VOV4.Êđê -  Klei nga\ jhat, ]a\m biêng hla\m go\ sang ba lu klei truh kjham kjhue# êdi, hma\i truh kơ klei đ^ kyar mơ\ng go\ sang lehana\n yang [uôn. Ti Daklak, mâo klei ma\ brua\ mơ\ng anôk brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l, du\m thu\n êgao, klei nga\ jhat, ]a\m biêng hla\m go\ sang mâo leh du\m klei bi mlih kla\ s^t. Kha\ sna\n, ti du\m alu\ wa\l, boh nik ti kr^ng taih kbưi, boh klei anei a\t adôk mâo lu. }ia\ng mkhư\ jih boh klei anei, êngao kơ klei nga\ brua\ mơ\ng Anôk brua\ djo\ tuôm, ]ia\ng snăk kơ mnuih le\ hla\m klei anei nao bi hưn.

Amai Trần Thị Bê, ti alu\ 4, să Quảng Điền, kdriêk Krông Ana brei thâo; 2 ung mo# hd^p mb^t êbeh 20 thu\n leh, sơnăn mâo 15 thu\n hd^p hlăm klei ung ]a\m biêng thiêng knua.

Amai Trần Thị Bê yăl dliê, ung `u ngă bruă alah, kmang mnăm kpiê êsei. Djăp mta bruă điêt pro\ng hlăm sang hjăn amai yơh ngă. Sua^ êmăn sơnăn yơh, [ia\dah amai Trần Thị Bê ăt g^r tu\ du\m klei ngă jhat mse\ klei blu\ ăl, bi hê` mlâo ho\ng boh blu\ amâo mâo jăk siam, ngă hma^ djo\ knhuah hd^p leh ana\n k’hưm pô. Amâo dưi tu\ klei ung ]a\m biêng, amai Trần Thị Bê duah êlan nao kơ djiê. {rô mơh anak êkei `u hmao [uh leh ana\n ba nao kơ sang êa drao mdrao jê]: “Pô jing mo#, djăp mta bruă pô sơa^ yơh klam, ung kâo kno\ng kmang mnăm kpiê, grăp blư\ w^t `u blu\ ăl mse\ si kho\, blu\ ăl mơ\ng 6 m’mông m’măt, tăp năng truh 1-2 m’mông mlam ăt kăn brei p^t đih lei. Kâo ngê` đei amâo lo\ truh blu\ ôh, sơnăn kâo mnăm êa drao ]ia\ng mdjiê asei pô, mnăm jih 1 giêt Vitôc điêt, êdei kơnăn anak kâo ba nao kơ sang êa drao do\ng mdrao. 2, 3 hruê kâo lo\ hdơr”.

Mse\ djuê ana\n, aduôn Nguyễn Thị Luận ăt ti alu\ 4, să Quảng Điền, grăp blư\ ung mnăm kpiê w^t mbu\k ho\ng mnuih hlăm pưk sang, tăp năng ]a\m biêng. Grăp blư\ mse\ djuê ana\n, aduôn Luận ăt kno\ng thâo ư\ ăn đui]: “Ung mo# ăt mâo klei bi mneh msao. W^t mnăm kpiê ăt bi duêh ho\ng pô. Kâo g^r ư\ ăn. Dah lo\ w^t mgăl ung mo# kno\ng bi msao yơh”.

Hluê si klei hâo hưn mơ\ng Anôk bruă g^t gai hdră bruă Jih jang mnuih [uôn sang hgu\m mguôp mko\ mjing klei hd^p mda dhar kreh leh ana\n kdơ\ng gang klei ngă jhat hlăm go\ sang kdriêk Krông Ana, ]ar Dak Lak, hlăm 10 thu\n êgao, kluôm kdriêk mâo giăm 700 klei ngă jhat hlăm go\ sang, hlăm ana\n êbeh 430 klei mơ\ng phung êkei pô ngă. Klei ngă jhat hlăm go\ sang ho\ng lu hdră mse\ si ]a\m biêng truh kơ êka êkeh; mgo# klei mje\ ung mo# hlăk êjai mo# ka tu\ ư, blu\ ăl, arưp aram...

}ia\ng mhro\ klei ngă jhat hlăm go\ sang, kdriêk Krông Ana mko\ mjing leh 5 êpul bi đru kdơ\ng gang klei ngă jhat hlăm go\ sang ti să Quảng Điền; mđ^ ktang bruă mtô mblang, hriăm mjuăt mđ^ klei thâo săng kơ mnuih [uôn sang, knuă druh êpul hgu\m, [^ng hgu\m êpul mniê, phung ngă bruă hâo hưn, mtô mblang nah gu\, mko\ mjing klei bi lông ksiêm hriăm hdră bhiăn knu\k kna kơ klei hd^p ung mo# leh ana\n go\ sang, klei mtăp mđơr êkei mniê, go\ êsei yâo m’ak... mko\ mjing 77 êpul bi grăng gưl nah gu\.

Boh nik gơ\, ako\ mlan 10 thu\n anei, knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk Krông Ana mguôp mb^t ho\ng Knơ\ng bruă kia\ kriê mnuih ngă bruă – Kahan êka êkeh leh ana\n mnuih knap m`ai hưn mdah gru hmô “Sang dê] đue# êjai’ ti să Bình Hoà. Anei jing anôk dê] đue# mjê], kriê dlăng mdrao mgu\n, đru k]e\ hdră bhiăn, bi h’^t klei m^n kơ phung tu\ klei ngă jhat hlăm go\ êsei. Nguyễn Hồng Quân, k’iăng khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să, khua kriê dlăng gru hmô “sang dê] đue# êjai” să Bình Hoà brei thâo: “Gru hmô sang dê] đue# êjai anei srăng đru k]e\ klei thâo kơ bruă răng mgang. Gru hmô anei mnơ\ng yua dưi blei mprăp mse\ si a`uê abăn ba yua kơ 1,2 ]ô mnuih amâodah 2 ]ô am^ anak tuôm ho\ng klei ung ]a\m biêng hriê băng ti anei hlăm wang 1, 2 hruê, mâo djăp êa drao, mnơ\ng [ơ\ng hlăm 2 hruê. Tơdah dôk sui srăng duah hdră đru mkăn. Gru hmô anei mâo klei găl ênưih kơ alu\ wa\l. Truh kơ ara\ anei ka mâo ôh 1 ]ô mnuih hriê mba\ng. Hmei blu\ hlăp sơnei, mko\ mjing gru hmô anei ktang amâo mâo bruă mă ktang jăk h^n”.

Ho\ng klei đru ngă bruă ktang kjăp mơ\ng brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l, klei ngă jhat hlăm go\ sang ti Krông Ana hlăm hruê mlan êgao mâo ba w^t du\m boh tu\ dưn jăk siam. Tơdah mse\ si thu\n 2017, kluôm kdriêk mâo 64 klei ngă jhat hlăm go\ sang, [ia\dah mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei kno\ng mâo 32 klei leh ana\n amâo mâo ôh ya boh klei truh kơ klei ba phat mkra.

Aduôn Vũ Thị Thành Huế, khua Adu\ bruă hâo hưn dhar kreh, k’iăng khua Anôk bruă g^t gai hdră bruă Jih jang mnuih [uôn sang hgu\m mguôp mko\ mjing klei hd^p mda dhar kreh leh ana\n kdơ\ng gang klei ngă jhat hlăm go\ sang kdriêk Krông Ana, ]ar Dak Lak brei thâo; hlăm hruê mlan kơ ana\p, Adu\ bruă Dhar kreh hâo hưn kdriêk srăng lo\ dơ\ng đru k]e\ kơ knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk mđ^ ktang bruă mtô mblang klei amâo mâo jăk mơ\ng klei ngă jhat hlăm go\ sang, mb^t ana\n akâo kơ du\m êpul bi đru kdơ\ng gang klei ngă jhat hlăm go\ êsei ti alu\ wa\l siă suôr h^n ho\ng grăp go\ sang ]ia\ng mhro\ tui] hnơ\ng klei ngă jhat hlăm go\ sang: “Mđ^ ktang klei mtô mblang hlăm djăp mta bruă, ]ia\ng amâo djo\ kno\ng phung mniê đui] ôh, [ia\dah jih jang mnuih hlăm go\ sang [rư\ hruê dưi mđ^ h^n klei thâo săng kơ klei mtăp mđơr êkei mniê. Tal 2 ana\n jing đru k]e\ kơ Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk mâo hdra\ ngă pral, amâodah sui hruê mlan kơ bruă kdơ\ng gang klei ngă jhat hlăm go\ sang. Tal 3, ana\n jing bi h’^t kjăp du\m adu\ bruă, êpul êya mko\ mjing klei bi trông ho\ng phung mniê ]ia\ng thâo klă boh klei leh ana\n ]ia\ng kơ klei ngă jhat hlăm go\ sang [rư\ hruê [rư\ hro\ tru\n”.

}ia\ng mkhư\ gang klei ngă jhat hlăm go\ sang, pô tuôm ho\ng klei ngă jhat ana\n bi nao hưn. Kyua tơdah pô tuôm ho\ng klei ngă jhat ăt g^r tu\ hjăn păn dôk `ăt kriêp, amâo jho\ng nao hưn tơdah tuôm ho\ng klei ]a\m biêng, dlao wa] kua] k]^ng, sơnăn klei ngă jhat hlăm go\ sang srăng dôk mâo n’nao... Grăp ]ô amai adei thâo [uh klă bruă klam kơ pô, ]ia\ng kơ klei ngă jhat hlăm go\ sang amâo lo\ mâo klei hu^ hyưt ho\ng grăp go\ êsei leh ana\n kluôm yang [uôn./.