa… Mă le\i je\i đe\i tơring hre\i au tơmang pơ hiơ\ oe\i to\k bo\k hăm tơdrong hơ iă, kăl đe\i trong tơ iung pơjing găh trong bơ\ jang tơgu\m djru, lơ\m au đe\i ato\k tơ iung khu\l bơ\ jang. Tơ\ au nhôn akhan, tơbăt pơtru\t tơmang pơ hiơ\ kơ rim tơring jing m^nh tơdrong kăl hlo\h păng lơ\m au trong bơ\ jang tơbăt tơring ‘no\h jing tơdrong tơm hlo\h pơjing đei jơhngơ\m pran ăn tơring ato\k tơ iung lơ\m khe\i năr au kơnh”.

Tơdrong jang tơmang pơ hiơ\ Tơring To\k bo\k – Tây Nguyên to\k bo\k đe\i [o#h kang bang kơ\l hăm lơ tơdrong tim mă lăp, nhen trong tơmang pơ hiơ\ vă le\i lăi d^h băl kơ rim tơring; Tơmoi lăp pơdơ\h pơde\i, chă hum đak dơs^, năm tơmang lăng păng răt sa ‘nhe\m ‘nhot, ư\h gan đe\i bơ\ jang pơchơt pơ hiơ\ ‘moi kiơ\ tơdrong tơchă băt tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ kơ tơring tơrang … Bơ\ jang kơ rim tour tơmang pơ hiơ\ tim gan mă kơtang, kơso# năr oe\i kơ tơmoi tơmag pơ hiơ\ ư\h kơ lơ năr. Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Kơdră so che\p pơgơ\r Viện kinh tế Việt Nam sơkơ\t hơdăh: tơdrong đe\i tơmang pơ hiơ\ kơ Tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên ‘no\h tôch t^h tên mă le\i tim mă đei tơgoăt d^h băl kơ jăp: “Tơring to\k bo\k – Tây Nguyên mă ‘lơ\ng hlo\h ‘no\h tơgoăt d^h băl mă lei hre\i au oe\i đe\i “ bu pran ‘no\h hăp jang”. Tơdrong jang mơ\ng kơ d^h kơ rim tơring ‘no\h “sa [ơ\t măt” ư\h khan lăng tru\h atu\m lơ\m tơmang pơ hiơ\. ‘Moi kiơ\ rim j^h đak dơs^ tơring To\k bo\k tôch kơ ‘lơ\ng mă le\i vă ato\k tơ iung ke\ jang lăp đơ\ng 300  tru\h 400 met. Đà Nẵng jing an^h pơm ju\k ato\k tơ iung tơmang pơ hiơ\ mă lei tim mă đe\i an^h ăn tơmoi er^h sa găh gơmăng. Tơdrong tơmang pơ hiơ\ ư\h kơ de\i pơgơ\r tơ\ gơmăng, gơmăng tep, kơ ‘năr chă ngôi ‘no\h jên răt yua au to ư\h kơ ke\ kơ đ^”.

Iung pơma tơ\ Hop ako\m ato\k tơ iung tơmang pơ hiơ\ Tơring Tok bo\k păng Tây Nguyên ‘nao pơgơ\r tơ\ pơlei tơm Huế, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tơle\ch nơ\r athe\i ăn An^h jang tơmang pơ hiơ\ pơm lơ liơ vă tơmoi năm tơ\ Việt Nam lơ hlo\h, oe\i đunh hlo\h, tơhoach kon jên lơ hlo\h; pơm lơ liơ vă tơmoi chă pơma tơroi d^h băl hăm u\nh hnam bôl boăl găh tơdrong tơmang tôm tong ‘lơ\ng hơ iă hlo\h. Thủ tướng akhan, tơdrong “te\ch măt” ăn tơmoi tơmang pơ hiơ\, tơdrong chă pơ hlu\, tơdui, hơle\nh pơdăr tơmoi … oe\i đe\i [o#h hơnơ\ng pơm kơne# ăn tơdrong tơmang pơ hiơ\. Thủ tướng athe\i rim tơring kăl tơ iung pơjing um rup bơngai kon pơlei, bơngai jang tơmang pơ hiơ\ ‘lơ\ng lie\m, tơpăt, phăl hơlăng; rim an^h mơdro sa kăl ato\k kơtang tơroi tơbăt tơdrong ‘lơ\ng hơ iă kơ te\h đak:  “Rim tơring kăl dăr lăng, hơlen dơ\ng lăng năng tơdrong đe\i kơ tơmang pơ hiơ\ bơ\n dang e\i hăm gơ\h vă iung jang, iung jang đei jơne\i ưh? Atu\m hăm ‘no\h kăl ch^h jo#, hơlen hơdăh, pơ pro\ păng pơgơ\r rim tơdrong jang io\k yua cham char tơmang pơ hiơ\. Kăl iung jang mă kơ tang io\k tơ v^h rim an^h tơmang pơ hiơ\ hlôi pơjao mă lei tơngla tơmơt jên jang ư\h kơ tơmơ\t jên jang dăh mă bơ\ jang ư\h kơ ‘lơ\ng, an^h hư răm kơtang”.

Lơ\m dôm sơnăm au ki, tơmang pơ hiơ\ tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên hlôi pơjing trong jang kơtang lơ\m hơvơn tơmoi tơmang pơ hiơ\ năm tơ\ tơring au. Mă le\i, vă tơmang pơ hiơ\ ato\k tơ iung tơgăl hăm tơdrong hlôi đei, rim dêh char tơring au kăl pơjing đe\i dơ\ng lơ tơmam drăm tơmang pơ hiơ\ hle, ato\k ‘lơ\ng an^h tru\h, ato\k kơtang tơgoăt jang hơdoi păng pơjing tơring ato\k tơ iung tơmang pơ hiơ\. Rum dêh char tơring To\k bo\k păng Tây Nguyên atu\m d^h băl ato\k kơtang ato\k tơ iung kơ jăp ‘lơ\ng hlo\h dơ\ng.

Bơngai ch^h: Lê Hiếu

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt