VOV4.Bahnar - Plei Ốp, găh phương Hoa Lư j^ m^nh pơ lei bơ ngai Jarai oei tơ\ to\k bo\k pơ lei tơm Pleiku, dêh char Gia Lai. Lơ\m tơ drong tơ plih ‘nao rim năr kơ pơ lei tơm bri kông Pleiku, plei Ốp oei vei kơ jăp ăn kơ dih lơ tơ drong ‘lơ\ng păng tơ drong juăt đơ\ng sơ\. Dôm sơ năm tơ je# âu, kon pơ lei tơ\ plei Ốp tơ ge\ch io\k tơ drong ‘lơ\ng vă hơ to\k tơ drong chă tơ mang lăng lơ\m tơ pôl. Tơ drong ‘nâu tơ gu\m ăn kon pơ lei đei io\k yoa hai, vang tơ gop vei kơ jăp, roi tơ [ăt tơ drong jo\h ayo\ ‘lơ\ng ro\ kơ bơ ngai Jarai hai.

Dôm năr blu\ng pơ yan puih mak âu, [ơ\r hie\k, chơt ‘nă đei hơ nơ\ng tơ\ rim răih bơ ngai lơ\m Plei Ốp, plei chă tơ mang lăng lơ\m pơ lei tơm Pleiku. Rim năr đei dang 10 khul gru\p truh tơ mang lăng lơ\m pơ lei. Truh tơ\ âu, tơ moi đei mât ngôi tơ\ rông, an^h pơ gơ\r lơ tơ drong et soi g^t kăl kơ pơ lei. Đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h chă lăng pơ sat, hơ len năng tơ drong juăt pơ dong [u\ bơ ngai lôch kơ kon pơ lei Jarai adrol sơ\. Năm lăng đak tơ nglang Ia O, an^h kon pơ lei juăt hum, pih hơ băn ao, pơ ma nuh găh tơ drong jang mir, chu\n na tơ\ kơ sơ\. Plei Ốp oei hơ lam 2 thong đak Ia Nin, Ia Nat. Thu\ng thong Ia Lâm pơ jing đei lơ jăl trong kue\ch kuel lơ\m pơ lei, năng tôch ‘lơ\ng vă gơ\t jâng tơ moi truh ngôi.

Nge# nhân Rơ Châm Geh tơ roi, kon pơ lei plei Ốp sơ\ pôm băt jang mir roh đe\ch, mă lei hrei ‘nâu đe sư pơ tơm jang găh chă tơ mang lăng. Đe tơ dăm lơ\m pơ lei chă chông tơ moi năm lăng dôm an^h ‘lơ\ng ro\. Đe hơ druh ‘no\h pai tơ mam xa pơ vih ăn tơ moi. Đơ\ng bơ\ jang chă tơ mang lăng, io\k yoa kơ kon pơ lei ku\m to\k [iơ\:

“Đei dôm an^h et xa lơ\m pơ lei krao năm tôn ch^ng ăn tơ moi lăng rim kơ măng. Tôch hơ iă yoa đơ\ng ro\ng 1 năr choh jang gleh hrat tơ\ mir, vih tơ\ hnam khul tôn ch^ng nhôn chă tôn ăn tơ moi mơ\ng, lăng dơ\ng, yoa plei Ôp j^ plei chă tơ mang lăng chă pơ vih ăn tơ moi. Adrol sơ\ ch^ng chêng nhen vă hiơt hiong, vă hu\t le# bơih, mă lei hrei ‘nâu rim gie\ng, rim năr nhôn io\k tôn hơ nơ\ng. Nhôn tôch hơ iă mưh đei tôn ch^ng, hơ xoang mưh đei tơ moi truh hơ len năng tơ drong juăt đơ\ng bơ ngai Jarai tơ\ plei Ôp nhôn”.

Lơ\m plei Ốp hrei ‘nâu đei 6 an^h et xa pơ gơ\r kiơ\ tơ drong juăt đơ\ng kră sơ\. ‘Nho\ng KPuih Kinh, vei lăng an^h et xa Ch’Rao, ăn tơ băt, đ^ đăng tơ mam xa tơ\ an^h âu đei pai kiơ\ tơ mam xa bơ ngai Jrai ngăl, đei lăh đing, ie\r [uh, hla [lang xao hăm pro har, ‘nhie\m nhu\ng prung lơ\m đing pơ o. Dôm an^h et xa pơm hăm ‘long kram, tơ\r, pơm kiơ\ hnam kơ jung kơ bơ ngai Jrai. {ât hơ tuch gie\ng, an^h et xa pơ gơ\r gơ măng tôn ch^ng, ngôi pơ chơt lơ\m tơ pôl. Đ^ đăng dôm tơ drong ‘nâu tơ gu\m ăn tơ moi nhen đei arih lơ\m chăl so chơt hơ iă đơ\ng sơ\ kơ bơ ngai Jarai tơ\ Tây Nguyên:

“Tơ moi truh tơ\ âu ưh lăp et xa tơ mam rơ go\h, dôm tơ mam xa kơ bơ ngai Jarai nhen pơ lăh đing, ie\r [uh, ‘nhe\m nhu\ng ]hu tơ\ hơ dra, hla [lang xao đe\ch… mă oei đei lăng đe hơ xoang, tôn ch^ng chêng kơ bơ ngai Jarai. Mă loi j^ tơ\ kơ măng năr 6 đei pơ gơ\r tôn ching, song tơ moi tôch hơ iă, pơ gơ\r et xa, ngôi pơ chơt, hơ ri, hơ xoang Jarai’’.

Kră pơ lei Siu Núi tơ roi, plei Ốp đei 105 unh hnam hăm hlo\h 500 ‘nu bơ ngai, tơ tă bơ ngai Jarai ngăl. Hrei ‘nâu, hơ dai hăm che\p vei dôm tơ drong juăt ‘lơ\ng hơ iă đơ\ng sơ\, kon pơ lei Plei Ốp oei adrin tơ plih ‘nao, vă tưk hơ to\k tơ drong chă tơ mang lăng. Plei Ốp tơ nuh sơ\ dang ei hlôi tơ plih ‘nao ‘lơ\ng hăm trong bê tông xă 8m đơ\ng blu\ng pơ lei truh hơ tuch pơ lei. Ku\m hăm ‘no\h, hnam kon pơ lei đei pơm kơ jăp ‘lơ\ng, rơ go\h ‘you, jing an^h ăn tơ moi tep pơ dơh (homestay) pơm lăp hăm tơ drong ‘me\h vă đơ\ng tơ moi chă tơ mang lăng.

Kră pơ lei Siu Núi chơt hơ iă pơ ma: “Dang ei tơ drong arih xa kơ kon pơ lei pha sơ\ bơih, arih athei đei jên hu, mu\k mam. Kon pơ lei Plei Ốp adrol sơ\ pôm băt jang mir roh đe\ch, dang ei chă đei jên đơ\ng sơng, pơ vih ăn tơ moi tơ mang lăng. Đe truh tơ\ âu hơ len năng bơ\n rông, pơ sat păng tơ drong jo\h ayo\ kơ do\ xoang kơ bơ ngai Jarai. Kon pơ lei tơ\ kơ sơ\ vih đơ\ng jang ‘no\h sơng tơ moi, pơ gơ\r tôn ch^ng, pai xa tơ mam Jarai. Lơ bơ ngai truh tơ\ âu đe sư ‘me\h so\ng xa, ngôi hơ dai, vang pai ‘nhot ‘nhot hăm kon pơ lei, pai bơ\n ‘nhot bri, [uh bơ\n hơ reng… đơ\ng bri ngăl đe\ch. Kon pơ lei đei dơ\ng tơ drong jang đơ\ng sơng tơ moi chă tơ mang lăng, đei đăi m^nh [ar hlak jên dơ\ng.”

{ok Huỳnh Hội, Pho\ Kơ dră vei lăng khul jang chă tơ mang lănng dêh char Gia Lai tơ roi, sơ năm ‘nao âu, Plei Ốp j^ 1 lơ\m 7 pơ lei bơ ngai kon kông tơ\ dêh char Gia Lai đei tơ mât jên jang to\k kiơ\ trong chă tơ mang lăng lơ\m tơ pôl. Kiơ\ kơ ‘no\h, dôm tơ drong ‘lơ\ng găh an^h tôn ch^ng chêng, hơ ri hơ xoang tơ\ tơ ring đei năng kăl, vei lăng kơ jăp:

“Hui pơ lei tơm đei 1 pơ lei kon kông arih xa kơ drâm bơ ngai, oei che\p vei lơ tơ drong juăt đơ\ng sơ\ thoi no\h. Mưh tơ moi truh tơ\ plei kon kông ‘no\h tôch hơ iă. Tơ dăh ako\m đei kon pơ lei vang jang chă tơ mang lăng ‘no\h đe pơm hơ met hnam vă sơng tơ moi truh pơ dơ\h, et xa hơ dai, pai bơ\n por ‘nhot kơ dih. Kon pơ lei đei đon vei rơ go\h trong tih păng lơ tơ drong nai hai. Khul kơ dră pơ gơ\r, kon pơ lei păng dôm an^h jang kơ pal vang jang ‘no\h gô sơng đei lơ tơ moi truh.”

Hăm trong jang ‘nâu, Plei Ốp oei tơ iung chă tơ mang lăng kơ jăp ‘lơ\ng, vă pơm hơ to\k tơ drong arih xa găh mu\k drăm hai, vang vei kơ jăp păng roi tơ băt tơ drong jo\h ayo\ kơ do\ xoang ‘lơ\ng hơ iă đơ\ng sơ\ kơ bơ ngai Jarai hăm lơ tơ moi chă tơ mang lăng lơ\m te\h đak păng đơ\ng te\h đak đe hai.

Nguyễn Thảo: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\