VOV4.Êđê – Êgao leh 50 thu\n Khua g^t gai Hồ Chí Minh djiê lehana\n 44 thu\n hruê mphu\n bi leh brua\ mkra Wa\l msat Awa Hồ. Gra\p hruê hruê, ti Wa\l ta] pro\ng Ba Đình, du\m êbâo ]ô mnuih hla\m ala ]ar lehana\n ala ta] êngao hriê tinei ]ia\ng dưi dla\ng Awa, sa ]ô ja\k ênang mse\ si mrâo đih mdei leh sa hruê ma\ brua\... Knơ\ng brua\ 69 hla\m Êpul g^t gai brua\ ra\ng mgang Wa\l msat Khua g^t gai Hồ Chí Minh – Phu\n brua\ kriê mgang ala ]ar mâo jao klam brua\ êa drao răng kriê kja\p asei atâo Awa pioh kơ phung tuê nao ]ua\ dla\ng. Da\l hla\m 50 thu\n êgao, knua\ druh, mnuih ma\ brua\ ti Knơ\ng brua\ 69 g^r ktưn jih ai tiê bi leh brua\ klam yuôm bha\n mâo Đảng, Knu\k kna lehana\n mnuih [uôn sang k]ah jao.

Hruê 2/9/1969, Khua g^t gai Hồ Chí Minh, khua g^t gai hing ang, pô jho\ng ktang kơ djuê ana, l^ng kahan knhăk Cộng sản quốc tế, pô kreh dhar kơ anak mnuih đue\ nao kbưi ho\ng jih jang mnuih, jih jang mnuih [uôn sang Việt Nam lehana\n mah jia\ng dlông ro\ng lăn ênguôt hn^ng. Bi êdah klei ]ang hmăng mơ\ng kluôm Đảng, jih jang l^ng kahan mnuih [uôn sang, Phu\n brua\ kđi ]ar brua\ Đảng gưl dlông mkla\ mklơ\ng: Ngă bi jăk brua\ kia\ kriê asei mlei khua g^t gai Hồ Chí Minh. Kyuana\n truh kơ ara\ anei mnuih [uôn sang hlăm kluôm ala amâo mâo djo\ kno\ng mâo hriăm mơ\ng awa ho\ng rup, ho\ng hra\ mơar, [ia\dah lo\ mâo nao ]ua\ awa [uh ti asei, [o# mta asei mlei, kdrăp ]u\t h’ô… }ia\ng mơ\ng ana\n klei tui hriăm knư\ h^n jing kla\ s^t, lehana\n tu\ dưn.

Êpul nai aê êa drao mâo mko\ mjing ana\n jing knơ\ng tal êlâo mơ\ng knơ\ng brua\ ksiêm duah mrô 69, hlăm Êpul Knơ\ng kia\ kriê msat Khua g^t gai Hồ Chí Minh. Anei jing êpul thơ\ng kơ brua\ pioh ngă brua\ kđi ]ar yuôm bhăn, jing phung kia\ kriê kjăp asei mlei khua g^t gai Hồ Chí Minh, lehana\n mko\ mjing klei ksiêm duah pioh kơ brua\ yuôm bhăn anei. Tiến sĩ Y khoa, Trung tá Tưởng Phi Vương, K’ia\ng khua anôk kia\ kriê khoa hình thái, knơ\ng brua\ ksiêm duah mrô 69 brei thâo: }ia\ng thâo kia\ kriê kjăp asei mlei awa mse\ hlăk ênuk ka djiê, brua\ tal êlâo jing mơ\ng phung knhăk Liên Xô, lehana\n Việt Nam hlăm wưng thu\n 1969 – 1970:

“Hjăn kơ brua\ kia\ kriê asei atâo, lehana\n pioh kơ brua\ ]ua\ êwa\ng jing dleh snăk ho\ng kdrăp ma\ brua\ hơăi mang, kyua ]ia\ng kia\ kriê asei bi kdrưh nik ho\ng ênuk ka djiê. Amâo mâo djo\ kno\ng kriê pioh bi kjăp, [ia\dah mb^t ana\n lo\ ngă brua\ brei ]ua\ ]hưn. Tal êlâo mâo phung knhăk mơ\ng Liên xô, lehana\n phung knăk mơ\ng Việt Nam du\m hruê jing gưl tal êlâo. Kyuadah klei dleh êdi jing brua\ kia\ kriê bi jăk, dja\ pioh asei mlei adôk kdrưk nik ho\ng ênuk awa adôk hd^p jing yuôm bhăn snăk”.

Kơ du\m hruê tal êlâo ngă brua\, Thiếu tướng Cao Đình Kiếm, khua brua\ kđi ]ar Êpul knơ\ng kia\ kriê răng mgang msat Khua g^t gai Hồ Chí Minh brei thâo: Hlăm ênuk bi blah ktang ph^t, lehana\n tuôm ho\ng yan adiê amâo mâo jăk, kno\ng hlăm 6 thu\n (1969 – 1975) asei mlei awa bi mdue# hiu truh kơ 6 blư\ hlăm lu anôk, [ia\dah mghaih msir klei dleh dlan, êpul răng kriê asei mlei awa mâo bi mguôp leh ho\ng phung knhăk mơ\ng Liên xô răng kriê bi jăk asei mlei awa, jih jang kluôm Đảng, l^ng kahan lehana\n mnuih [uôn sang kut kat jih ai tiê. Thiếu tướng Cao Đình Kiếm la]:

“Brua\ mơ\ng êpul aê mdrao kơ anei jing kmeh gơ\ng hlăm brua\ răng kriê asei mlei awa, ho\ng kdrăp mrâo mrang mơ\ng Liên xô êlâo dih, ara\ anei jing Nga. Ara\ anei êpul ngă brua\ kia\ kriê msat mâo bi leh kjăp brua\ jao kơ pô. Klei tu\ dưn pro\ng êdi mơ\ng êpul brua\ nai aê mdrao jing hlăm dăl 50 thu\n êgao, ho\ng djăp mta klei găn, ăt dưi bi leh jăk brua\ kia\ kriê asei atâo khua g^t gai Hồ Chí Minh”.

Hlăm h[uê ênuk 50 thu\n mơ\ng knơ\ng brua\ ksiêm duah 69, wưng dleh dlan h^n êdi jing hlăm wưng thu\n 1991, êjai Liên xô dlưh, phung knhăl đue\ w^t kơ lăn ]ar pô. Wưng ana\n, dlông ro\ng lăn kno\ng Liên Xô đui] mâo mkra mjing kdrăp răng kriê asei atâo. Ti ana\p klei dleh dlan anei, drei akâo leh kơ ala ]ar mah jia\ng anei đru mjua\t bi hriăm knua\ druh mâo klei knhăk h^n. Mb^t ho\ng brua\ lo\ dư\ng ksiêm duah mơ\ng phung knua\ druh 69, truh thu\n 2005, t^ng kơ ala ]ar mah jia\ng tu\ ư bi lu\k êa drao ti Việt Nam. Đại tá, aê mdrao, nai pr^n Nguyễn Văn Vận, khua anôk brua\ ksiêm duah 69, brei thâo: Anôk brua\ ]o\ng ksiêm duah thâo ba yua kdrăp răng kriê asei atâo Awa ho\ng 15 blư\ bi lu\k ma pô tu\ jing êa drao răng kriê asei atâo, tui si anôk brua\ Y Sinh Mascowa đru:

“Phung knua\ druh thơ\ng kơ brua\ mâo ngă leh brua\ dlăng kriê, thâo [uh asei mlei awa, mâo dlăng kriê djăp mta hlăm asei mlei awa, truh kơ kdrăp ]u\t h’ô, snăn hmei [uh anei jing sa mta brua\ myun êdi, mtru\t hmei mâo brua\ klam răng kriê bi jăk, ngă bi leh brua\ jao. Brua\ mjua\t knhuah gru mơ\ng anôk brua\, jing tui kru phung nao êlâo, ]ia\ng ktuh êyuh jih ai tiê ho\ng brua\ knua\, lehana\n ho\ng kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang bi răng kriê asei atâo Awa ara\ anei, drei đăo knang asei mlei Awa dưi răng kriê nanao”.

Grăp hruê leh êgao, brua\ răng kriê asei mlei Awa knư h^n mơh dleh dlan, phung knua\ druh, nai aê mdrao, mnuih ngă brua\ hlăm knơ\ng brua\ 69 lo\ dơ\ng mđ^ h^n ai tiê hgao klei dleh dlan, păn ma\ djăp klei kreh knhâo. Mâo he\ klei myun sia\ suôr, dlăng kriê asei mlei Awa hlăm grăp hruê jing klei mơak kơ grăp ]ô knua\ druh, l^ng kahan, aê mdrao mơ\ng anôk brua\ 69. Du\m gưl mnuih ngă brua\ hlăm knơ\ng brua\ 69 jho\ng ktang ngă nanao brua\ ho\ng ai tiê đua klam pro\ng, lehana\n jih ai tiê bi ksiêm duah klei kreh knhâo, dưi ngă jăk h^n brua\ dlăng kriê asei mlei Awa. Ara\ anei, êbeh 70% phung aê mdrao mơng anôk brua\ anei mâo klei thâo ho\ng hnơ\ng knhăk ti gưl thạc sĩ, tiến sĩ. Thiếu tá Nguyễn Danh Khánh, tiến sĩ, aê mdrao – K’ia\ng khua kia\ kriê anôk brua\ khoa sinh hoá, brei thâo:

“Mơ\ng phu\n dô truh kơ ara\ anei la] kơ Awa, hmư\ klei Awa yăl dliê, [uh Awa hlăm rup đui], [ia\dah leh mâo ma\ brua\ je\ ho\ng asei mlei Awa, mmông anaưn mdê snăk, lehana\n asei pô yơh dlăng kriê asei mlei Awa, mâo klei yuôm bhăn mdê êdi. Kâo [uh bo\ ho\ng klei mơak, myun, myưng m’ang mơh. Kâo [ua\n kâo dôk kơ anei đru jih klei thâo pô hlăm brua\ răng kriê bi jăk asei mlei Khua g^t gai Hồ Chí Minh, bi leh jăk bruaư Đảng, knuưk kna jao”.

Mơ\ng hdră êlan mnga] ta] mơ\ng phu\n brua\ kđi ]ar, mơ\ng brua\ Đảng gưl dlông, lehana\n jih jang klei g^r mơ\ng grăp ]ô mnuih hlăm klei ngă brua\, êdei 44 thu\n po\k [a\ng msat drông tue nao ]ua\, truh kơ ara\ anei mâo leh 57 êklăk gưl ]ô mnuih [uôn sang, lehana\n tue ala ta] êngao nao ]ua\ Awa. Ho\ng grăp ]ô mnuih Việt Nam, nao ]ua\ msat Awa jing sa mta brua\ bi êdah ai tiê klei khăp, sa klei bhiăn mrâo, bi êdah klei mpu\, lehana\n hdơr nanao kơ ai tiê pro\ng pr^n mơ\ng Awa ho\ng djuê ana. Răng kriê bi jăk nanao asei mlei Awa, lehana\n alu\ wa\l knhuah gru khua lăn ]ar, jing klei đru kriê pioh, jing klei mbrua\ hluê ngă du\m klei m^n, knhuah hd^p brua\ cách mạng mơ\ng ~u, ăt jing knhuah bhiăn yuôm kơ djuê ana lehana\n jih jang anak mnuih.

Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk