VOV4.Bahnar - Lơ\m dôm năr âu, kon pơlei tơ\ ja# pơlei pơla Tây Nguyên oei hăt hot hăm tơdrong xo# xơnăm ‘nao. {ơ\t ‘măng âu, hơvơn kơ mih ma duch nă... gô mơ\ng minh [ar kon pơlei tơ\ dôm pơlei pơla Tây Nguyên tơroi găh tơdrong xo# hơ\k lơ\m dôm năr têt, duh nhen dôm tơdrong vă jang, hơto\k mu\k drăm lơ\m xơnăm ‘nao 2019.              

- Atu\m hăm hmach ăn rim răih kon pơlei pơla pran jăng grăng akau păng pu\n ai lơ\m sơnăm ‘nao, [ok Y Blih Mlô (aê Miêo), kơdră che\p pơgơ\r pơlei Pưk Prong, tơring Ea H’ning, apu\ng Cư Kuin oe\i chă pơtho khan ăn rim ‘nho\ng o\h bơngai kon kông hơdrin jang sa vă mu\k drăm u\nh hnam roi năr roi ato\k tơ iung: “Jơ\p tơring tơrang lơ\m te\h đak Việt Nam, rim hơdre\ch hơdrung ‘nho\ng o\h atu\m d^h băl iung jang, tơgu\m d^h băl lơ\m rim tơdrong. Đe ‘nho\ng o\h bơngai Yuăn vang tơgu\m djru d^h băl, pơtho ăn ‘nho\ng o\h kon kông jang kiơ\ dôm trong jang gơ\h hơge\i. Tôm tơdrong bơ\n je\i ho\k pơ hrăm ‘no\h mă băt, mă jang gơ\h”.

            - Gơnơm Đảng păng Teh đak tơgu\m, pơtho kon pơlei jang kiơ\ trong jang mu\k drăm, pơtăm ‘long ko\ng ngie#p nhen kơxu, cà phê, tơdrong erih kon pơlei Sedang tơ\ thôn Giang Lố 1, xăh Sa Loong, apu\ng Ngọc Hồi, dêh char Kon Tum, hlôi đei hơto\k. Kon pơlei tơ\ âu hlôi măh xo\ng xa, hru\k hrơ\p; lơ unh hnam hlôi băt io\k yua khoa ho\k kih thuơ\t lơ\m pơm jang hơto\k pơm pơdro\ng. Kră pơlei A Vây, tơ\ thôn Giang Lố 1, xăh Sa Loong, apu\ng Ngọc Hồi, dêh char Kon Tum chơt hơ iă tơroi: “Xơnăm âu ki, inh [ôh tơdrong erih kon pơlei tơ\ âu hlôi hơto\k [iơ\. Lơ\m xơnăm ‘nao âu, inh pơtoi che\p vei xơnong jang kơ kră pơlei vă pơtho kon xâu tơguăt, ako\m pơm jang, pơtăm ‘long ko\ng ngie#p, xir dơnâu đak rong ka, rong nhu\ng ier vă hơto\k tơdrong erih roi năr roi tơno\, pơjing unh hnam roi năr roi jơnap hloh. Gơnơm đei Đảng, Teh đak tơre\k tơgu\m, inh hơpơi kon pơlei lơ\m pơlei pơtoi pơlong băl pơm jang, choh pơtăm, rong kon tơrong, chă hơlen trong pơm jang ‘nao. {ơ\t xơnăm ‘nao, inh thơ thâu hăm kon pơlei, đe tơdăm, kon xâu lơ\m lơ\m pơlei grăng pran, jơnap, hơto\k tơ iung păng xơnêp xơnua’’.

- Đơ\ng ro\ng m^nh sơnăm mu\ih so\h cho\h klăng, chu\n na [a đak tơ\ pơlei Pi Nao, tơring Nhân Đạo, apu\ng Dak Rlâp, dêh char Dak Nông hlôi ke\ch yoă đe\i io\k yua kơ jăp. {ok Điểu Kbang, kơdră che\p pơgơ\r pơlei Pi Nao tơbăt, gơnơm kang [o# phăl hơlăng chă pơtho găh re\i pơtăm păng ve\i lăng kơna lơ\m 1 ha ke\ch yuă đe\i 7 tân, lơ hlo\h đơ\ng sơ\ tru\h dang e\i. Đơ\ng hơdrol kơ Têt Nguyên đán, kon pơlei hlôi pơ ge\nh chă re\i [a vă tom pơyan. Yak tru\h sơnăm ‘nao, kon pơlei hơnơ\ng muih so\h cho\h klăng jang đe\i đơ\ng 13 tru\h 18 ha chu\n na, vă [a đe\i lơ hloh dơ\ng, pă đe\i u\nh hnam ayơ pơngot rơve\t bơih. “ Sơnăm ‘nao, pơlei nhôn ‘me\h vă muih so\h choh klăng jang chu\n na să hlo\h dơ\ng vă chă che\ng asong ăn dôm u\nh hnam tim mă đe\i chu\n na dăh mă u\nh hnam dơnu\h ư\h kơ măh phe sa [a so\ng. Sơ\, tim gan băt jang sa, tim mă băt jang chu\n na [a đak kơna ple\i ư\h kơ ăl, 1 sao lăp dang 3, 4 tă đe\ch. Dang e\i kon pơlei hlôi jang kiơ\ khoa ho\k kih thuơ\t lơ\m cho\h jang sa kơna đe\i io\k yua  kơ jăp. Đơ\ng hơdrol kơ Têt joăt joe, kon pơlei hlôi tơge\ch jang đang, vă tơtom pơyan, tơtom pơyan ‘mi vă chă re\i pơtăm tơtom”.

- Xơnăm âu ki, xăh Yang Tao, apu\ng Lăk, dêh char Đăk Lăk, đei jơnei tơchơ\t kơxo# 12 tơring pơxe\l ‘nao găh kơxo# bơngai jang đei tơdrọngang. Xơkơ\t tơdrong pơjing tơring pơxe\l ‘nao athei hơto\k đei tơdrong erih kon pơlei, xăh hlôi pơih lơ tơdrong jang hơto\k mu\k drăm, nhen rong rơmo, pơtăm hơplăng, tơ iung pơlei jang lơ\n vă ‘măn ăn tơdrong jang tơmang pơhiơ\... Jing tơring đei lơ kon pơlei kon kông erih jang xa, tơje# tơring tơmang pơhiơ\ dơnâu Lăk, xăh Yang Tao hlôi che\p vei tơdrong jang juăt jue kơ kon pơlei vă pơih hơyak hơto\k tơ iung mu\k drăm ‘nao. {ok Y Thiêm Kuan, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Yang Tao ăn tơbăt: “Tơdrong kăp g^t kơ xăh Yang Tao noh dang ei kon pơlei duh oei răk vei tơdrong bơ\ lơ\n, gơnơm noh mă roi năr roi hơvơn đei tơdrong tơre\k đơ\ng tơmoi truh tơmang lơ\m păng ‘nguaih kơ dêh char. Lơ tơmoi đơ\ng teh đak đe hlôi truh chă hơlen găh joh ayo\ juăt jue kơ kon pơlei M’nông. Xăh to\k bo\k oei adrin răk tơdrong bơ\ lơ\n păng tơgu\m rim bơngai kră kloh kle\ch găh tơdrong jang âu, bă pơjing tơdrong pơyua ăn kon pơlei đơ\ng tơdrong hơvơn tơmoi truh tơmang. Xơnăm 2019, xăh tơre\k găh 2 tơdrong noh hơto\k mu\k drăm ăn kon pơlei, lơ\m noh tơre\k truh tơdrong jang bơ\ lơ\n. Dang ei xăh hlôi ‘măn 3.000m2 teh vă pơkăp bơ\ anih jang lơ\n kơ pơlei”.

Chơt hơ iă sơng puih mak ‘nao, atu\m hăm pơ pro\ jang sa, lơ u\nh hnam, pơlei pơla tơ\ Tây Nguyên hlôi iung jang m^nh [ar tơdrong jang, nhen vă sơng io\k đe\i tơdrong pu\n ai đơ\ng blu\ng sơnăm, hơmo\ m^nh sơnăm ‘nao io\k đe\i jơne\i kơ jăp.

-  Pơgê năr 2 Têt, mo\ Bùi Thị Kim Mai, thôn 5, tơring Hòa Thuận, pơlei tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Dak Lăk hlôi hơnhăk ‘nhot năm te\ch tơ\ kơ chơ. Sơnăm sơ\, te\ch mơdro ‘nhot hlôi hơnhăk ba ăn u\nh hnam đe\i io\k yua kơ jăp, tơgu\m ăn kơ mo\ sơđơ\ng er^h sa păng chă ming hơmet j^ jăn ăn kơ klo. Sơnăm ‘nao, mo\ ‘me\h vă u\nh hnam pran jăng grăng akau, pu\n ai, te\ch mơdro măt vă tơdrong er^h sa sơđơ\ng: “Sơnăm ‘nao je\i le\i lăi, pơdơ\h năr 1 têt, năr 2 têt ‘no\h năm jang bơih, chă te\ch je\i hlot dêh. Kơ d^h ba hơpơi ‘me\h vă pơ đ^ lơ\m sơnăm jang sa đe\i io\k yua kơ jăp".

-  Vih hơlen minh xơnăm hlôi hloh, [ok Y Tó Bkrông, tơ\ pơlei Tơng Jú, xăh Ea Kao, plei tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Dak Lak, hơ iă hăm dôm tơdrong mă unh hnam hlôi jang đei. {ok chơt hơ iă, dôm tơdrong kơche\ng jang lơ\m xơnăm adoi đei pơgơ\r tơnăp, unh hnam hlôi hơmet đei hnam kơjăp ‘lơ\ng hloh. Lơ\m dôm ‘năr puih mak, [ok hlôi pơkăp vă pơm jang, jên huach pơm jang hăm dôm tơdrong hơ iă: “Tơdrong erih noh duh da [iơ\ hloh, rim xơnăm đ^ noh [ôh hơdăh hloh kơ xơnăm adrol. Inh răt hmo\ kơmăi kơmo\k ‘măn pơm jang kơ unh hnam, hơmet ming hnam mă kơjăp ‘lơ\ng vă xo# têt, xo# puih mak. Pơtoi ko ưnoh inh hơmet ăh pơyan jang ‘nao, năm pơchoh tơ\ mir đang kơ noh ruih đak ăn pơgar cà phê dơ\ng”.

- Thôn Đa Huynh, th^ trân Đinh Văn, apu\ng Lâm Hà, dêh char Lâm Đồng đe\i hlo\h 80% măt bơngai kon pơlei K’ho. Sơnăm au ki, lơ u\nh hnam lơ\m pơlei hlôi tơpl^h ‘long pơtăm, hơdrin pơtăm pơmur rong sơdrông pơm brai păng rong kon tơrong, hơdrin jang sa đe\i io\k yua kơ jăp ăn u\nh hnam. Mo\ Ka My, oe\i tơ\ pơlei Bồ Liêng tơbăt, mu\k drăm ato\k tơ iung,jơhngơ\m đon tơche\ng hlôi tơpl^h ‘nao, u\nh hnam ayơ je\i sơng têt chơt hơ iă ‘nă hal: “Tơdrong er^h sa pơơtêng hăm sơnăm sơ\ hlôi tơpl^h kơ yuơ kon pơlei băt jang sa. Sơ\ kon pơlei sa hơdrol pơdre\o đơ\ng ro\ng, chă te\ch kư\ kă, tru\h pơyan ke\ch yoă ‘no\h mă so\ng sa măh mai, găh dàn e\i hlôi tơpl^h bơih. Kon pơlei hlôi hơdrin tơpl^h ‘long pơtăm, tơpl^h chu\n na 1 pơyan ư\h kơ ple\i ăl chă pơtăm pơmur rong sơdrông pơm brai, pơtăm ‘nhot đe\i io\k yua kơ jăp. Dang e\i pơlei hlôi đe\i trong man, hnam ming man ‘lơ\ng lie\m kơna rơvơn ăn kon pơlei tôm tơdrong. Mă kăl, kơ yuơ jơhngơ\m đon hlôi hlo#h vao hlo\h pơtêng hăm sơ\ kơna hre\i au hlôi lăng kơ jăp tơdrong sa têt, hnam ayơ je\i pơgơ\r pơdơ\h kơ jang, chă thông hoang tơmang lăng puih mak tơ\ pơlei chơt hơ iă ‘nă hal”.

- ‘Năr blu\ng xơnăm ‘nao, [ok Angư\m năm apong, thơ thâu têt tơ\ tôm unh hnam lơ\m pơlei Aluk, xăh Kdang, apu\ng Đak Đoa, dêh char Gia Lai. Hăm xơnong jang kơ bơngai jang yte#, [ok ‘meh vă hơvơn kon pơlei vang răt bảo hiểm yte#, vă vei xơđơ\ng jơhngơ\m jăn grăng pran jang xa tơnăp: “Tôm unh hnam lơ\m pơlei athei răt bảo hiểm yte# vă hiôk ăn tơdrong khăm hơmet j^. Hăm unh hnam hin dơnuh noh Teh đak axong ăn bơih, ‘nguaih kơ noh athei răt bảo hiểm. Hnam noh athei hơpuih ôp mă rơgoh, erih tơno\, tơguăt băl. J^ pơlo\ athei chơ ‘nhăk tơ\ hnam pơgang xăh hơmet ming, mưh j^ hlăm noh athei chơ ‘nhăk tơ\ hnam pơgang tơm. Ưh gơh le# truh lai yơ hlăm bơih noh pơtơm năm truh hnam pơgang. Đei jơhngơ\m jăn noh pơtơm đei tôm tơdrong”.

- ‘Nho\ng RơChâm Nguưr ‘no\h bơngai ch^h kơtơ\ng ang ăn An^h bơ\ jang Tivi nơ\r kon kông, VTV5. Lơ\m lơ sơnăm au ki, ‘nho\ng hlôi năm tơ\ rim pơlei pơla, tơring atăih yăih vă tơbăt hơdăh dôm tơdrong jang sa, bơngai jang ‘lơ\ng lơ\m cho\h jang sa păng ve\i răk tơ [ak mong tơdrong oe\i sa joa\t joe ‘lơ\ng ro\ sơ\ ki kơ hơdre\ch hơdrung. ‘Nho\ng ‘me\h vă sơnăm ‘nao gô đe\i pran jăng grăng akau vă bơ\ jang ‘lơ\ng hloh dơ\ng tơdrong jang po: “Lơ\m sơnăm 2019, ^nh hơnơ\ng năm bơ\ jang tơ\ tơring pơlei atăih yăih. Ba hơnơ\ng ch^h tơbăt hơdăh găh bơngai jang ‘lơ\ng, tơdrong ‘lơ\ng, dôm trong cho\h jang sa hle, tơbăt ăn rim răih bơngai vang băt. Adoi hơpơi ‘me\h vă kon pơlei rim pơlei pơla roi năr roi jang kiơ\ kơtang kmăi kmo\k lơ\m cho\h jang sa vă đe\i io\k yua kơ jăp. Ba hơmo\ dôm [ai ch^h lơ\m tivi kơ bơ\n gô pơm ăn kon pơlei jang kiơ\, tơgu\m ăn kon pơlei vang iung jang lơ\m ve\i răk tơ [a\k mong tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ joăt joe kơ hơdre\ch hơdrung bơ\n, tơdrong kơ\m kang kơnang gie\ng ‘lơ\ng ro\, tơdrong jang joăt joe đơ\ng sơ\ nhen dui brai vai tanh khăn, tanh j^t ăn jơ hnơr đơ\ng ro\ng kiơ\ yok rok jơ\ng.”

– Xơnăm ‘nao truh hăm rim bơbu\ng hnam, rim pơlei pơla kơ Tây Nguyên. ‘Nâu jing jơ ‘năr vă kon pơlei tơ\ rim pơlei pơla atu\m băl jo# hơlen ăn tơdrong jang xơnăm ‘nao. Păng âu duh jing khei năr rim kră pơlei, kơdră pơlei, bơngai đei kon pơlei lui yom io\k xơnong jang po lơ\m tơdrong hơvơn kon pơlei jang tơnăp dôm tơdrong pơkăp jang đơ\ng Đảng, Teh đak, duh nhen tơdrong adrin hloh lơ\m pơm jang. {ok  Yhăn, Bí thư Chi bộ pơlei Klót, xăh Kon Gang, apu\ng Đak Đoa, dêh char Gia Lai tơroi: “Jing Bí thư Chi bộ pơlei Klot, inh hơnơ\ng hơvơn kon pơlei adrin jang [a na, cà phê. Mă xơnăm âu ki kơjă cà phê tơjur mă lei ưh kơx^ thoi noh mă lao đon, tu\k le# mir na. Athei adrin jang cà phê ă tơnăp, athei vei tơdrong hơpơi kơjă gô hơto\k. Pơtêng hăm adrol âu ki, kon pơlei hlôi đei lơ tơplih găh đon kơche\ng lơ\m tơdrong erih, pơm jang. Xơnăm 2019 âu kon pơlei adrin hloh dơ\ng vă tơdrong erih ph^ tơto\, tơnăp ăn kon hơ ioh ho\k pơhrăm, vă tơgu\m ăn pơlei pơla, ăn tơpôl. {ơ\t Têt 2019 inh pơtruh nơ\r thơ thâu hăm rim bơngai xo# puih mak grăng pran, tơguăt tơguăl, jang xa đei yua lơ”.

Tơblơ\ păng rapor: Amazưt - Lan