VOV4.Êđê - Thu\n 2016 – Thu\n mko\ mjing lu mta bruă kđi ]ar yuôm bhăn mơ\ng ala ]ar, ăt jing thu\n mphu\n k]ưm po\k ngă du\m hdră k`ăm bruă duh mkra, kđi ]ar, yang [uôn mơ\ng ala ]ar drei wưng thu\n 2016 – 2020. Hlăm du\m boh klei mâo dleh t^ng knăl kơ yan adiê, klei yan adiê bi mlih, wa\t du\m klei amâo mâo êđăp ênang bruă kđi ]ar dlông ro\ng lăn, Việt Nam mâo leh thu\n kru\ w^t ho\ng lu gru kruăk knăl jăk siam mâo mb^t ho\ng klei lông dlăng. Hruê tal êlâo mơ\ng thu\n 2017, alum kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng găp drei hrăm mb^t ho\ng hmei ksiêm w^t 10 mta klei, hdră bruă hlăm ala ]ar êdah kdưn hlăm thu\n 2016 mơ\ng sang mđung asa\p blu\ Việt Nam hro\ng ruah:

1/ Klei bi k[^n phung bi ala kluôm ala tal 12 mơ\ng Đảng tu\ jing ja\k siam.

         Klei bi k[^n phung bi ala kluôm ala tal 12 mơ\ng Đảng mko\ mjing mơ\ng hruê 20 – 28/1 ti Hà Nội jing brua\ mâo klei tu\ yuôm bha\n êdi hla\m thu\n 2016. Hdra\ mtru\n mơ\ng Klei bi k[^n bi mkla\ 6 brua\ phu\n kơ wưng thu\n 2016 – 2021 kơ hdra\ mđ^ h^n brua\ mko\ mkra Đảng, mđ^ kyar brua\ duh mkra yang [uôn, g^r ktưn ba ala ]ar anei jing ala ]ar mâo brua\ tuh tia mkra mjing hluê si ênuk mrâo mrang; g^r jih ai tiê kdơ\ng mblah ra\ng mgang h’^t kja\p klei hnu\k êngiê, klei dưi kia\ kriê, hluh lir leh ana\n kluôm ênu\m ala ]ar. Đồng chí Nguyễn Phú Trọng lo\ dưi ruah pa\n nga\ Khua g^t gai brua\ Đảng.

     2/ Klei ruah khua Quốc hội gưl 14 leh ana\n khua bi ala Hội đồng nhân dân du\m gưl; bi h’^t kjăp brua\ Knu\k kna.

            Êbeh 67 êklăk ]ô mnuih [uôn sang, truh êbeh 99% ênoh mnuih [uôn sang kluôm ala nao mple\ hră. Klei tu\ jing mơ\ng klei ruah khua bi ala Quốc hội gưl 14 leh ana\n khua bi ala Hội đồng nhân dân du\m gưl wưng thu\n 2016 – 2021 hlăm hruê 25/5/2016 jing knhuang đ^ kyar yuôm bhăn hlăm hdră mko\ mjing, bi h’^t kjăp leh ana\n ênu\m ênap Knu\k kna djo\ hdră bhiăn leh ana\n klei ngă phu\n mil pô xã hội chủ ngiã. Đồng chí Trần Đại Quang, khua hlăm Phu\n bruă kđi ]ar, mâo Quốc hội ruah mdưm ngă khua lăn ]ar, Đồng chí Nguyễn Xuân Phúc, khua hlăm Phu\n bruă kđi ]ar, mâo Quốc hội ruah mdưm ngă khua knu\k kna; Đồng chí Nguyễn Thị Kim Ngân, khua hlăm phu\n bruă kđi ]ar, mâo Quốc hội ruah mdưm ngă khua Quốc hội. Khua lăn ]ar, knu\k kna leh ana\n Khua knu\k kna, wưng thu\n 2016 – 2021, hur har mko\ mkra sa knu\k kna doh mngac\, ktang kjăp, kpă ênuah, mko\ mjing bruă hră m’ar ênuk mrâo, thao mbrua\, ênuah ênô, hyuă kjăp mta bhiăn, mđ^ lar klei ngă pô phu\n xã hội chủ nghĩa./.

      3/ Đảng bi êdah klei hur har brua\ kđi ]ar pro\ng hla\m brua\ nga\ bi doh mnga] đảng viên, brua\ Đảng.

       Hdra\ mtru\n Klei bi k[^n tal 4 Anôk brua\ g^t gai Đảng gưl dlông tal XII lo\ dơ\ng m`a\ kla\ klei g^r ktưn leh ana\n ba mdah du\m hdra\ msir ktang kja\p k`a\m mđ^ h^n brua\ mko\ mkra Đảng, mkhư\ leh ana\n msưh kdu\n klei toh hroh kơ klei m^n brua\ kđi ]ar, kơ knhuah hd^p, du\m klei bi êdah “ba klei tu\ kơ pô”, “Klei bi kah” hla\m êpul. Mb^t ho\ng du\m kđi klei ppro\ng mâo ba phat mkra kpa\ mnga], 3 ]ô Khua hla\m brua\ Đảng gưl dlông leh ana\n lu êpul brua\, phung khua gưl dlông tu\ klei phat mkra mâo đu\ bi kmhal kyua djo\ tuôm kơ klei ju\ jhat, tle\ [ơ\ng nga\n. Du\m brua\ nga\ anei mâo mnuih [uôn sang mni m’ua\n, lo\ bi kja\p klei đa\o knang mơ\ng phung knua\ druh Đảng viên leh ana\n mnuih [uôn sang ho\ng Đảng, knu\k kna./.

      4/ Ênoh anôk bruă duh mkra mniă mblei mrâo mko\ mjing hnơ\ng lu.

          Khua knu\\k kna ruah mă thu\n 2016 jing Thu\n ala ]ar mphu\n mko\ mjing bruă mă. Kyua lu klei g^t ktưn leh ana\n hur har, thu\n 2016 [uh klă êpul bruă mnia mblei mrâo dưi mko\ mjing leh leh ana\n mâo klei bi mlih kơ hnơ\ng thâo. Yap truh jih mlan 12/2016, mâo êbeh 103 êbâo êpul bruă mnia mblei mrâo mko\ mjing, mkă ho\ng ênoh mrô 94 êbâo 700 êpul bruă mơ\ng thu\n 2015. Mb^t ho\ng ênoh êpul bruă mnia mblei mrâo, kluôm ala mâo êbeh 24 êbâo 500 êpul bruă mnia mblei lo\ w^t ngă bruă, đ^ giăm 32% mkă ho\ng wưng anei thu\n dih.

            Du\m êpul bruă mnia mblei `u\ kma hlăm sang ]ơ mnia hlăm ai êwa mko\ mjing bruă mă mtluk mtlak, kyua klei [ua\n rơ\ng mơ\ng khua g^t gai ala ]ar kơ 1 Knu\k kna m]eh m^n, kpă ênuah, đru djăp mta klei đ^ kyar jăk siam mơ\ng êpul bruă mnia mblei. Việt Nam ăt đ^ 9 gưl kơ wa\l mnia mblei hlăm thu\n 2016 hluê si klei t^ng dlăng mơ\ng Knơ\ng prăk Dlông ro\ng lăn kyua mkra mlih bruă ngă hră m’ar mko\ mjing êpul bruă mnia mblei, ba jao jia, ba yua pui kmlă. Klei mphu\n mko\ mjing bruă mă ktang kjăp, lu klei đăo knang ana\n srăng hma^ djo\ jăk siam kơ klei mđ^ kyar bruă duh mkra – yang [uôn mơ\ng lăn êa thu\n 2017 leh ana\n du\m thu\n kơ ana\p./.

     5/ Mphu\n ba yua Sang ma^ phu\n pui kmla\ êran ho\ng êa Lai Châu ưm h^n 1 thu\n mka\ ho\ng hdra\ k]ah.

      Hdra\ brua\ Sang ma^ phu\n pui kmla\ êran ho\ng êa Lai Châu jing sa hdra\ brua\ pui kmla\ pro\ng tal 3 mâo ru\ mkra ti Êa krông Đà, mâo 3 êpul ma^ ho\ng hnơ\ng êran1.200MW; mâo brua\ klam mkhư\ klei êa lê] hla\m yan hjan, mka\p êa hla\m yan bhang kơ mnuih [uôn sang kr^ng Dưr. Hdra\ brua\ nga\ leh ưm h^n 1 thu\n mka\ ho\ng Hdra\ mtru\n mơ\ng Quốc hội mđr^ng ho\ng brua\ sra\ng dưi mka\p êa hnưm h^n kơ kdra\p pui kmla\ ala ]ar gia\m 4 êklai 700 êkla\k kW/mmông, ba w^t kơ nga\n pra\k knu\k kna hla\m brô 5 êbâo klai pra\k, đru mguôp yuôm bha\n rơ\ng klei êđa\p ênang năng lượng kơ ala ]ar./.

     6/ Mđ^ ktang klei kriê pioh, mđ^ lar du\m boh yuôm bhăn knhuah dhar kreh djuê ana.

Thu\n 2016, thiăm 1 ngăn dhar kreh mơ\ng Việt Nam klă s^t mâo UNESCO tu\ yap jing Ngăn dhar kreh amâo êdah klă bi ala mơ\ng anak mnuih. Ana\n jing Hluê ngă klei ngă yang kuh mpu\ kơ Mẫu Tam Phủ mơ\ng mnuih Việt, mđ^ ênoh ngăn dhar kreh amâo êdah klă bi ala mơ\ng anak mnuih ti Việt Nam truh 11. Êngao kơnăn, 2 ngăn dhar kreh mkăn ana\n jing klei Duê, yăl dliê hlăm knhuah mkra mjing Cung đình Huế leh ana\n boh hră ]ih hlăm po\k mdhă sang hră đại học Phúc Giang, kdriêk Can Lộc, ]ar Hà Tĩnh ăt mâo UNESCO ]ih hlăm ana\n Ngăn dhar kreh tư liệu hlăm Hdră bruă bi hdơr Dlông ro\ng lăn Alu\ wa\l châu Á – Thái Bình Dương./.

      7/ Brua\ hiu ]hưn dla\ng Việt Nam tu\ drông 10 êkla\k gưl tuê hiu ]hưn ala ta] êngao.

     Brua\ hiu ]hưn dla\ng mâo klei đ^ kyar pral leh ana\n ja\k siam êdi: Truh ti hnơ\ng 10 êkla\k ]ô tuê ala ta] êngao hriê ]hưn kơ Việt Nam; mâo truh 62 êkla\k ]ô tuê hla\m ala ]ar. Việt Nam hla\k dôk bi mkla\ jing sa anôk jưh jơ\ng ja\k j^n, êđa\p ênang êdi hla\m kr^ng }âu Á – Thái Bình Dương. Anei jing boh kdru\t yuôm bha\n ]ia\ng kơ brua\ hiu ]hưn dla\ng hluê nga\ hdra\ k`a\m jing brua\ duh mkra phu\n mơ\ng la\n ]ar hla\m thu\n 2020./.

     8/ Klei truh tơl wa\l êa ks^ kjham ti kwar Krah.

Kơ klei Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn Ksuêh msei Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh tuh soh ho\ng hdră bhiăn du\m mta djah djâo ruă hlăm êa ks^ ngă bi rai kjham wa\l hd^p mda êa ks^ mơ\ng du\m ]ar kwar Krah mơ\ng Hà Tĩnh truh kơ ]ar Thừa Thiên Huế, ngă hma^ djo\ kơ du\m êtuh, êbâo ]ô mnuih [uôn sang mâo bruă duh [ơ\ng jưh knang kơ êa ks^. Anei jing klei hriăm ênoh yuôm, `u\ kma kơ bruă hro\ng ruah du\m hdră bruă duh bi liê, khut khat amâo bi mlih wa\l hd^p mda leh ana\n klei hd^p mnuih [uôn sang ]ia\ng mlih mă boh tu\ dưn bruă duh mkra, khă dah gơ\ pro\ng. Du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm ngă leh, leh ana\n hlăk ksiêm dlăng ]ia\ng msir mghaih klei đua klam mơ\ng du\m êpul êya, mdê asei mnuih mâo klei djo\ tuôm kơ bruă anei./.

      9/ Klei truh jhat mơ\ng yan adiê hla\k dleh ksiêm dla\ng, ba truh klei lui] liê kjham hla\m kluôm ala ]ar.

        Klei adiê không k[ah êa, klei tro# kma ms^n ti kr^ng Dap mnai Êa krông Cửu Long, Dap kngư, Dhu\ng kwar Krah mâo kjham êdi hla\m wang 100 thu\n êgao nga\ kơ du\m pluh êkla\k ]ô mnuih hma\i djo\, nga\ lui] liê du\m pluh êbâo êklai pra\k. Klei adiê không k[ah êa mâo hla\m 70% ênha\ la\n pla mjing ti kr^ng Dap kngư leh ana\n Dhu\ng kwar Krah. Êa tro# kma ms^n nao mu\t êlam hla\m kr^ng Dap mnai êa krông Cửu Long truh 90km. Klei anei ka tuôm [uh mâo ôh hla\m h[uê ênuk brua\ ksiêm dla\ng kơ la\n êa Việt Nam. Hla\m du\m hruê knhal jih thu\n, adiê hjan pro\ng lo\ mâo lu ti du\m ]ar kwar Krah, nga\ ênga\p êa, mâo leh gia\m 100 ]ô mnuih djiê leh ana\n lui] ka thâo [uh, gia\m 200 êbâo boh sang ênga\p hla\m êa. Ênoh lui] liê jih jang hluê si t^ng truh gia\m 10 êbâo êklai pra\k./.

     10/ Klei gun kpăk, du\m klei êdu awa\t klei thâo [uh săng mơ\ng anak mnuih ăt ngă klei truh tơl amâo djo\ điêt ôh.

Hlăm thu\n, mâo du\m klei pui [ơ\ng kjham ti Hà Nội, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Bình Thuận, mâo klei pui [ơ\ng ngă êka, djiê lu mnuih. Klei bi drăm êdeh êdâo khă gơ\ hro\ tru\n êdi, [ia\dah hlăm kluôm ala ăt mâo lu klei bi drăm êdeh kjham, ngă klei lui] liê kjham. Klei bi drăm êdeh amâo djo\ kno\ng ngă klei ruă ai tiê kơ asei mlei mnuih mâo klei truh đui] ôh, [ia\dah lo\ ngă klei truh tơl ho\ng go\ êsei ăt mse\ mơh klei đua klam ktro\ kơ kluôm yang [uôn. Klei hưn mthâo mơ\ng Êpul hgu\m Hnơ\ng ]ua\n leh ana\n leh ana\n Kriê mgang mnuih blei yua Việt Nam ( Vinastas) kơ êa ms^n mâo hnơ\ng thạch ti êgao hnơ\ng k]ah mtru\n, [ia\dah amâo la] klă ôh thạch tín hữu cơ amâo dah vô cơ mâo lu bliư\ knơ\ng bruă hră klei mrâo ]ih la], ngă klei hu^ hyưt, ngê` ai tiê kơ yang [uôn. Knơ\ng bruă djo\ tuôm bi mklă anei jing du\m klei hâo hưn soh ho\ng klei mâo s^t êdi leh ana\n mâo gru bi êdah ngă soh ho\ng du\m hdră k]ah mơ\ng hdră bhiăn knu\k kna. Boh klei dưi dlăng mse\ si 1 “ hdră bruă mtô mblang “ amâo mâo jăk”, k`ăm klư\ bruă mkra mjing êa ms^n đưm le\ hlăm klei dleh dlan.

                                                H’Nga; Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk