Dôm năr blŭng puih Mak, jơ ‘năr jang sa hlôi mơdŭk mơdăk jơ̆p pơlei pơla lơ̆m tơring Tây Nguyên. Tơ̆ pơlei  Đăk Giá 1, tơring Dục Nông, dêh char Quảng Ngãi, kon pơlei Xdang hlôi iung jang blŭng sơnăm hăm hơmŏ kơtang. Ŭnh hnam ‘nhŏng A Phin tŏk bok hơmet ăn pơtăm ƀum ƀlang, jang chun na ƀa đak, ksu păng chehphe. ‘Nhŏng tơbăt, hơtuch sơnăm 2025, ‘nhŏng hlôi tŏk iŏk kon jên 100 triu vă pơih să jang sa: “Yak mơ̆t lơ̆m sơnăm ‘nao, lơ̆m jơ ‘năr iung jang blŭng pơyan Puih mak, ŭnh hnam nhôn vă pơtăm ‘nao dang 1ha 5 sao ksu, hăm hơpơi ‘meh vă lang să jang sa, pơjing đei jang sa đunh đai tai sơnăm păng jang sa sơđơ̆ng hlŏh dơ̆ng lơ̆m dôm sơnăm kơnh.”

Gơnang đơ̆ng pơnam jang sa, băt trong tơmơ̆t yua dôm khoa hŏk ki thuơ̆t hơgei lơ̆m choh pơtăm, ƀok Hnir, 71 sơnăm, oei tơ̆ plei K’Dăng, xăh K’Dang, dêh char Gia Lai đei iok yua kơ ti hlak jên rim sơnăm. Ŭnh hnam sư dang ei jang pơgar să 3,5 hek tar, ‘noh đei cheh phe, tiu, kŭm hăm 5 sào chŭn na... Đei iok yua sơđơ̆ng, sư răt tôm bơ̆n gre, tơmam pơyua ăn jang sa păng oei sa rim năr. Têt truh, chô̆ hơmet lê̆ tơdrô ge lơ̆m hnam vă vang hơdai chơt hơiă hăm mih ma duch nă lơ̆m kueng ƀôt truh năm ngôi, thơ thou têt. Ƀok Hnir oei tơ̆ plei K’Dang, chhôk hơiă tơbăt:“Dôm sơnăm ‘nâu ŭnh hnam jang cheh phe đei iŏk yua sơđơ̆ng, ŭnh hnam chhôk dêh. Kŭm ‘meh vă dôm sơnăm đơ̆ng rŏng kơjă tĕch sơđơ̆ng vă tơdrong hơrih sa roi ‘năr roi hơtŏk tơiung hloh. Nhen sơnăm âu ki lơ̆m pơlei đei lơ mih ma duch nă đei iŏk yua lơ, răt gre ‘lơ̆ng, man hnam tih... Năr Têt kon pơlei tôch kơ chhôk hơiă, đei jên, sa têt hiôk hloh, pơgơ̆r năm thơ thou têt ăn băl, vang sa têt hiôk, chơt hơiă’.

Jei nhen kon pơlei oei lơ̆m rim pơlei pơla Tây Nguyên, jơ ‘năr Têt, bơngai Êđê oei tơ̆ dêh char Dak Lăk vang akŏm ŭnh hnam, tơƀơ̆p dih băl kon pơlei, tơbăt dih băl dôm tơdrong chơt hiôk, jang sa, hơpơi ăn mĭnh sơnăm ‘mi rŏ tŏ hơlăng, jang sa iŏk yoa kơjăp. Đơ̆ng rŏng dôm năr chơt hơ iă kơ Têt, kon pơlei pơdŭk mơdăk hơmet ăn jang sa ‘nao hăm jơhngơ̆m đon chơt hơ iă ‘nă hal, tơgoăt tơgoăl kơjăp. Tơ̆ ƀuôn Hra, tơring Dray Bhăng, ƀok Y Khĭm Ƀuôn Yă (ngăl krao akhan Aê Ích) tơbăt: “Têt vang et sa hơdoi et jur sa, pơma dơnuh dih băl chơt hơ iă hăm ŭnh hnam kơtum kơtŏng ‘nhŏng oh, hơpơi ăn ling lang pran jăng grăng akou. Lơ̆m tơdrong jang mir pơgar, đơ̆ng rŏng pơchơt ngôi năr Têt,kon pơlei lơ̆m pơlei đơ̆ng bơngai kră tơƀă truh đe hơ ioh vang năm jang tơ̆ mir, jur tơ̆ chŭn na. jei đei ŭnh hnam pơgơ̆r et sa chơt hơ iă lơ̆m jơ ‘năr ou. Đơ̆ng rŏng ‘noh truh jơ ‘năr rei pơtăm ‘noh vang iung jang rei pơtăm.”

Hăm bơngai K’Ho tơ̆ xăh Đức Trọng, dêh char Lâm Đồng, hăm tơdrong pran tơm ‘noh jĭ pơtăm cheh phe păng pơtăm pơkao. Sơnăm âu ki, gơnang đơ̆ng tơmam đơ̆ng choh jang sa đei kơjă, tơdrong hơrih sa kơ kon pơlei hlôi đei dôm tơplih pran. Sơnăm ‘nao âu, kon pơlei lui ngeh, hơmĕng dơ̆ng lơ̆m 1 sơnăm ‘nao phĭ tơnŏ, hiôk chơt hloh. Ƀok Kră Jañ Ha Song, Bơngai pơgơ̆r plei R’Chai 3, xăh Đức Trọng, tơroi: kon pơlei ling lang 1 jơhngơ̆m lui ngeh tơgŭm trong jang tơgŭm đơ̆ng Đảng, Teh đak, akŏm jang sa vă tơplih ‘lơ̆ng tơdrong hơrih sa:"Hmă hmă ‘noh đơ̆ng ‘năr 2 dăh mă ‘năr 3 Têt, kon pơlei hlôi pơtơm năm jang bơih. Tơdăh đei tơdrong kăl nhen tơruih cheh phe dăh mă vei lăng ‘nhot, pơkao, kon pơlei năm jang hloi vă vei sơđơ̆ng pơyan jang. Tơ̆  R’Chai 3 âu, iŏk yua tơm đơ̆ng ŭnh hnam tă gơnang đơ̆ng cheh phe păng pơtăm pơkao, ‘nhot ngăl, kơna sa têt kon pơlei oei sơđơ̆ng tơruih đak, jang ƀlep pơyan jang”.

Ƀok A Đâm, bơngai Xdang, kang ƀô̆ Khul kon pơlei hoh jang sa pơlei Long Giôn, tơring Dục Nông (Quảng Ngãi), ‘noh bơngai jang sa hơgei păng tơgŭm djru kon pơlei hơdrin yak hloh dơnuh hin. Hăm jơhngơ̆m đon, nơ̆r pơma tơ-‘ngla iung jang hloi, ƀok hlôi jang kiơ̆ khoa hŏk kih thuơ̆t lơ̆m choh jang sa, pơtăm lơ ‘long pơtăm, kon tơrong, roi năr roi sơđơ̆ng hơrih sa. Truh dang ei, ŭnh hnam ƀok đei hloh 1ha ksu tŏk bŏk răih iŏk kơjăr, 2 tŏ nhŭng păng 2 tŏ rơmo yŏng. Ƀok jei răt mĭnh tong gre kôch teh vă jang sa iŏk yoa kơjăp đơ̆ng chă sir sơlung chehphe, dơnou, choh hơmet teh ăn kon pơlei. Ưh khan lăp jang sa hơgei, ƀok oei pơtho tơbăt ăn kon pơlei trong jang sa. Tơroi găh tơdrong jang sa, ƀok A Đâm tơbăt: “Truh sơnăm ‘nao, ŭnh hnam nhôn hơmet pơ ‘lơ̆ng teh, sir sơlŭng đơ̆ng noh pơtăm chehphe dang 1.000 dơnơm chehphe xanh lùn, TR4 hăm TR9, chă pơtăm dơnơm ou hơtăih dơnơm to dang 2 met, rĕnh ou hơtăih kơ rĕng mă to 3 met, tơruih hăm ƀek, gô chang ‘mi jur ‘noh pơtăm”.

Lăng dơ̆ng dôm jơnei mŭk drăm iŏk đei 1 sơnăm jang sa, ƀok Uih, oei tơ̆ plei Djrông, xăh Ia Băng, dêh char Gia Lai chơt hơiă tơbăt, sơnăm 2025, ŭnh hnam sư đei iŏk yua hloh 2 ti hlak jên đơ̆ng cheh phe păng ƀa đak. Lơ̆m 3 hek har cheh phe hơdrĕch TR4, dôm sơnăm tơ jê̆ âu sư hlôi pơtăm ming dơ̆ng đei 1,8hek tar hơdrĕch cheh phe Xanh-lùn, đei plei lơ hloh, kĕ tơjră hăm hơdrông pơrang jĭ ‘lơ̆ng hloh. Đei iŏk yua lơ, sư tơchĕng vă hơnơ̆ng tơmơ̆t jên jang pơtăm ming dơ̆ng cheh phe, hăm ‘meh vă gô iŏk đei lơ jơnei hloh lơ̆m hơtŏk tơiung mŭk drăm lơ̆m sơnăm ‘nao: “Hơdrĕch Xanh lùn mơ ‘met đei teh pơtăm, plei ‘noh lơ hloh. Dang ei ŭnh hnam kŭm đĭ đei 1,8 hek tar cheh phe Xanh lùn, păng sơnăm truh gô hơnơ̆ng pơtăm ming 5 sáo dơ̆ng. Oei ƀơ̆t măt, đơ̆ng rŏng sa têt âu ŭnh hnam gô năm tơruih đak, săy phŏng, kăt sơdrai ăn kơ cheh phe đei dang ei. Pơyan tŏ tơruih măh đak, vei lăng ‘lơ̆ng ‘noh plei mă lơ văi”.

Tơdrong jang pơtăm pơmur rong sơdrông pơm brai tơ̆ tơring Đinh Văn - Lâm Hà (Lâm Đồng) tŏk bok hơnhăk đei iŏk yoa kơjăp, tơgŭm ăn kon pơlei yak hloh dơnuh păng atŏk tơ iung kơjăp ‘lơ̆ng. Kon pơlei kon kông hơnơ̆ng tơplih ‘long pơtăm, jang kiơ̆ kih thuơ̆t lơ̆m jang pơtăm ‘long pơmur rong sơdrông pơm brai, pơjing đei tơdrong jang sa sơđơ̆ng. Mă hơdăh nhen tơ̆ pơlei Srê Nhắc, hloh 80 ŭnh hnam bơngai K’ho hlôi tơplih chun na ƀa đak vă pơtăm ‘long pơmur rong sơdrông. Ưh kơ nhen chehphe, dăh mă ƀa đak, tơdrong jang pơtăm ‘long pơmur rong sơdrông hoei gơnang lơ̆m tŏ ‘mi kial, hơnhăk đei iŏk yoa kơjăp prăt sơnăm, hơnhăk đei tơdrong jang sa sơđơ̆ng. Ƀok K’Tim, đảng viên oei tơ̆ pơlei Sre Nhắc, tơroi:“Ba jĭ bơngai đang viên kơna kăl pơm jŭk yuk trong hơlou lơ̆m jang sa, hơpơi hơnih jang pơtrŭt choh jang sa hơnơ̆ng chă pơtho ăn khoa hŏk kih thuơ̆t ‘nao lơ̆m choh jang sa. Hơpơi kơ Đảng, Teh đak hơnơ̆ng ăn kon pơlei tŏk iŏk jên vă tơmơ̆t jang sa, mă kăl ‘noh kon pơlei tơmơ̆t jên jang pơtăm ‘long pơmur rong sơdrông pơm brai. Pơtêng hăm chehphe, tơdrong jang pơtăm ‘long pơmur rong sơdrông pơm brai sơđơ̆ng hloh, dă ƀiơ̆ tơhoach kon jên tơmơ̆t jang mă lei hơnhăk ba đei iŏk yua kơ jăp hloh. Lơ̆m sơnăm ‘nao ou, kon pơlei hơnơ̆ng pơih să tơdrong jang pơtăm ‘long pơmur rong sơdrông pơm brai vă sơđơ̆ng tơdrong hơrih sa”.

Tơ̆ xăh Nâm Nung, hơnih tơring hơtăih hơtŏ kơ dêh char Lâm Đồng, bơngai Mnông tŏk bŏk hơtŏk tơiung mŭk drăm đơ̆ng ‘long cheh phe, tiu, ƀa đak. Kon pơlei sơng pơyan puih mak ‘nao hăm lơ tơdrong vă jang hơtŏk tơiung vă kiơ̆ tom rim pơlei pơla nai tơ̆ Tây Nguyên. Ƀok Y’Nkrơm oei tơ̆ plei Ja Rah, tơroi, sơnăm âu ki ŭnh hnam iŏk đei 5 tấn cheh phe, 20 ƀi ƀa. Sơnăm ‘nâu ƀok tơchĕng vă tơmơ̆t jên jang vei lăng chŭn mir ‘lơ̆ng hloh dơ̆ng:“Ĭnh hơdrin lơ̆m sơnăm kla đĭ jên tŏk iŏk tơgŭm. Gre hao vih vơ̆t ‘noh mĕ ƀă, kon hơ ‘lơ̆p đei đĭ bơih. Oei năm tơ̆ hơtăih ‘noh thuê gre ô tô năm vă kơ sơđơ̆ng. Sơnăm ‘nao ‘noh pơlung kon hơ ‘lơ̆p hơdrin jang sa păng man mĭnh pôm hnam ‘nao nhen ‘nhŏng oh nai. Tơchĕng vă man hnam dang 300 triệu vă ăn kơ kon hơ ‘lơ̆p chhôk hơiă ‘nă hal”.

Pơlei Rơ Khơng – Tơ Lieu sơng puih mak ‘nao lơ̆m jơhngơ̆m đon chơt hơ iă tơplih ‘nao kơtang, pơlei pơla ‘lơ̆ng liĕm. Pơlei đei 300 ŭnh hnam, dang ei lê pă 2 ŭnh hnam dơnuh kơ yuơ ‘nao jur kơ dih. Đĭ đăng ŭnh hnam jei pơtăm chehphe ngăl, ŭnh hnam iĕ hloh jei truh 1ha, să hloh truh mơjĭt hektar.

Hơdrô̆ sơnăm 2025 ou ki, lơ̆m pơlei đei 21 ŭnh hnam man hnam pơbŭng Thái tôch kơ ‘lơ̆ng, mĭnh pơbŭng hnam kơjă kơjên đơ̆ng 1 ti năm tơ̆ lơ; 12 ŭnh hnam răt gre ôtô ... tơdrong hơrih sa kơ kon pơlei tơplih hơdăh. Ƀok Hnŭi, 89 sơnăm, kră pơlei Rơ Khơng – Tơ Lieu, tơring Kdang, gia lai Gia Lai, chơt hơ iă tơbăt: “Tơdrong hơrih sa sơ̆ tôch mơmat tat! Chăl Phalăng, Mi tôch chư̆ kơnê̆, rôp, teh dong kon pơlei, tơgar iŏk teh, pơlei pơla. Găh dang ‘noh hơrih sa hiôk chơt, ŭnh hơyuh, trong nơnăm-hnam trương-hnam pơgang đei tơmơ̆t jên jang ming man tôm, tơdrong hơrih hiôk chơt, kon pơlei jang sa hiôk hian, atŏk tơ iung mŭk drăm. Pơma atŭm đơ̆ng mă teh đak rơngei hiôk hian tơdrong hơrih sa roi năr roi hiôk jơnap, truh dang ei ‘noh hiôk chơt tơpă mơ̆n. Bơnê kơ Teh đak, bơnê kơ Ƀok Hô!”

Đơ̆ng rŏng tơmơ̆t hơdai anih bơ̆jang, dêh char Lâm Đồng dang ei jing hnam atŭm kơ 49 hơdrĕch hơdrŭng ‘nhŏng oh, lơ̆m noh bơngai kon kông đei 17,6% kơsô̆ kon pơlei. Dôm sơnăm âu ki, dêh char ling lang bơngơ̆t truh, bơ̆jang kiơ̆ ‘lơ̆ng dôm trong jang tơgŭm hăm bơngai đei đe lui yom lơ̆m tơring kon kông. Lơ̆m tơdrong jang hơtŏk tơiung, đe sư tơpă jing gơng tơƀưh kơjăp đơ̆ng Đảng păng lăp đon kon pơlei. Sơng chơt hơiă pơyan puih ‘mao, ƀok Ka Să Ha Nhiếu (bơngai K’Ho Cil), xăh Đức Trọng, tơroi:

"Ĭnh ling lang ‘meh kon pơlei vei lăng sơđơ̆ng pơlei pơla, kon sâu pơm kiơ̆ ‘lơ̆ng tơdrong jang tơgŭm đơ̆ng Đảng, khôi luơ̆t đơ̆ng teh đak păng vei sơđơ̆ng trong nơnăm. Găh mŭk drăm, athei vei lăng jang sa vă bơ̆jang kiơ̆ ‘lơ̆ng hơpơi ‘meh kon pơlei pơdrŏng, teh đak pran, tơpôl hơtŏ hơnơ̆ng, hơgei. Tơdrong ‘nâu Teh đak pơma păng đĭ jang păng kon pơlei hlôi đei sa yua bơih... Mưh rim ‘măng hơkŭm pơhrăm tơ̆ Hnam hơkŭm, ĭnh đa ‘măn 15 pơnĭt vă roi tơbăt dơ̆ng dôm tơdrong kơtơ̆ng ang sơđơ̆ng đơ̆ng kang ƀô̆ pơlei, ĭnh ƀôh tơdrong ‘noh tôch kơ ‘lơ̆ng vă kon pơlei băt đei trong jang tơgŭm đơ̆ng Đảng, teh đak, thoi noh gô sa roi tơ jê̆ hloh đơ̆ng teh đak păng kon pơlei.”

Tơdrong sô̆ sơnăm rơ-ông rơ-ang jơ̆p pơlei pơla kơ kon pơlei M’nông tơ̆ xah Trường Xuân, dêh char Lâm Đồng. Unh hnam ƀok Điểu Sinh, oei tơ̆ pơlei Jâng Play 3, akŏm unh hnam xa Têt. Ƀok ăn tơbăt, sơnăm ou ki unh hnam ƀok đei yua lơ chehphe, tiu đei hloh 1,2 ti hlj. Minh sơnăm đei yua ưh hơdrô̆ tơgŭm ăn tơdrong hơrih đei ƀôh ƀiơ̆ mă oei hơtŏk đon lui yak lơ̆m sơnăm 'nao pơtoi jang đei jơnei. Ƀok Điểu Sinh ăn tơbăt, ưh hơdrô̆ unh hnam ƀok, mă lơ̆m pơlei atŭm sô̆ puih mak chơt hơ-iă 'nă hal: “Sơnăm ou ki, tơpă jĭ minh sơnăm chơt hơ-iă hăm unh hnam inh păng kon pơlei, kơjă chehphe, tiu adoi tŏk măt, kon pơlei đei yua lơ. Kon pơlei chot hơ-iă păng lui ngeh yak lơ̆m sơnăm 'nao hăm tơdrong hơpơi 'meh gô pơtoi đei minh sơnăm pơyua lơ hloh dơ̆ng. Inh adoi pơtruh nơ̆r thơ thou hăm kon pơlei jơ̆p teh đak, kon pơlei tơ̆ rim pơlei pơla minh sơnăm 'nao phĭ tơtŏ dơnŏ 'lơ̆ng, jang xa đei jơnei”.