VOV4.Bahnar – Lơ\m dôm năr âu, kon pơlei ja#p tơring Tây Nguyên mă oei hăt hot hăm tơdrong xơng xơnăm ‘nao Kỷ Hợi 2019 mă lei ưh hiơt tơdrong hơmet ăn pơm jang xơnăm ‘nao hăm lơ tơdrong hơpơi đei yua tơnăp. Kon pơlei jang mir ăh pơgê năr  3 Têt hlôi hơmet năm tơ\ mir, vă tơre\k hơmet ăn pơyan choh jang ‘nao.  

          - ‘Năr blu\ng xơnăm ‘nao, ‘nho\ng Đinh Vên, Pho\ kơdră Jơnu\m kon pơlei jang mir xăh Đak Djrăng, apu\ng Mang Yang, dêh char Gia Lai pơtơm năm jang. Xơnăm âu ki, tơdrong jang kơ kon pơlei lơ\m xăh ưh đei xơđơ\ng yuơ hơyuh to# ‘mi ưh ‘lơ\ng, kơjă tơmam drăm tơjur. Yak ăh xơnăm ‘nao, ‘nho\ng Vên gô adrin hơvơn kon pơlei pơtoi tơplih đon kơche\ng, trong pơm jang păng tơplih hơdre\ch ‘long pơtăm mă tro\ [lep:  “Xơnăm 2018 cà phê ưh đei yua  yuơ ‘mi lơ noh tiu, cà phê plei to\ xe\t, tiu duh lôch pơgoh. Xơnăm âu mih ma duch nă adrin jang cà phê mă tơnăp, adrin axong jên vă pơtăm chăn yei vă đei yua hloh, io\k tơvih jên mă kơdih hlôi hiong lơ\m xơnăm âu ki, athei adrin jang, ưh đei prơih le# mir pơgar. Xơnăm ‘nao thơ thâu hăm mih ma duch nă tơ\ tơring ataih je# pran jăng, pơ ‘nam jang xa, jang  cà phê, tiu mă tơnăp, tơguăt minh đon, ưh đei pơm yoch, ưh gơh to\k io\k jên đe hăm jên cheh kăp, athei adrin pơm jang vă tơdrong erih ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng”

- U|nh hnam [ok Y Danh Niê, oe\i tơ\ Buôn Knia 3, tơring Ea Bar, apu\ng  Buôn Đôn đe\i 1,3 ha chehphe pơtăm hrau hăm tiu păng vă je# 5 sao chu\n na [a đak. Sơnăm au ki [ok ke\ch yuă đe\ch 4 tân [a păng 1,2 tân tiu. Che\hphe to\k bo\k blu\h vơ\ tim mă ple\i. Đơ\ng ro\ng năr chơt hơ iă sơng Têt, u\nh hnam [ok Y Danh hlôi iung năm jang ve\i lăng pơgar chehphe, tiu kơ u\nh hnam hăm jơhngơ\m đon hơmo\ lơ\m m^nh sơnăm jang sa đe\i ple\i ăl, kơ jă măt.“ Hơdrol kơ Têt ‘noh u\h hnam nhôn hlôi tơruih chehphe đe\i 2 ‘măng bơih, dang e\i hlôi kơ Têt bơih ‘no\h je\i iung năm tơruih đak ăn chehphe, tiu dơ\ng. Sơnăm au u\nh hnam nhôn hơmo\ pơgar chehphe, tiu blu\h vơ\ jing ‘lơ\ng, cho#h pơkao kơtăn ple\i lơ vă đe\i io\k yua kơ jăp. Je\i hơpơi ‘me\h vă kơ jă lơ\m sơnăm au đe\i măt [iơ\ vă tơdrong er^h sa sơđơ\ng dơ\ng kơ jăp pơtêng hăm sơnăm au ki”.

- Lăp ‘nao tơklăh oei pha đei 5 xơnăm, đei 1 ‘nu kon ie\, unh hnam Nay Tiêl (rơneh xơnăm 1989), unh hnam duh oei hin dơnuh kơ pơlei Bui, xăh Nghĩa Hưng, apu\ng Chư\ Păh, dêh char Gia Lai. Mă lei, klo hơkăn Tiêl pơ ‘nam pơm jang, vă kho\m mă klaih đơ\ng hin dơnuh lơ\m xơnăm ‘nao âu: “Unh hnam inh đei 3 sao na pơtăm [a đak păng ưh đei teh pơtăm cà phê noh tơdrong erih tơnap tap hloh. Xơnăm 2018, yuơ to# pơđang, noh [a na ưh đei lơ, inh kăt đei 20 kơ[ao [a đe\ch. {a âu măh xo\ng lơ\m minh xơnăm đe\ch. Xơnăm 2019, inh kơche\ng gô chă hơdre\ch [a ‘nao ke\ chiu to# pran hloh. Inh hơto\k xăi pho\ng ăn kơ [a, chă trong pơro đak mơ\t tơ\ na vă [a đei yua lơ hloh. ‘Nguaih kơ noh, inh păng hơkăn inh gô chă tơdrong jang xơđơ\ng đei xa jên khei lơ\m pơyan phang păng pơyan ‘mi hloi, hơto\k mu\k drăm unh hnam kơjăp hloh. Inh ‘meh vă tơdrong erih kơ unh hnam gô hơto\k [iơ\, tôm măh hloh.”      

- Đơ\ng ro\ng m^nh sơnăm jang sa io\k yua kơ jăp, 80 u\nh hnam kon pơlei hăm hlo\h 300 ‘nu măt bơngai oe\i tơ\ pơlei Kon Chênh, tơring Măng Cành, apu\ng Kon Plông, dêh char Kon Tum, yak mơ\t lơ\m sơnăm ‘nao hăm lơ tơdrong chhôk hơ iă păng gô vă iung jang sa kơtang hlo\h dơ\ng. {ok A Lê, kon pơlei kơ pơlei Kon Chênh tơbăt, u\nh hnam [ok hlôi er^h sa sơđơ\ng, sơnăm ‘nao măh tơche\ng tru\h trong vă pơm pơdro\ng: “Lơ\m sơnăm 2019 au ‘no\h nhôn gô vă jang chu\n na [a đak. Chu\n na u\nh hnam nhôn đe\i 7 sao. Ba hơdrin chă tu\h bơ\n mơ\r săi pho\ng vă kơ hăp jing ‘lơ\ng hlo\h sơnăm sơ\, vă kơ ple\i lơ. Ba je\i vă chă pơtăm hloi bơ\n [um [lang vă jang sa io\k đe\i kơ jăp hlo\h dơ\ng. Găh tơdrong chehphe, đe\i Đảng, te\h đak chă răt ăn hơdre\ch, ba hlôi pơtăm đe\i 3 sao. Sơnăm ‘nao gô hơdrin ve\i lăng năng tông chehphe mă ‘lơ\ng vă kơ hăp ple\i ăl. Sơnăm ‘nao ba je\i chă tơche\ng pơm lơ liơ vă gơ\h đe\i pơdro\ng, ‘me\h vă đe\i ‘no\h hơdrin jang sa pơnam, jang sa gơ\h vă kơ đe\i io\k yua lơ hlo\h sơnăm sơ\”.

           - Yă H’Găng Byă (aduôn Lôi), tơ\ pơlei Kmrơ\ng Pro\ng A, xăh Ea Tu, plei tơm Buôn Ma Thuột ăn tơbăt, yă băt tanh brai đơ\ng oei hơdruh xơ\. Dang ei ‘lo\ xơnăm jơhngơ\m jăn pă đei grăng vă năm jang tơ\ mir, không tanh jing tơmam drăm tơguăt hăm yă lơ\m rim năr. Lơ\m xơnăm âu ki, tă tanh đei lơ tơmam tanh te\ch ăn lơ unh hnam lơ\m pơlei păng pơlei tơje#. Tơmam mă yă tanh, đei bơngai răt lăp đon yuơ brai tanh ‘lơ\ng, trong pơchoh brai guăng kơjăp.  Tơdrong pơyua đơ\ng tanh brai kơ yă hlôi tơgu\m mu\k drăm ăn kon hơ ioh păng tơgop vei răk tơ[ăk mong tơdrong jang juăt jue kră xơ\:  “Dang ei inh tanh răh te\ch răh, ao tanh dro\nglo, ao drăkăn, hơbăn văr inh tanh kơdih păng te\ch, lăng atu\m vă kơ lơi noh ưh đei ôh, chă tơgop to\ xe\t đe\ch đei mơ\n. Rim khei inh tanh păng te\ch đei minh [ar to\ hơbăn ao hia. Đơ\ng ro\ng kơ têt noh inh adrin tanh dơ\ng, j^ pơlo\ noh pơdơh, oei ưh noh inh duh oei tơkle\p hăm không tanh jang tơdrong jang âu, ưh đei le# kon xâu jang rong ba ôh, ba oei tơ\ hnam noh pơgenh chă tanh brai vai khăn vă chă hơmoh to\ xe\t kon jên”.

- Tơring Gung Ré, apu\ng Di Linh, dêh char Lâm Đồng jing tơring ăn jang hơlau găh tơ iung pơjing tơring tơrang ‘nao tơ\ dêh char Lâm Đồng. Atu\m hăm Te\h đak tơmơ\t jên jang, m^h ma duch nă kon pơlei rim hơdrung oe\i lơ\m tơring hlôi kơru\n kơ d^h iung jang ato\k tơ iung mu\k drăm vă đe\i er^h sa ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng. Kră pơlei [ok K’Đor (oe\i chă krao akhan Bàp N’hanh), chơt hơ iă pơma:  “Đảng, Te\h đak lăng ba tơgu\m djru tôch kơ lơ, tơ iung pơjing trong hnam, pơjing rơvơn ăn kon pơlei. Hre\i au, u\nh hnam ayơ je\i răt đe\i tôm tơmam drăm yua lơ\m hnam adoi nhen jang sa, ‘no\h: gre bơb^t, gre ôtô, kmăi kmo\k rim kơ loăi … Kon pơlei hơdrin pơting d^h băl  jang sa, pơnam jang sa vă tơdrong er^h sa roi năr roi hiôk jơ nap hlo\h”.

 – Kiơ\ tơdrong hơlen chih ako\m đơ\ng Anih vei lăng ‘long pơtăm Gia Lai, xơnăm 2018, hơgăt [a rei pơtăm lơ\m ja#p dêh char đei pơhlom 70.000 ha. Gơnơm kon pơlei pơtăm hăm hơdre\ch ‘nao nhen HT1, hương cốm, OM4900, OM6976, noh [a đei yua xơđơ\ng, đei yua đơ\ng 65 tă truh 70 tă minh ha. {ok Pưi, oei tơ\ pơlei Đúp, xăh Hà Bầu, apu\ng Đak Đoa, dêh char Gia Lai ăn tơbăt, unh hnam [ok chơt hơ iă yuơ xơnăm 2018 đei yua je# 50 kơ[ao [a. {ok ‘meh vă pơyan jang ‘nao kơ unh hnam gô đei yua lơ hloh: “Kơdih po inh, blu\ng xơnăm âu hơmet tôm măh đak pơro tơ\ na, ưh đei le# hal kơ đak nhen xơnăm xơ\ ôh, noh [a rei pơtăm đang,  yuơ hơyuh to# ‘mi xơđơ\ng hloh. Mih ma duch nă lơ\m pơlei duh thoi noh mơ\n, đơ\ng ro\ng kơ rei pơtăm [a đang, noh pơtơm choh ‘nhe\t ăh na [a ‘nao rei pơtăm, vei xơđơ\ng rim tơdrong jang xơng xơnăm ‘nao. Xơnăm âu, na tơđăh [a đei măh đak, pơm jang ăh blu\ng xơnăm hiôk hian hloh”.

Lan – Zưt chih păng rapor