VOV4.Êđê - Ho\ng mnuih [un, amâo mâo ôh ya klei m’ak h^n hla\k dưi mđup brei sang dôk, bohnik ho\ng mnuih [uôn sang djuê ana [ia\ kr^ng knông la\n. Klei m’ak ana\n hla\k lar bra ti du\m anôk dôk mrâo kr^ng knông la\n Bù Gia Mập, ]ar Bình Phước. Anei jing klei  tu\ mơ\ng klei g^r lu brua\, lu gưl leh ana\n klei hgu\m ai mơ\ng du\m êpul brua\ yang [uôn, du\m anôk brua\, mdê mnuih hla\m leh ana\n êngao ]ar. Du\m boh sang mrâo kja\p siam sra\ng đru kơ mnuih [uôn sang tinei mâo klei ga\l tlaih mơ\ng [un, bi h’^t kja\p klei hd^p mda.

Go\ êsei amai Thị Nhơ êlâo dih dôk ti êpul mrô 6 [uôn Tân Lập, să Phú Nghĩa, kdriêk Bù Gia Mập, ]ar Bình Phước jing sa hlăm du\m boh [uôn khăng mâo klei bi ktlah ho\ng nah êngao hlăm yan hjan, êa lip. Amâo mâo pui kmlă, amâo mâo êlan klông, amâo mâo sang hră, amâo mâo sang êa drao, klei hd^p mda go\ êsei amai jưh knang ma\ kơ “ mnơ\ng mâo” mơ\ng ]ư\ dliê. Mơ\ng leh kmrơ\ng dliê kđăl mbah dliê  mâo klei kăm, lăn hdră bruă dưi ba yua, du\m go\ êsei mnuih [uôn sang mse\ si go\ êsei amai Thị Nhơ h^n mơh le\ hlăm klei  dleh dlan. Thâo klă boh klei si la] ti dlông, knu\k kna ti anei mko\ mjing [uôn dôk mrâo kơ 40 go\ êsei mnuih [uôn sang S’tiêng [uôn Tân Lập ti [uôn Hai Căn, să Phú Nghĩa. Leh giăm 2 thu\n nao dôk hd^p ti [uôn mrâo, klei hd^p mda go\ êsei amai [rư\ [rư\ h’^t kjăp yơh.“ Êlâo dih hd^p hlăm dliê, ư\ êpa êdi, leh ana\n êngoh duam nnao. Ara\ anei hriê dôk hd^p ti anei [uh m’ak êdi. Knu\k kna mkra brei sang leh ana\n lo\ dhiang ba pui kmlă,  nga mkra brei  pơ\ng êa, sang hră, sang êa drao mâo s’a^, mnuih [uôn sang djăp mnuih  bi hơ\k kdơ\k. M’ak êdi leh, ara\ anei kno\ng duh [ơ\ng đui] yơh.

Hlăm sang mrâo siam pro\ng giăm 50m2, go\ êsei Điểu So ti [uôn Hai Căn, să Phú Nghĩa ăt kăn mdăp lei klei m’ak. ~u brei thâo: tơdah amâo mâo ôh klei mđing dlăng mơ\ng Đảng, Knu\k kna, snăn sang ngă mkra h’^t kjăp ho\ng `u ăt jing klei ]ang hmang đui]. Điểu So brei thâo: “ Go\ êsei dleh dlan, ngă bruă amâo djăp [ơ\ng, anăn mâo klei đru ru\ mdơ\ng sang dôk jing m’ak êdi. Ara\ anei amâo lo\ hu^ ôh. Amâo djo\ kno\ng mbha êmô đui] ôh, Knu\k kna lo\ mbha tivi, go\ êsei knă ho\ng pui kmlă dơ\ng, kâo la] jăk lu êdi.

Mơ\ng leh hriê dôk kơ [uôn mrâo ti [uôn Hai Căn anei, klei hd^p mda mơ\ng 2 ung mo# mda thu\n Điểu So găl êlưih h^n. Êngao kơ brua\ kriê dlăng sa ha k`ul leh ana\n ktơr, ung mo# `u lo\ mă asa\r k`ul ba w^t mkra mjing hlăm m’mông huâng amâo mâo bruă. Lăn huâng nah tluôn sang `u lo\ pla ana boh [ơr leh ana\n djam mtam.  Dua ]ô anak dưi nao sang hră, amâo lo\ [a\ anak nao kơ hma mse\ si êlâo dih ôh. Dlăng kơ du\m boh sang mrâo, h’^t kjăp ru\ mdơ\ng ti [uôn mrâo anei, djăp mnuih dưi  [uh s’a\i ai hd^p mrâo ti anei. Đặng Sỹ Oánh, Khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Phú Nghĩa, kdriêk Bù Gia Mập, ]ar Bình Phước brei thâo:“ Mơ\ng leh mbe# mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti êpul mrô 6 [uôn Tân Lập hriê dôk kơ [uôn mrâo, snăn klei hd^p mda mnuih [uôn sang đ^ kyar h^n. Dôk ti [uôn hđăp êlan klông găn êrô dleh dlan, amâo mâo pui kmlă, amâo mâo êa yua, pưk sang t^ rư]. Ara\ anei [uôn mrâo mâo sang simăng, mâo êlan [êtông, êlan tuh boh tâo kl^, leh ana\n mâo pui kmlă, mâo êa yua. Êpul bruă Duh mkra kriê mgang Ala ]ar 778 leh ru\ mdơ\ng sang dôk lo\ mđup brei tivi, dhiăr pưh, go\ êsei knă ho\ng pui kmlă. Leh hriê dôk kơ [uôn mrâo anei, klei hd^p mda mnuih sang mâo klei đ^ kyar h^n.

Klei m’ak amâo djo\ kno\ng ho\ng go\ êsei amai Thị Nhơ, ayo\ng Điểu So đui] ôh, [ia\dah srăng dưi truh ho\ng lu go\ êsei mnuih [uôn sang djuê ana S’tiêng mkăn ti êpul mrô 6, [uôn Tân Lập. Ana\n jing 15 boh sang mrâo ( grăp boh sang mâo ênoh yuôm êbeh 60 êklăk prăk) mơ\ng Êpul bruă Duh mkra kriê mgang Ala ]ar 778 ngă pô duh bi liê hlăk dôk ru\ mdơ\ng, ngă mkra rue# leh leh ana\n ba mđup brei kơ mnuih [uôn sang hlăm knhal jih thu\n 2016. Klei hgu\m kngan mguôp ai, mguôp ngăn pra\k  mơ\ng Êpul bruă Duh mkra kriê mgang Ala ]ar 778, anôk khan dôk hlăm alu\ wa\l knông lăn Bù Gia Mập, ]ar Bình Phước ho\ng mnuih [uôn sang mâo klei tu\ yuôm êdi. Đặng Công Bầu, Khua g^t gai Êpul bruă Duh mkra kriê mgang Ala ]ar 778 brei thâo: “ Iêu mnuih [uôn sang hriê dôk kơ anôk dôk mrâo, snăn c\ia\ng bi đru yơh kơ digơ\, ]ia\ng kơ digơ\ juăt mưng ho\ng anôk dôk mrâo. Tal 2 dơ\ng đru digơ\ thâo rông mnơ\ng, pla mjing, ktrâo la] kơ digơ\ bruă kdơ\ng mgang ho\ng klei ruă duam, bi mdoh wa\l anôk hd^p mda ]ia\ng si be\ ngă anôk dôk mrâo jăk h^n kơ anôk dôk hđăp. Ara\ anei, mnuih [uôn sang thâo pla djam. Mrâo anei, hmei mb^t ho\ng knơ\ng bruă Hải Vương đru brei djuê mjeh ana boh [ơr kơ mnuih [uôn sang ba pla, grăp go\ êsei mâo mơ\ng 5 – 7 phu\n boh.

Êngao kơ hdră bruă mko\ mkra [uôn dôk mrâo ti [uôn Hai Căn ( wa\l dliê  119), să Phú Nghĩa, kdriêk Bù Gia Mập, ]ar Bình Phước ăt ngă rue# leh 9 hdră bruă ngă lo\ hma ala [uôn pla phu\n sa anôk kơ mnuih [uôn sang djuê [ia\, đru 681 go\ êsei bi h’^t kjăp klei hd^p mda ti kr^ng hdră bruă. Du\m alu\ wa\l lo\ đru brei djuê mjeh mnơ\ng pla, mnơ\ng rông, hbâo pruê kơ mnuih [uôn sang wa\l ngă lo\ hma ala [uôn pla phu\n sa anôk mđ^ kyar bruă duh mkra, bi h’^t kjăp klei hd^p mda. Hdră bruă ngă lo\ hma ala [uôn pla phu\n sa anôk đru mguôp bi mhro\ klei [un [in h’^t kjăp hlăm kr^ng mnuih [uôn sang djuê [ia\.

            }ar Bình Phước mâo êbeh 14 êbâo 600 go\ êsei [un, hlăm ana\n go\ êsei [un mnuih djuê [ia\ truh êbeh 44%, lu êdi jing mnuih [uôn sang djuê ana S’tiêng, M’nông leh ana\n Khmer. Hlăm ênoh anei adôk  mâo lu go\ êsei ]ia\ng êdi kơ sang dôk. Kyua ana\n, wưng kơ ana\p, du\m gưl brua\ knu\k kna ti anei lo\ dơ\ng k[^n ai tiê, jak iêu phung mâo ai tiê thâo pap hlăm leh ana\n êngao ]ar bi đru mguôp ]ia\ng lo\ ngă mkra anôk dôk kơ mnuih [uôn sang./.

                                                                           H’Nga pô ]ih mkra.