Ƀuôn Đak Asel (să Sơn Lang, čar Gia Lai) tuôm jing anôk bruă krŭ kdơ̆ng ti duôr čư̆ Trường Sơn Đông, anôk mnuih Bahnar sa ai hluê Đảng, hluê Awa Hồ hlăm dŭm thŭn bi blah. Knhuah gru anăn ăt dưi djă pioh. Hlăm sang rông ƀuôn, rup Awa Hồ ăt dưi yuôl ti anôk siam hĭn, ti gŭ jing hră mơĭt mơ̆ng Awa kơ klei kƀĭn prŏng dŭm djuê ana mnuih djuê ƀiă kwar Dhŭng thŭn 1946. Djă hră ti kngan, mduôn Đinh Hmunh yăl dliê kơ phung mda asei kơ Awa, dŭm thŭn mlan bi blah hŏng Prăng hŏng Mi bo hŏng klei suăi êmăn ƀiădah mâo klei đăo knang mơ̆ng ƀuôn sang kơ sa klei hdĭp êngiê, trei mđao, yâo mơak, msĕ hŏng klei Awa mtă. Khua mduôn mñă ktang, asăp Awa mtă hŏng klei mĭn bi mguôp jing gru mngač kơ dŭm ênuk gưl hlăm ƀuôn bi ktưn, gĭr mkŏ mjing klei hdĭp trei mđao.

          Mnuih ƀuôn sang mpŭ khăp kơ Awa. Kâo mtă mtăn kơ anak čô brei hmư̆ asăp Awa, hriăm, mđing hmư̆, hluê ngă asăp Awa”.

Mơ̆ng krĭng krŭ kdơ̆ng kƀah djăp mta, Đăk Asel ară anei mâo klei mlih sĭt. Bruă mkŏ mkra dưi duh bi liê, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi mđĭ hĭn, ênoh gŏ êsei ƀun hrŏ lu. Dŭm klei bi mlih anăn nao mbĭt hŏng klei gĭr ngă hdră êlan mơ̆ng Đảng, hluê ngă asăp Awa. Hlăm klei yăl dliê mơ̆ng mduôn, mơ̆ng phung nao êlâo, phung mda asei ƀuôn Đak Asel thâo klă hĭn kơ klei krŭ kdơ̆ng sua wĭt klei êngiê leh anăn klei săn asei mơ̆ng aê ama. Mơ̆ng anăn, klei mĭn hluê hriăm, mjuăt pô leh anăn bruă klam hŏng ƀuôn sang lăn čar dưi ksul mbŭ. Adei Đinh Thị Hà Thuyết, pô bi ala kơ phung mda asei hlăm ƀuôn hưn klei mĭn pô leh hmư̆ dŭm klei yăl dliê anăn.

 Êjai hmư̆ klei yăl dliê kơ Awa Hồ, kâo ƀuh mgei ai tiê êdi. Kâo srăng gĭr čiăng mkŏ mjing ƀuôn sang jăk siam”.

Mơ̆ng dŭm klei mlih msĕ ti ƀuôn Đak Asel, klei mĭn Awa Hồ kơ klei bi mguôp, kriê dlăng, mđĭ hnơ̆ng klei hdĭt mnuih ƀuôn sang krĭng čư̆ čhiăng hlăm hră mơĭt thŭn 1946 dưi mâo leh čar Gia Lai bi klă hŏng dŭm hdră êlan mđĭ kyar krĭng mnuih djuê ƀiă. Phạm Anh Tuấn, khua Bruă sang čư̆ êa čar Gia Lai brei thâo, ară anei Gia Lai jing anôk bi kƀĭn mơ̆ng 47 djuê ana hŏng êbeh 3,5 êklăk čô. Wưng thŭn 2021 – 2025, mbĭt hŏng dŭm êbâo êklai prăk mơ̆ng dŭm hdră ala čar kñăm, čar Gia Lai dăp leh ênoh prăk čiăng mđĭ kyar krĭng mnuih djuê ƀiă, kñăm kơ bruă mkŏ mkra leh anăn hdră duh ƀơ̆ng. Truh jih thŭn 2025, ênoh gŏ êsei ƀun ti alŭ wăl anei hrŏ adôk 8,37%. Thŭn 2026, čar Gia Lai mdưm mta kñăm rơ̆ng kơ mnuih ƀuôn sang  krĭng dleh dlan dưi mâo djăp hdră đru yang ƀuôn, mbĭt anăn mkŏ mjing hdră duh ƀơ̆ng, bi hơĭt klei hdĭp. Phạm Anh Tuấn brei thâo:

Mŭt hlăm wưng đĭ kyar mrâo, Gia Lai srăng ngă klei mtă mơ̆ng Awa, bi râo ai tiê čŏng pô leh anăn klei bi mguôp djuê ana. Mơ̆ng anăn, mjing ai tiê bi mguôp jing klei mĭn kđi car, bruă ngă klă klơ̆ng, ai ktang mơ̆ng lam čiăng gĭr mkŏ mjing čar Gia Lai jing čar đĭ kyar leh anăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi mđĭ nanao, răng mgang klei êđăp ênang dưi krơ̆ng kjăp, đru mguôp hlăm klei đĭ kyar mbĭt mơ̆ng lăn čar”.

 Ksor Phước, Khua bruă Đảng čar hđăp čar Gia Lai lač, klei mĭn bi mguôp mơ̆ng khua gĭt gai Hồ Chí Minh amâo djŏ knŏng mnơ̆ng kriê pioh hƀuê ênuk, ƀiădah lŏ jing klei bhiăn sa anăn hlăm hdră êlan gĭt gai mơ̆ng Đảng leh anăn knŭk kna. Klă sĭt ti Gia Lai leh anăn Lăn Dap Kngư găn lu wưng brei ƀuh klă, ai tiê bi mguôp mkŏ mjing tur knơ̆ng mtrŭt mđĭ klei đĭ kyar bruă duh mkra ala ƀuôn.

Leh thŭn 1975, lu ƀuôn êlan lŏ mkra mjing čŏng pô, hiu đuê̆ dôk, klei hdĭp dleh dlan, bruă mkŏ mkra amâo mâo ôh. Truh kơ ară anei, leh 50 thŭn, mâo lu klei bi mlih, êlan klông, pui kmlă, dăng kông dưi duh bi liê hrăm mbĭt, lu anôk mâo êlan oto, mkra mjing hŏng masin, mlih jing bruă duh mkra mnơ̆ng dhơ̆ng hŏng lu ana pla mjing, mơ̆ng rông mâo ênoh. Yuôm hĭn kơnăn, mơ̆ng dŭm hdră êlan mơ̆ng Đảng leh anăn knŭk kna, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi bi hơĭt, ai tiê bi mguôp dưi bi kjăp, mnuih ƀuôn sang đă knang leh anăn hluê Đảng, hluê Awa Hồ.

Leh 50 thŭn, mnuih Jarai, Bahnar mơ̆ng êpul êya kthŭl mluk, dưi mkra mjing  8 – 10 tôn hlăm sa 1 ha mdiê, lui lĕ klei pla mjing dưm jing pla mjing mrâo mrang amâo mâo mdê hŏng Yuăn. Đa đa sang mâo oto. Anăn jing boh tŭ dưn mơ̆ng Đảng leh anăn knŭk kna.

Mơ̆ng hră mơĭt thŭn 1946 truh kơ ară anei, klei mĭn bi mguôp mơ̆ng khua gĭt gai Hồ Chí Minh ăt jing klei mrai hră bi mguôp dŭm djuê ana leh anăn mkŏ mjing boh kdrŭt đĭ kyar.  Hŏng tur knơ̆ng anăn, Gia Lai, Lăn Dap Kngư lŏ dơ̆ng mđĭ lar ai ktang mơ̆ng lam, hlăm hdră mkŏ mjing klei hdĭp trei mđao, yâo mơak./.