VOV4.Bahnar - Đak Lăk đei tơdrong pran tih tên vă hơto\k choh jang xa jang hadoi hăm bri păng tơpă trong jang âu tơ\ Đak  Lăk hlôi păng to\k bo\k pơyua lơ găh mu\k drăm, cham char ‘lơ\ng xơđơ\ng. Mă lei, tơdrong hơto\k trong jang mu\k drăm âu mă lơ noh yuơ unh hnam kon pơlei chă jang kơdih, tam mă đei trong pơkăp hơlêm tro\ [lep đơ\ng teh đak.  

Xơnăm 2002, [ok Nguyễn Văn Kỳ, tơ\ thôn Yên Thành 1, xăh Đak Nuê, apu\ng Lăk, io\k 8 ha 5 sào bri vă vei hơlen. Lơ\m tơring teh mă po io\k jang, [ok hlôi pơm hơto\k bri hăm lơ hơdre\ch ‘long kăp g^t nhen ‘long tơgiăr, ‘long sưa. Lơ\m tơring bri, [ok pơtăm hrau cà phê, ‘long xa plei, plei pơnang... Hăm trong jang âu, adro# đơ\ng ‘lơ\ng pơtăm hrau lơ\m bri, hlôi pơyua hloh 100 triu hlj minh xơnăm, tơgu\m unh hnam [ok xơđơ\ng mu\k drăm: “Io\k teh bri âu noh unh hnam pơtăm cà phê đei pơyua, pơtăm ‘long xa plei rim xơnăm vă hơto\k io\k yua. Hơko\p rim xơnăm đei dôm yơ noh pơvih ăn kon hơ ioh ho\k pơhrăm, gơnơm lơ\m hơgăt teh âu noh mă ke\ rong kon hơ ioh ho\k pơhrăm đei”.

{ok Nguyễn Hoài Dương, Kơdră Anih Choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l dêh char Đak Lăk ăn tơbăt, choh jang xa kơjăp xơđơ\ng hăm trong hơto\k pơtăm lơ hơdre\ch ‘long nhen pơtăm ‘long pơm yơp, ‘long bri, ‘long xa plei... đei kon pơlei lơ\m dêh char hơto\k jang tơnăp hăm trong choh jang xa jang hadoi hăm bri (đei: bri hon kơdih, ‘long ko\ng ngie#p, ‘long bri, na, dơnâu đak...); choh jang xa jang hadoi hăm ‘long ko\ng ngie#p (đei ‘long ko\ng ngie#p, ‘long bri, ‘long xa plei, ‘long pơgang...) pơyua lơ hloh. Lơ unh hnam kon pơlei jang mir hlôi tơguăt hăm dôm anih jang găh bri io\k pơtăm bri, vei hơlen bri păng hlôi io\k yua trong jang tơguăt choh jang hăm bri, mă blu\ng hlôi pơyua hơdăh găh cham char păng mu\k drăm. Mă lei, trong jang âu oei răh rai, tam mă đei minh anih jang yơ dăh mă anih vei hơlen yơ ako\m jing minh anih kăl găh tơguăt choh jang xa hăm bri gơh tôm tong, tơnăp hloh. Mă kăl noh tam mă đei trong pơkăp jang hơdăh yơ ăn tơdrong mă âu: “Đak Lăk hlôi jang adrol tơ\ minh [ar tơring mă lei tơdrong âu kăl đei ako\m, xơkơ\t. Mă kăl noh athei chih ako\m hla bar pơkăp đơ\ng teh đak vă rim tơring drơ\ng minh tơle\ch jang, đei trong pơkăp đơ\ng kơluơ\t teh đak thoi noh pơtơm gơh chă pơih xă lơ\m khei năr truh, vă kon pơlei pơtơm tơnăp hăm tơdrong pơkăp pơm jang mă lei duh pơgơ\r jang đei yua tơnăp đơ\ng bri vă xơđơ\ng ăn tơdrong erih păng tơgop vei hơlen bri tơnăp hloh”.

Atu\m hăm noh, tơdrong tơklăh pha đơ\ng bri păng choh jang xa jing 2 tơdrong jang hlôi pơm ăn tơdrong choh jang xa tơguăt hăm bri jing ưh tơnăp găh pơkăp ăn tơdrong jang âu. ‘Nâu duh jing tơdrong pơgăn pơm ăn tơdrong tơguăt choh jang xa hăm bri ưh đei jang tơnăp mu\k drăm hlôi đei. Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Tiến Định, jang lơ\m Anih chih pơkăp trong hơto\k choh jang xa tơring pơxe\l, lơ\m Anih tơm Choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l, minh tơdrong đei [ôh noh lơ\m đ^ đăng trong pơkăp jang găh hơto\k choh jang xa adoi đei xơkơ\t hơto\k kiơ\ tơdrong juăt jang, pơjing dôm tơring pơm jang ako\m tơguăt hăm pơm tơle\ch tơmam drăm. Lơ\m kơplăh noh, trong pơkăp jang găh bri noh pơkăp găh vei hơlen bri păng ưh gan tơre\k truh dôm mu\k drăm hlôi đei lơ\m bri. Yuơ noh hlôi pơjing dôm tơdrong huach hoh găh trong pơkăp tơguăt choh jang xa hăm bri: “Tơje# hăm dôm anih le# hoh tam mă đei trong pơkăp tơguăt choh jang xa hăm jang bri  noh dang ei dôm trong pơkăp jang đei tơre\k truh tơguăt choh jang xa hăm jang bri oei to\ xe\t. Pơtih nhen trong pơkăp tơgu\m jang var pơgar noh dang ei tơchơ\t kơxo# 27 đơ\ng Anih tơm Choh jang xa ‘nao pơkăp găh tơchơ\t ăn tơring bri păng pơgar choh jang xa  (choh pơtăm, rong kon tơrong), mă lei hăm pơgar pơđ^ găh bri păng choh jang xa tơguăt noh tam mă đei minh tơchơ\t hơdăh ăn hăp. Yuơ tam mă đei tơchơ\t adro# noh trong pơkăp tơgu\m ăn tơguăt choh jang xa hăm jang găh bri dang ei jing tơnap tap, ưh đei pơyua păng tơjruh dơ\ng”.

Tơpă đei [ôh tơ\ Đak Lăk, vă tơgu\m hơto\k đei jơnei tơdrong tơguăt choh jang xa hăm jang bri păng hơto\k lang xă, kăl pơjing trong jang tro\ [lep, mă hăt noh găh jên mong. Atu\m hăm noh, hơto\k tơdrong pơtru\t jang găh bri găh pơjing trong jang, tơgu\m kih thuơ\t, hơto\k kơjă tơguăt choh jang xa hăm jang bri đơ\ng tơdrong axong hơdre\ch ‘long pơtăm ăn kon pơlei truh io\k pơm tơle\ch tơmam drăm đơ\ng ro\ng kơ io\k yua; pơjing tơdrong kăl tơguăt choh jang xa hăm jang bri lơ\m ja#p teh đak, tro\ [lep hăm rim tơring... Kiơ\ Tiến sĩ Võ Hùng, Kơdră bộ môn Lâm sinh, Khoa Choh jang xa jang bri Hnam trưng Đăi ho\k Tây Nguyên, athei đei trong jang tro\ [lep, pơtơm ke\ hơto\k đei xơnong jang dơnơm đơ\ng kon pơlei jang mir, dru\t kơtang tơguăt choh jang xa hăm jang bri: “Tơ\ âu xơnong jang đơ\ng kon pơlei jang mir noh kăp g^t hloh, đe ye\t jing dôm bơngai hơbe\ch, đei xơnong jang tơnăp păng đe ye\t hơnơ\ng kơche\ng pơm thoi yơ vă hơto\k ‘long pơtăm kon tơrong, vă pơyua lơ găh mu\k drăm lơ\m 1 hơgăt teh. Mă lei tơdrong oei tơhlăk noh anih te\ch tơle\ch, kơjă te\ch tơmam thoi yơ mă tro\ hăm trong pơkăp yua teh păng mă kăl noh jên axong jang noh jing dôm tơdrong mă kăl đei tơdrong vang jang đơ\ng rim anih jang kơpal kơ teh đak vă jang jơnei xơnong jang âu”.

Choh jang xa păng jang bri tơ\ Tây Nguyên, lơ xơnăm kơ âu hơto\k ưh hơto\, choh jang xa hloh kơ jang bri, pơm ăn cham char bri tơjur hlăm. Tơguăt choh jang xa hăm jang bri, pơtôch tơdrong ưh hơto\ kơ 2 tơdrong jang âu jing tơdrong jang kăl hloh, nhen Thủ tướng teh đak bơ\n Nguyễn Xuân Phúc xơkơ\t lơ\m Hop ako\m ja#p teh đak găh trong jang xơđơ\ng kon pơlei kơdâu xơlăh păng yua teh kơ dôm anih mir đak lar teh đak vei hơlen ăh je# đ^ xơnăm 2018. Kiơ\ Thủ tướng, mưh jang tơnăp tơguăt choh jang xa hăm jang bri, adro# lơ\m 10 xơnăm, Đak Lăk pơma adro#, Tây Nguyên pơma atu\m, gô keh đang 90% tơdrong tơchơ\t găh hơto\k bri jơk [lik. Cho\ng mă, vă đei jơnei tơdrong mă noh, Teh đak athei hơlen, keh đang trong pơkăp jang, pơtru\t đei anih jang mu\k drăm păng kon pơlei atu\m vang jang, mă hăt noh kon pơlei erih tơje# bri.

Lan chih păng rapor