VOV4.Êđê - Sóc Bombo, ara\ anei jing [uôn Bombo, sa\ Bình Minh, ]ar Bình Phước jing sa anôk jua\t mưng leh ho\ng jih jang drei. Anei jing anôk, mnuih [uôn sang djuê ana S’Tiêng amâo mâo uê` kơ klei sua^ êma\n c\ia\ng duah mnơ\ng [ơ\ng hua\ kơ phung l^ng khan hla\m klei kdơ\ng mblah Mi. Gru rup mnuih [uôn sang S’Tiêng hruê mlam ta\p mdiê hroh braih  rông l^ng khan mâo ayang Pô c\ih mc\eh Xuân Hồng ma\ jing ana\n ]ih m]eh klei mmui`: “Tiếng chày trên Sóc Bombo”. Ara\ anei, klei hd^p dưi mlih mrâo, ai êwa yan mnga hriê truh leh ti Sóc Bombo.

Klei bi lông ta\p mdiê braih hroh braih Tit.

Êlan nao kơ Bombo Yan mnga anei m’ak êdi. {uôn sang [un knap êlâo dih ara\ anei đ^ kyar  h^n ho\ng du\m c\uôr sang ngă mkra ho\ng tuil, sang kyâo pro\ng siam. Mnuih [uôn sang Stiêng bi tuôm jing hơ\k m’ak bi yăl dliê, hưn lac\ kơ yan mdiê kuê knhal jih thu\n djo\ boh mnga, k`ul, kphê mâo ênoh. Hriê truh ti anei hruê anei khă dah [ia\ đui] hmư\ ênai êsu\ng hlâo bi du^ tăp mdiê hroh braih rông l^ng khan mơ\ng mnuih [uôn sang Stiêng mse\ si êlâo dih, [ia\dah bi hrô ho\ng ana\n, drei hmư\ ênai ma\i tăp kwa\, ênai ma\i êran bi k’u\k hlăm kluôm [uôn. Hmư\ [uh leh yơh ti anei  ti dih ai êwa h’uh mđao mơ\ng yan mnga hlăk bluh hriê kluôm kr^ng lăn Bombo.

Ti ana\p sang mâo ta] [hu pro\ng bo\ asa\r boh k`ul, kphê, mduôn [uôn Điểu Lên hlăk dôk mnăm êa ]ê, dju\p ha\t reh bluh asa\p  leh jing klei bhian mưng leh. ~u jing sa ]ô knuă druh cách mạng alu\ wa\l tuôm găn hgao leh lu klei kdơng blah, mb^t ana\n jing sa ]ô mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mâo lu klei thâo mơ\ng [uôn sang. Mduôn [uôn hlăk mâo klei hơ\k m’ak, kyua hlăm thu\n go\ êsei `u hrui w^t mâo êbeh 200 êklăk prăk mơ\ng mdiê, k`ul, kphê. Jih 9 ]ô anak `u grăp ]ô digơ\ ăt mâo lăn nga\ lo\ hma, dôk sang mdê, mâo du\m drei êmô kbao, ka yap ôh hrui w^t mơ\ng djam mtam leh ana\n mnu\ da, bip. Mduôn [uôn la]: `u mâo klei hơ\k m’ak:“ Si la] he\ klei hd^p mda mnuih [uôn sang Sriêng ara\ anei mâo leh klei bi mlih. Mnuih [uôn sang amâo mâo lo\ bi rai dliê ngă pưk hma ôh, [ia\dah k[^n ai tiê pla k`ul, kphê leh ana\n ksu. Đưm adih hiu kpư\ [ơ\ng, adôk ti anei du\m thu\n, amâo mâo h’^t kjăp ôh. Ara\ anei h’^t kjăp leh, pưk sang h’^t kjăp, mâo sang hră, sang êa drao, anak aneh dưi nao sang hră m’ar, giăm ho\ng sang êa drao, giăm ho\ng sang hră, giăm êlan”.

Klei bi lông hruê Tit Fullsize Render

Mduôn [uôn la] hjăn, mnuih [uôn sang Stiêng ti Bombo la] kluôm si thâo amâo m’ak, kyua thu\n anei, amâo djo\ kno\ng asa\r k`ul, đui] ôh, [ia\dah wa\t kphê ăt mâo ênoh mơh. Mduôn [uôn brei thâo: Asa\r k`ul hlăm brô 32 êbâo prăk hlăm 1kg, kphê ăt đ^ truh 42 êbâo prăk hlăm 1 kg; ]h^ kơ phung ghan mnia hlăm đang mtam, hlei sang mâo du\m ha lăn pla k`ul, kphê mâo yơh prăk yua.

Điểu Mon, sa c\ô hlăk ai djuê ana Stiêng dôk ti êpul mrô 2, [uôn Bombo mrâo êbeh 30 thu\n, [ia\dah mâo lu thu\n siă suôr ho\ng brua\ lo\ hma [uôn sang, kriê dlăng êbeh 6 ha k`ul mơ\ng go\ êsei. ~u duh bi liê kơ kdra\p hdră pla mjing, hbâo pruê, ba pla mpluă kphê gu\ ana k`ul, ka yap ôh djam mtam, êtak êbai, rông êmô kbao, mnu\ bip, yap mdu\m grăp thu\n `u mâo mkuôm pioh giăm 200 êklăk prăk. ~u brei thâo:“ Klei hd^p mda go\ êsei kâo ara\ anei mkă ho\ng êlâo dih đ^ kyar leh. Du\m thu\n êlâo dih, go\ êsei kâo adôk k[ah wư, ara\ anei klei hd^p mda h’^t kjăp leh. Ara\ anei hnư hrui w^t phu\n mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm [uôn jing mơ\ng kphê, asa\r k`ul, djam mtam… Kluôm [uôn Bombo đ^ kyar leh, go\ êsei [un adôk [ia\, go\ êsei kâo ăt mkuôm pioh leh ana\n dưi ru\ mdơ\ng sang pro\ng siam h^n mkă ho\ng êlâo dih, mâo anôk dôk jăk h^n”.

Kyua kr^ng lăn c\ư\ kngư leh ana\n lu hnoh êa mb^t ho\ng ênhă pla mjing êbeh 500 ha, mnuih [uôn sang Bombo mđ^ ktang bruă pla mjing hluê gru hmô mguôp nga\ đang war – ênao êa rông kan, war rông mnơ\ng, ba pla mpluă, mđ^ yan pla mjing, duh bi liê kơ djuê mjeh mnơ\ng pla mâo boh tu\ dưn đ^. Gru hmô anei djo\ guôp ho\ng alu\ wa\l, mjing hnư hrui w^t h’^t kjăp kơ mnuih [uôn sang. Hlăm thu\n ti ana\p să ktưn hnư hrui w^t kah knar mâo 22 êklăk prăk kơ sa ]ô mnuih, 90% ênoh go\ êsei mâo ba yua pui kmlă leh ana\n êa doh, po\k phai ênhă pla mjing mnơ\ng, mđ^ ktang bruă mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo.

Tô Hoài Nam, Khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Bình Minh brei thâo:“ Hmei mjing djăp klei găl nga\ mkra bruă nah gu\ mse\ si kơ brua\ êlan klông, pui kmlă mtrang mnga] leh ana\n sa kdrê] prăk ru\ mdơ\ng sang dôk kơ mnuih [uôn sang. Hmei ăt mâo leh mơh hdră k]ah ]ia\ng mnuih [uôn sang [ơ\ng tit trei mđao, mkiêt mkriêm, hơ\k m’ak”.

Tit anei, mnuih [uôn sang Bombo grăp boh sang ăt bi mtluk mtlak blei mprăp, da\p dưm, prăp êmiêt du\m boh kpiê ]eh, du\m r^ng ]ing ]ia\ng huă mnăm yan mdiê knhal jih thu\n, m’ak Tit djuê ana, mb^t ana\n, huă [ơ\ng m’ak kơ hdră bruă Wa\l kriê pioh knhuah Dhar kreh djuê ana Stiêng [uôn Bombo ngă rue# leh kdrê] tal 1, mâo boh pro\ng giăm 39 ha ho\ng ênoh prăk duh bi liê truh du\m pluh êklai prăk. Hdră bruă dưi ngă mkra hlăm krah [uôn Bombo mtam, anôk êlâo dih jing [uôn Bombo hing ang ho\ng klei tu\ dưn tăp mdiê braih rông phung l^ng khan mblah roh mtlaih êngiê [uôn sang.

Ara\ anei, Wa\l kriê pioh bi mko\ mjing leh Êpul kdo\ mui` leh ana\n hdră mdah klei kdo\ mui`, mâo du\m klei bi lông tông ]ing ]har, kdo mui` jiă [a\l knhuah gru djuê ana mơ\ng mnuih Stiêng. Ênhiang kdo\ asa\p mui` hlai mb^t ênai pe\ tông iu\ djă ba hriê ai êwa mơ\ng ]ư\ dliê mao leh lu êpul têu hriê ]hưn dlăng kơ Bombo. Nguyễn Ngọc Lương, Khua g^t gai Wa\l kriê pioh Knhuah Dhar kreh djuê ana Stiêng [uôn Bombo la]:“ Hlăm wưng kơ ana\p, hmei srăng ba du\m go\ êsei hlăk ai ]ia\ng tu\ mă du\m boh sang ru\ mdơ\ng hlăm wa\l kriê pioh, mko\ mjing du\m boh [uôn dhar kreh djuê ana Stiêng. Hmei mrâo mko\ mjing kơ phung hđeh hdra\ dôk dơ\ng [ơ\ng huă hlăm wa\l kriê pioh êjai, leh ana\n mơ\ng phung hđeh c\ia\ng iêo tuê enguê hiu c\hưn hreiê c\hưn dla\ng leh ana\n nao dôk đa\m mdei hlăm du\m boh sang mơ\ng phung hđeh hlăm Wa\l  kriê pioh êjai”.

Wa\l anôk kriê pioh knhuah dhar kreh djuê ana S’Tiêng.

Hmei êbat nao hluê êlan Xuân Hồng, êlan mă mdưm ana\n ayang Pô ]ih m]eh klei mui` hing ang “ Tiếng chày trên sóc Bombo” nao ]hưn dlăng du\m kdrê] bruă mơ\ng Wa\l kriê pioh Knhuah Dhar kreh djuê ana Stiêng hlăk dôk ngă mkra bi leh. Ti be\ anôk kwang hmư\ yơh klei mui` juăt mưng leh:“ Đo\k blu\ bi c\rêc\ c\riêo, asa\p mui` kwang mnga], dlăng kơ ală [uh s’a^ grăp ]ô mnuih, klei tlao m’ak đăo knang kơ êdei ana\p… Lo\ hmư\ ênai êsu\ng hlâo bi d^ bi du\i hlăm [uôn Bombo”./.