VOV4.Bahnar - 2018 jing xơnăm kăp g^t kơ Tây Nguyên găh hơto\k mu\k drăm – tơpôl. Lơ\m noh, mu\k drăm hlôi đei dôm hơyak kăp g^t găh jang ko\ng ngie#p, ưh adro# jang pơm tơle\ch tơmam drăm, xir tơmo kăp g^t mă lơ tơdrong jang ‘nao nhen pơm tơle\ch unh hơyuh đơ\ng kial, unh hơyuh jơ\ng ‘năr hlôi tơgop jang đei jơnei mu\k drăm kăp g^t kơ tơring Tây Nguyên đei jrăh to# kial.

 Tơje# hăm dôm tơdrong hơto\k găh tơchơ\t jang, lơ\m noh tơmơ\t jên mong kơ 5 dêh char Tây Nguyên adoi đei jơnei păng hloh pơkăp, noh dôm tơdrong jang tơpôl, cham char, duh oei jing tơdrong tơnap tap tih tên, pơkăl jơnu\m pơgơ\r rim dêh char, kon pơlei păng anih jang mu\k drăm athei adrin hơmet jang.

Găn ga lơ xơnăm, tơ\ tơring Tây Nguyên pơtơm hăt hot hăm lơ tơdrong jang tih găh ko\ng ngie#p. Lơ gre chơ trăp tơmam drăm mam thep păng jrăng hla pơi tih hăt hot kơdâu kiơ\ jăl trong 14, jăl trong 26 găn dêh char Đak Lăk, tơbang dôm tơdrong jang pơm tơle\ch unh hơyuh đơ\ng kial mă blu\ng vă je# tơmơ\t yua. {ok Nguyễn Ngọc Thông – Kơdră anih jang kih thuơ\t xơđơ\ng Cham char, Anih jang Ko\ng thương Đak Lăk ăn tơbăt, rim anih axong jang bơnê kơ mu\k drăm unh hơyuh đơ\ng kial tơ\ dêh char, hăm 6 tơdrong jang đei hơlen, axong jang hăm kơxo# jên pơkăp 1 tih 620 triu đôlar hơto\ hăm je# 37 rơbâu tih hlj. Dôm hla pơi, tuabin, jrăng tih mă rim bơngai [ôh, to\k bo\k oei đei pơlăp tơ\ xăh Dliê Yang, apu\ng Ea H’leo, lơ\m minh tơdrong jang gô keh đang, hrau hăm unh hơyuh teh đak kơtă lơ\m khei truh:  "Mu\k drăm hơto\k pơm tơle\ch unh hơyuh đơ\ng kial tơ\ Đak Lăk noh lang lap. Anih tơm Ko\ng thương hlôi k^ pơkăp pơm tơle\ch unh hơyuh đơ\ng kial tơ\ dêh char pơhlom 1.400 MW. Dang ei, minh [ar hnam kơmăi hlôi đei pơlăp đang ke\ pơm tơle\ch unh hơyuh pơhlom 30MW, ăh je# đ^ xơnăm hô tơmơ\t jang. Oei dôm to noh, tơdrong jang nai gô tơle\ch jang keh đang pơkă kial, pơlăp truh xơnăm 2025 gô keh đang”.

Pơtêng hăm unh hơyuh pơm tơle\ch đơ\ng kial, mu\k drăm unh hơyuh jơ\ng ‘năr tơ\ Tây Nguyên roi đei pôk bơnê. Tơ\ rim hơgăt teh tơ\ tơring ataih yaih Krông Pa (dêh char Gia Lai) hlôi đei lơ anih pơm tơle\ch unh hơyuh xă xeng, đei pơlăp hăm kơ rơbăn hlak pa-nô pin măt ‘năr. {ok Tạ Chí Khanh, Pho\ kơdră Anih vei lăng kon pơlei apu\ng Krông Pa chơt hơ iă: teh lơ\m apu\ng mă lơ noh phui phang tơnang ko\, mă lei to# noh rơkăh. Rim tơdrong jang pơm tơle\ch unh hơyuh jơ\ng ‘năr tơ\ tơring jing tơdrong jang kăp g^t vă io\k yua răh mu\k drăm hlôi đei, pơjign răh trong vă hơto\k mu\k drăm, tơpôl tơ\ tơring : “Apu\ng Krông Pa dang ei hlôi đei Anih vei lăng kon pơlei dêh char ăn phep 17 anih axong jang hơlen 19 anih vă pơlăp anih pơm tơle\ch unh hơyuh jơ\ng ‘năr ke\ pơm tơle\ch pơhlom 1.000 MW. ‘Nâu jing mu\k drăm tih tơgop hơto\k unh hơyuh ‘lơ\ng kơ teh đak, duh jing trong tơm vă apu\ng Krông pa, pơtoi tơplih jang mu\k drăm đơ\ng tơdrong tơjur kơjă kơ anih choh jang xa, hơto\k kơjă tơdrong jang ko\ng ngie#p lơ\m khei năr truh.”

Atu\m hăm tơdrong tơmơ\t yua tơnăp mu\k drăm to# - kial hăm pơhlom  70 tơdrong jang pơm tơle\ch unh hơyuh jơ\ng ‘năr păng unh hơyuh đơ\ng kial to\k bo\k oei hơlen, ako\p pơm tơle\ch đei pơhlom  20 rơbâu  mê-ga-oát, noh mu\k drăm Bôxít-Alumin kơ Tây Nguyên duh đei chă [ôh anih dơ\ng tơgăl; pơđ^ kơjă te\ch păng tơdrong pơyua adoi hơto\k hloh 2 ‘măng kơ xơnăm 2017. Găh tơdrong jang Nhân cơ, dêh char Đăk Nông, tơdrong pơyua đơ\ng Alumin đei hloh 250 triu đôlar, tơgop hơto\k tơmam te\ch ăn teh đak đe kơ ja#p dêh char hloh 1 tih 150 triu đôlar. Đơ\ng minh dêh char to\ xe\t măt bơngai păng tơnap tap hloh tơring Tây Nguyên, Đak Nông oei hơto\k jing dêh char che\p kơ\l găh tơdrong te\ch tơmam ăn teh đak đe. {ok Trần Xuân Hải – Pho\ kơdră juăt jang kơ Anih vei lăng kon pơlei dêh char Đak Nông ăn tơbăt, ưh adro# jang bauxit, tơdrong jang pơm tơle\ch tơ\r đơ\ng bri, te\ch pơdro tơ\ dêh char adoi hơto\k pran, noh xơnăm 2018, tơmơ\t lơ\m jên mong kơ teh đak tơ\ dêh char đei 2.400 tih hlj, hloh kơ pơkăp tơle\ch. Tơdrong mă âu pơjing đon lui păng jơhngơ\m pran vă Đak Nông tơle\ch jang kơtang dôm pơkăp jang mu\k drăm tơpôl ăh xơnăm 2019: “Xơnăm 2019, Anih vei lăng kon pơlei dêh char pơtoi pơgơ\r pran te\ch Alumin ăn teh đak đe, dôm tơmam drăm tơm kơ dêh char nhen cà phê, tiu, găr điều păng minh [ar tơmam choh pơtăm kiơ\ trong ‘nao. Dêh char pơtoi pơgơ\r tơdrong tơmơ\t lơ\m jên mong đơ\ng blu\ng xơnăm adrind dei jơnei kiơ\ tơchơ\t mă Hop ako\m Đảng [o# dêh char tơle\ch”

.

Xơnăm 2018 jing xơnăm đei lơ tơdrong tơplih hăm mu\k drăm Tây Nguyên. Mă lơ noh tơchơ\t jang mu\k drăm tơ\ 5 dêh char adoi đei jơnei păng hloh kơ pơkă tơle\ch, mă hăt noh tơchơ\t găh hơto\k tơ iung, tơmơ\t lơ\m jên mong păng tơmam te\ch ăn teh đak đe. Mă lei, tơdrong kăp g^t pơkăp truh tơdrong hơto\k kơjăp xơđơ\ng kơ  Tây Nguyên, noh choh jang xa, duh oei jing tơdrong pơngơ\t kơ đon. Kơ rơbâu unh hnam kon pơlei kơdâu xơlăh ưh đei teh choh jang, to\k bo\k oei jing tơdrong hli hlơt hăm tơring bri. Lơ kang [o# tơ\ dêh char ưh đei tơnăp hăm xơnong jang dăh mă minh đon hăm dôm bơngai phă bri, roi pơm ăn tơdrong mă âu tơnăp kơ xek tơlang.  Lơ\m kơplăh bri [ơm phă pơrăm, mă hăt noh vă io\k teh choh jang, noh choh jang xa Tây Nguyên pơtoi đei [ôh tơjur tơ\ 3 tơdrong jang kăpg^t noh cà phê, tiu păng kơxu. Đơ\ng ro\ng kơ tơm kơxu, truh tơm tiu kơjă jur reh đơ\ng xơnăm 2016, truh dang ei tơm cà phê, pơm ăn kon pơlei tơ\ rim dêh char tơjra#m lơ tơnap tap.

Tây Nguyên xơnăm 2018 oei đei hơto\k găh dôm tơdrong pơm yoch ‘nao, noh jing tơdrong khenh ăn to\k io\k hăm jên cheh kăp, pơm tơxu\l tơxa\l tơdrong erih păng pơm jang kơ lơ tơring kon pơlei.

Vă chă trong xek tơlang dôm tơdrong tơnap tap dang ei, lơ\m khei 12 xơnăm 2018, tơ\ Tây Nguyên pơgơ\r 3 tơdrong hop ako\m, pơma đam tih hloh găh choh jang xa jang găh bri. Tơ\ âu, Thủ tướng teh đak bơ\n Nguyễn Xuân Phúc pơkăl rim dêh char pơkăp xek axong teh choh jang xa ăn kon pơlei kon kông, nhen minh trong jang kăl vă hơto\k tơ iung păng xơđơ\ng. Thủ tướng duh tơle\ch trong jang tơm, pơkăl jơnu\m pơgơ\r tơring, kon pơlei păng anih jang mu\k drăm atu\m vang jang vă hơyak hơto\k Tây Nguyên jing pơdro\ng jơnap kơjăp xơđơ\ng:  “Mă kăl noh athei hơvơn đei rim anih jang mu\k drăm axong jang tơ\ tơring pơxe\l, tơring groi kông, athei tơguăt đei pơkăp vei hơlen păng pơtăm bri, tơguăt hăm pơtăm hơdre\ch ‘long kăp g^t tơ\ hơla bri. Mă inh xơkơ\t pơtăm bri io\k tơ\r noh tơnăp hloh dang ei. Inh ưh ê, tơ\r mă teh đak bơ\n te\ch ăn teh đak đe ăh xơnăm âu đei je# 10 tih đôlar. ‘Nâu jing tơdrong pran mă jơnu\m pơgơ\r tơring athei băt hơdăh. Mă ba pơtăm bri io\k tơ\r, noh lơ\m 10 xơnăm, bri jơk [lik truh 90%”.

Tơpă xơnăm 2018 ăn [ôh, tơnap tap kơ tơring Tây Nguyên to\k bo\k truh atu\m hăm tơdrong hiôk. Tơdrong pơđep đơ\ng tơpôl, cham char oei pơkăl rim dêh char athei pơjing minh trong jang mu\k drăm hơto\ đơ\ng ko\ng ngie#p, choh jang xa, jang găh bri, xir tơmo kăp g^t, unh hơyuh, pơm tơle\ch tơmam drăm... to\k bo\k đei hơto\k hơ iă. Mưh jơnu\m pơgơ\r tơring, anih jang mu\k drăm, kon pơlei đei dôm tơdrong axong jang tro\ [lep lơ\m choh jang xa, jang găh bri, mu\k drăm Tây Nguyên gô hơto\ hăm tơpôl – cham char, vei xơđơ\ng tơdrong hơto\k kơjăp hơnơ\ng.

Lan chih păng rapor