VOV4.Bahnar - Jơ hngâm đon chơt hơ iă kơ dôm năr Têt oei truh hăm jơ\p tơ ring, pơ yan dơ no\ ‘lơ\ng, hiôk chơt đei ngôi hơ dai hăm băl hlôi truh. Jơ\p pơ lei pơ la Tây Nguyên ]hôk ‘nă chă puih, hơ met pơ ‘lơ\ng trong glung, cham hnam vă sơng têt chơt hơ iă.

{ok Y Bhiông Niê (ama H’Loan), oei tơ\ plei Ako Dhông, phường Tân Lợi, pơ lei tơm Buôn Ma Thuột, de#h char Dak Lak, tơ băt, u\nh hnam hlôi hơ met ăn Têt đơ\ng đunh kơ âu vă je# kơ te\ch kơ khei, rim ‘nu rim tơ drong jang, đơ\ng pai tơ drô ge tru\h năm chă ‘long u\nh vă rơ\ [e\ng chư\ng gơ măng ‘năr 30 Tết.

“Đơ\ng vă je# têt, bơ\n phe tơ yông âu, tơ drô ge âu hlôi đei hơ met ăn đơ\ng hơ drol bơ\ih. Đang kơ ‘no\h ‘lao, tơ\h, tơ lak, hla prit, hla kơ dro\ng păng dôm tơ mam kăl nai ‘no\h hơ met ăn hơ drol kơ âu dang 5-6 năr bơ\ih. &nh pơ jao tơ drong jang ăn kơ dôm bơ ngai lơ\m u\nh hnam, 1 ‘nu 1 tơ drong jang, bơ ngai năm ko\h ‘lao, bơ ngai năm răt phe tơ yông, răt tơ\h păng hơ met ăn tôm rim tơ mam vă vang hơ dai rơ\ [e\ng chư\ng sơng sơ năm ‘nao. 

Kon pơ lei tơ\ plei Bình Lợi, xăh Cư M’lan, apu\ng Ea Súp, dêh char Dak Lak oei hăt jang pơ ke\h dôm tơ drong jang oei đei lơ\m sơ năm so vă sơng sơ năm ‘nao. Sơ năm âu ki, yoa to\ ‘mi kial ưh kơ ‘lơ\ng, jang xa ưh gan đei, mă đơ\ng tơ drong arih xa oei đei lơ mơ mat tat ră, mă lei kon pơ lei oei răt hơ met tôm tơ mam kăl vă pơ gơ\r xa têt chơt hơ iă, gơ\h ‘mơ ‘met.

{ok Bế Văn Long, Bí thư chi [o# plei Bình Lợi ăn tơ băt: “Đơ\ng ‘năr 22 năm tơ\ hơ năp, kon pơ lei năm jang tơ\ hơ tăih vih, răt bơ\n tơ mam têt, [e\ng keo, tơ mam pơ yoa lơ\m hnam. Đơ\ng ‘năr 1 ‘no\h soi, đei tôm tơ mam, pơ tih gia nhen ie\r luôk ưh đei lai yơ gơ\h th^u, đang kơ ‘no\h j^ [e\ng chư\ng, nem, chả…”

U|nh hnam [ok Ksor Glơi (bơ ngai Ja rai, oei tơ\ plei Jut 1, xăh Ia Dêr, apu\ng Ia Grai, de#h char Gia Lai) to\k bo\k hơ drin hơ met tơ drong jang chu\n na, tơ drô ge vă sơng Têt: “ Đ^ đăng dôm u\nh hnam hơ pu\ih hơ met hnam oei vă sơng ‘nho\ng o\h m^h ma duch nă tơ\ hơ tăih năm hmach lie\m hơ kâu sơ năm ‘nao. {lep lơ\m năr âu pơ ma dơ nu\h, tơ roi băl tơ drong jang sa, pơm hnam ‘nao, pơ jing tơ drong ar^h sa. &nh ku\m năm ngôi hmach sơ năm tơ\ rim u\nh hnam lơ\m pơ lei, ‘me\h ăn kon pơ lei jang sa ‘lơ\ng hơ iă, pơ lung băl lơ\m tơ drong ar^h sa, pơm liơ tơ pl^h trong jang hơ iă vă tơ drong ar^h sa [o#h to\k, tơ mơ\t yua khoa ho\k ki thuơ\t pơ tăm che\h phe, jang [a, vei rong kon tơ rong. Lơ\m dôm năr âu, pơ đ^ u\nh hnam nhôn ako\m hơ pu\ih hơ met hnam oei, hơ met ăn [e\ng keo, hla nu\ng têt păng pơm tơ drô ge, sơng buăl joăt năm hmach têt, hơ pơi ăn băl dôm tơ drong ‘lơ\ng hơ iă lơ\m sơ năm ‘nao, sơ năm so hlo\h bơ\ih, sơ năm ‘nao tru\h hăm rim ‘nu pran jăng, sơ đơ\ng ling lang.” 

Tơ\ pơ lei bơ ngai tơ blăh nuih mơng Nơ Trang Lơng, kon pơ lei Mnông tơ\ plei Bu Nơr, xăh Quảng Tâm, apu\ng Tuy Đức, dêh char Dak Nông oei hơ met tôm tơ drong vă sơng xa têt ‘năi. {ok Điểu Vinh, [ok pơ gơ\r pơ lei tơ roi, gơ nơm oei xa hơ dai hăm dôm hơ dre\ch ‘nho\ng o\h nai mă kon pơ lei gơ\h ho\k io\k đơ\ng băl găh tơ drong jang xa, tơ guăt 1 [ơ\r đon pơ jing tơ drong arih xa dơ no\ ‘lơ\ng:

“Năr têt, bơ ngai M’nông nhôn hơ met bơ\n hnam, răt hơ băn ‘nao, ao plơ\ng ăn kon mon, răt [e\ng, pơm têt vă sơng sơ năm ‘nao, unh hnam ngôi hơ dai, hơ pơi ‘me\h sơ năm ‘nao roi hiôk jơ nap. Tơ\ plei Bu Nơr nhôn, gơ nơm đei ‘nho\ng o\h yoăn mât oei tơ\ âu, bơ ngai M’nông ku\m ho\k rok trong jang xa đơ\ng đe sư. Adrol sơ\, kon pơ lei lăp băt mât tơ\ bri chă tơ [ăng, phe\ ‘nhot, yo\l prit xa rim năr đe\ch, ưh jang đei yă kiơ. Dang nhôn jang bơ\n che\h phe tiu, kơ na tơ drong arih xa ku\m pôm păi [iơ\ bơih.”

Plei Dà K’Nàng, xăh Dà K’Nàng, apu\ng Dam Rong, de#h char Lâm Đồng, kon pơ lei bơ ngai K’ho Cil ku\m pơm rơ go\h hnam oei, răt tơ mam sa, tơ mam yua hơ met ăn tôm te\ch vă vang chơt hơ iă sơng sơ năm ‘nao. {ok  Kon Sơ Ha Tuy, [ok pơ gơ\r pơ lei plei Dà K’Nàng, tơ băt, đei khu\l kơ dră tơ ring bơ ngơ\t tru\h, tơ gu\m, kon pơ lei hlôi đei tơ drong ar^h sa ku\m tôch kơ sơ đơ\ng:

Mă đơ\ng sơ năm ‘nâu to\ ‘mi kial ư\h kơ sơ đơ\ng, [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng tru\h io\k yua ăn kon pơ lei ră mă lei ư\h kơ yua thoi no\h mă kon pơ lei ư\h kơ chơt hơ iă atu\m hăm têt joăt joe kơ te\h đak bơ\n. Plei Dà K’Nàng kon pơ lei đ^ tơ pl^h trong tơ che\ng, trong jang, mă loi ‘no\h jơ hnơr mơ lo#h pơ lei dou ‘no\h plei đei lơ bơ ngai ho\k jru\ hlo\h kơ xăh, kơ l^h thoi no\h hlôi tơ gop lơ\m tơ drong hơ to\k tơ iung mu\k drăm kơ tơ ring. Kon pơ lei dang ei hơ drin pơ jei băl jang sa, vei kơ jăp tơ drong sơ đơ\ng pơ lei koeng [ôt…

Sơ năm âu ki j^ 1 sơ năm mơ mat tat hăm tơ drong choh jang xa tơ\ Tây Nguyên, mưh to\ ‘mi kial ưh kơ ‘lơ\ng, jang xa kơ đei, oei kơ jă tơ mam ‘no\h reh. Dôm năr âu ki, an^h an^h jang kơ pal, khul kơ dră pơ gơ\r tơ ring tơ rang ku\m hăm lơ khul jang tơ gu\m vang bơ\ jang lơ tơ drong, tơ gu\m ăn kon pơ lei sơng Têt dơ no\ ‘lơ\ng, đei tôm tơ mam xa.

Vă sơng pơ yan Puih mak Kỷ Hợi, Khul kơ dră che\p kơ\l xăh Đăk Hring (apu\ng Đăk Hà, dêh char Kon Tum) tơ le\ch trong pơ gơ\r têt ăn kon pơ lei hăm tôm tơ mam, vă rim hnam đei xa têt chơt hơ iă ngăl. Yă Y Nông – Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei xăh Đăk Hring, ăn tơ băt: Sơ năm âu ki, tơ drong jang ato\k tơ iung mu\k drăm tơ\ xăh to\k ‘lơ\ng, io\k yoa jo# păh lăp kiơ\ kơ\l bơ ngai đei 28 triu hlak jên. Tơ drong jang pơ gang, pơ tho ho\k pơ hrăm to\k ‘lơ\ng, tơ drong sơ đơ\ng chinh tr^ đei vei kơ jăp:

“Xăh Đăk Hring tơ le\ch trong ăn dôm pơ lei pơ gơ\r sơng xa têt, pơ gơ\r ‘’Năr [e\ng chư\ng’’ ăn kon pơ lei. Đ^ đăng unh hnam oei arih xa tơ\ pơ lei pơ la, ưh lăp unh hnam tơ nuh đe\ch, mă rim hnam đei io\k 2 to\ [e\ng chư\ng (đei kơ jă dang 100 rơ bâu hlak jên). Xăh pơ ngơ\t pơ gơ\r têt chơt hơ iă ăn kon pơ lei tơ\ dôm pơ lei mơ mat tat. Hơ dro# phe tơ gu\m pơ ngot rim sơ năm đei ngăl, xăh tơ gu\m 1 unh hnam tơ nuh 500 rơ bâu, unh hnam vă je# tơ nuh ‘no\h 250 rơ bâu vă răt bơ\n tơ mam têt ăn hnam tơ no\, ưh ăn đei hnam yơ pơ ngot lơ\m năr têt, hnam yơ ku\m đei xa têt chơt hơ iă ngăl.”

Kon Gang ‘no\h j^ xăh mơ mat tat de#h hlo\h kơ apu\ng Đăk Đoa, de#h char Gia Lai. Xăh đei hlo\h 80% măt kon pơ lei ‘no\h bơ ngai Băhnar, kơ so# u\nh hnam dơ nu\h hin đei tru\h 45%. Yă Lenh, Pho\ kơ dră An^h jang mặt trận tổ quốc Việt Nam xăh Kon Gang tơ băt, lơ\m năr Têt âu, xăh hlôi pơ gơ\r dăr hơ len vă đei dôm tơ drong tơ gu\m tơ tom, ‘lơ\ng ăn kơ dôm u\nh hnam dơ nu\h hin đei tơ drong hiôk pơ yan pu\ih phang sơng Têt:

“Đei tơ drong tơ gu\m đơ\ng kơ dră Đảng, rim sơ năm xăh adoi pơ gơ\r năm ngôi, asong tơ mam ăn kơ kon pơ lei, mă loi ‘no\h j^ u\nh hnam mơ mat tat, dơ nu\h hin. M^nh u\nh hnam io\k to\ se\t hlo\h ‘no\h 1 kơ chai đak măm, tơ pu [ôt ngot, [o\h xa. Xăh Kon Gang đei hlo\h 80% ‘no\h j^ bơ ngai Bahnar uơ oei dơ\ng ‘no\h j^ bơ ngai Yuăn păng 1 pơ lei Dâp ‘no\h bơ ngai Jarai. {lep [ơ\t năr Têt tru\h ^nh ap^nh hmach kơ m^h ma duch nă je# hơ tăih phan jăng grăng hơ kâu, jang sa đei [o#h, hnam hơ yơ ku\m hơ to\k tơ iung, hơ drin sut pơ ngot tơ jur dơ nu\h hin kơ jăp”. 

Xăh N’Thol Hạ, apu\ng Đức Trọng (Lâm Đồng) đei hlo\h 1.900 unh hnam, 8.000 ‘nu bơ ngai, mă lơ j^ bơ ngai K’ho. Gơ nơm đei tơ plih đon tơ che\ng, trong jang xa, ku\m hăm tơ drong tơ gu\m đơ\ng Đảng, te\h đak, tơ drong arih xa kơ kon pơ lei to\k ‘lơ\ng. Lơ\m xăh đei vă j^ 400ha te\h choh jang xa hăm kơ măy ‘nao. Sơ năm âu ki, jo# păh lăp te\h choh jang xa tơ\ xăh N’Thol Hạ hơ nhăk io\k yoa truh 153 triu hlak jên 1 ha, jo# păh lăp kiơ\ kơ\l bơ ngai đei 47 triu hlj. Kiơ\ [ok K’Sói, Kơ dră vei lăng kon pơ lei xăh N’Thol Hạ, mă đơ\ng tơ drong arih xa kơ kon pơ lei tơ\ xăh đei [ôh [iơ\ ră mă lei lơ\m xăh oei đei 55 unh hnam tơ nuh. Tơ ring krao hơ vơn lơ an^h jang tơ gu\m jên, tơ mam vă rim hnam đei xa têt chơt hơ iă păng đei tôm tơ mam xa:

“Kơ so# unh hnam tơ nuh, pơ ngot bơ ngai kon kông tơ\ xăh N’Thol Hạ lơ\m dôm sơ năm âu ki jur tôch lơ, ‘ngoăih kơ tơ drong tơ gu\m rim sơ năm đơ\ng te\h đak, an^h jang đảng ‘no\h khul kơ dră pơ gơ\r tơ ring chă krao hơ vơn dôm bơ ngai đei đon ‘lơ\ng, dôm an^h te\ch mơ dro lơ\m te\h đak, dêh char, apu\ng vang tơ gu\m ăn kon pơ lei vă gơ\h sơng xa têt dơ no\ ‘lơ\ng. Kiơ\ đon tơ che\ng ưh kơ le# unh hnam yơ, mă loi j^ hăm unh hnam kon kông tơ nuh ưh kơ măh phe xa [a so\ng, pơm ‘lơ\ng vă đe sư đei xa têt hiôk chơt ngăl.”

Thuận An ‘no\h xăh sơ lam tơ\ apu\ng Đắk Mil, de#h char Đak Nông. Dôm năr vă je# têt, ku\m hăm tơ drong bơ ngơ\t tru\h đơ\ng Đảng păng te\h đak asong tơ mam ăn kơ dôm bơ ngai te\h đak tơ gu\m, kơ dră đảng, kơ dră pơ gơ\r păng an^h jang kơ pal tơ ring, [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam ku\m pơ gơ\r năm ngôi, pơ lung dôm bơ ngai oei mơ mat tat. Rim pơ lei adoi đei tơ gu\m jên vă pơ gơ\r sơng sơ năm ‘nao, pơ jing tơ drong chhôk hơ iă, sơng sơ năm ‘nao jơ nei ‘nao. {ok Y Bling Jing, Bí thư Chi bộ plei Bu Đắk, xăhThuận An, tơ băt, gơ măng sơng sơ năm ‘nao, kon pơ lei ako\m tơ\ an^h hop ako\m pơ lei vă so\h u\nh, hơ ri hơ soang, tôn ch^ng chêng, kơ ku\h sơng sơ năm ‘nao Kỷ Hợi:

“Đei tơ dring bơ ngơ\t tru\h đơ\ng Đảng păng te\h đak, plei nhôn hlôi hơ to\k tơ iung [iơ\ kơ hơ drok tôch kơ lơ. &nh ‘no\h Bí thư Chi bộ ‘no\h ling pơm ju\k yu\k trong hơ lâu jang kiơ\. Hrei ‘nâu trong nơ năm, u\nh điên te\h đak hlôi tôm te\ch. Dôm năr le#h t^h, mă loi ‘no\h têt joăt joe ‘no\h kon pơ lei tôch kơ chơt hơ iă ‘nă hal. Kon pơ lei ako\m tơ\ hnam ho\k hôp tơ pôl tôn ch^ng chêng, hơ ri dôm [ai hi kră sơ\ vă sơng sơ năm ‘nao chơt hơ iă. Hơ me\ng tru\h sơ năm ‘nao, kon pơ lei gô jang sa hơ to\k tơ iung hlo\h.” 

Tơ drong pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao hlôi tơ gu\m ăn lơ pơ lei pơ la, lơ xăh tơ\ Tây Nguyên tơ plih ‘lơ\ng găh an^h jang, trong nơ năm ku\m nhen đon tơ che\ng jang xa. ‘Nho\ng Vi, tơ\ plei Brêp, xăh Đak Djrăng, apu\ng Mang Yang, dêh char Gia Lai, tơ roi, lơ\m sơ năm ‘nao, kon pơ lei vă adrin jang xa, pôm nơ\r [ơ\r đon pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, vă pơ lei pơ la roi đunh roi pơ dro\ng, ‘lơ\ng ro\:

“Đei te\h đak, khul kơ dră pơ gơ\r tơ gu\m ăn xăh Đak Djrăng pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, pơm trong tơ\ pơ lei pơ la, lơ\m pơ lei tơ tă trong bê tông ngăl bơih, man hnam ho\k hôp tơ pôl tôch ‘lơ\ng, tơ drong arih xa kơ kon pơ lei nhôn roi đei [ôh [iơ\. Inh [ôh pơ lei pơ la tơ plih tôch lơ. Sơ năm ‘nao kon pơ lei vă adrin jang xa, 1 [ơ\r đon pơ jing tơ drong arih xa ph^ tơ no\. Têt truh kon pơ lei chơt hơ iă sơng sơ năm ‘nao. Đei khul kơ dră tơ ring tơ gu\m, pơ lei pơ gơ\r xa têt hơ dai tơ\ rông păng rim hnam đei pơ gơ\r xa têt kơ dih ‘năi. Sơ năm ‘nao chu\k kon pơ lei tơ\ jơ\p tơ ring lơ\m te\h đak lie\m kâu, jang xa đei [ôh”.

Dơ\ng hăm Thuem: Tơ blơ\