VOV4.Êđê - Hla\m du\m hruê mlan 4, adiê mđia\ kr^ng nah Dhu\ng mse\ si pui ]uh, [ia\dah a\t ka\n dưi mkhư\ knhuang êbat mơ\ng du\m ]ô mnuih nao kơ Sài Gòn – [uôn pro\ng Hồ Chí Minh ]ia\ng lo\ bi hdơr kơ hdra\ brua\ h[uê ênuk kdrưk k’a\m mơ\ng djuê ana sui ho\ng anei 44 thu\n, hla\m hruê 30/4/1975, kwar Dhu\ng dưi mtlaih êngiê, hluh lir la\n ]ar. Phung [uh hdra\ brua\ h[uê ênuk anei lehana\n phung tuôm nao hla\m hdra\ mblah ksu\ng nga\ kluôm lehana\n kru\ kdơ\ng yan mnga thu\n 1975 lo\ bi hdơr w^t leh kơ ai êwa Sài Gòn hla\m hruê mtlaih ênguê, lo\ bi hdơr kơ klei tu\ dưi kdra\m k’ah mơ\ng djuê ana drei ho\ng sa klei đa\o knang kơ hdra\ đ^ kyar mrâo mơ\ng [uôn pro\ng Hồ Chí Minh lehana\n la\n ]ar hruê anei. {ri bi hdơr hdra\ brua\ h[uê ênuk anei, Cao Thoa mâo klei ]ih “Iêu m[^n ai ktang mjing hdra\ mblah tu\ dưi hruê 30/4”, alum kơ drei ktuê ksiêm snei:

Lo\ w^t bi hdơr kơ hruê 30/4/1975, mâo ho\ng anei 44 thu\n, leh êpul l^ng kahan drei ksu\ng mu\t sua ma\ klei êngiê Sài Gòn, tiến sĩ Nguyễn Nhã, sa ]ô găn leh hlăm h[uê ênuk, ăt jing mnuih ksiêm duah kơ h[uê ênuk, bi knga\r êdi [uh hlăk ana\n Sài Gòn kkuh drông kahan mtlaih êngiê mse\ ho\ng drông anak w^t mơ\ng kbưi. Amâo mâo klei djiê bru\ lu ôh, amâo mâo klei rai răk lu ôh leh sa gưl bi blah. Sài Gòn ăt adôk hrông:

“Hlăm sa klei bi blah mâo bi rue# êngao kơ klei dưi thâo săng. Si tôhmô sa nah bi êran đue# ho\ng klei mtu\k mtu\l, sa nah mu\t ho\ng klei êđăp ênang. {rư\ [rư\ kâo dơ\ng [uh hla ]hia\m gru bi kđh^t yơr, kkuh drông knư\ dơ\ng lu êjai. Jing sa ]ô ksiêm duah kơ h[uê ênuk, kâo [uh anei jing sa klei bi kngăr êdi”.

Jing sa ]ô mnuih khua thu\n hlăm cách mạng, Nguyễn Trọng Xuất, khua knơ\ng ]ih hra\ h[uê ênuk kwar Dhu\ng kru\ kdơ\ng, la]: Klei drei bi blah jing klei djo\, kyuana\n mâo bi klin jih ai ktang mơ\ng mnuih [uôn sang, wa\t mnuih hd^p hlăm krah phung rih:

“Klei thâo kia\ kriê, lehana\n mâo klei m^n mbrua\ mơ\ng phung g^t gai lo\ ]uê leh klei m^n ai tiê aê ama pô mơ\ng du\m êbâo thu\n dưi ngă klei anei. Đảng mtô leh: Tơdah ih thâo ka iêu ai tiê mnuih [uôn sang snăn klei kru\ kdơ\ng dôk hlăm ai tiê mnuih [uôn sang, amâo mâo djo\ hlăm ai tiê phung knua\ druh ôh. Kyuadah mnuih [uôn sang yơh ngă cách mạng”.

Djo\ mse\ ho\ng klei Nguyễn Trọng Xuất, wa\t hlăm krah [uôn pro\ng Sài Gòn hruê ana\n, grăp ]ô mnuih khăp ]ia\ng kơ lăn ]ar bi êdah ho\ng ai tiê pô, hrăm mb^t bi jak tru\n hlăm êlan. Ana\n jing phung am^, phung amai, phung sinh viên mơ\ng du\m boh sang hra\ đại học, jing phung thâo hra\ mơar, jing phung yơng… ho\ng sinh viên, hđeh hriăm hra\ di`u hruê mlam amâo mâo p^t đih ôh hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang kwar Dhu\ng ]uh êdeh Mi, yua klei mui` bi kdơ\ng ho\ng knu\k kna hđăp. Nhạc sĩ Tôn Thất Lập, mnuih nao hla\m brua\ “Mui` kơ mnuih [uôn sang kâo hmư\”, lo\ bi hdơr:

“Klei blu\ mơ\ng sinh viên jing klei blu\ mnuih [uôn sang. Kyuana\n klei di`u blu\ jih jang bi krăp mse\ si klei iêu mjan, bi kru\ ai tiê bi blah răng mgang lăn ]ar, răng mgang anak mnuih lehana\n duah klei êđăp ênang. Mơ\ng klei blu\ ana\n nao hlăm klei bi blah mse\ si phao ktuang, ngă leh kơ phung roh hu^”.

Đại tướng Phặm Văn Trà, khua phu\n brua\ l^ng kahan êlâo dih, la]: Hlăm klei po\k ksu\ng blah pro\ng ti kwar Dhu\ng, brua\ mơ\ng mnuih [uôn sang kwar Dhu\ng klam jing pro\ng. Bi tơdah amâo mâo ôh mnuih [uôn sang kwar Dhu\ng, snăn drei amâo mâo dưi ôh hlăm klei bi blah tết Mậu Thân, amâo mâo ôh klei dưi hruê 30/4/1975.

Mnuih [uôn sang Sài Gòn Kwar Dhu\ng mgang brei knua\ druh, l^ng kahan kwar Dưr, dlăng kơ l^ng kahan kwar Dưr mse\ si anak ]ô pô hlăm sang. Bi phung l^ng kahan awa Hô dlăng kơ mnuih [uôn sang kwar Dhu\ng jing găp djuê sa thung k’u\t, mblah roh mâo nanao ai tiê ]ia\ng răng mgang anak klei hd^p, lehana\n ngăn do\ mnuih [uôn sang. Kyua klei anei yơh mâo klei mnuih [uôn sang jưh knang, mnuih [uôn sang khăp, mnuih [uôn sang răng mgang. Đại tướng Phạm Văn Trà m`a\:

“Amâo mâo mnuih [uôn sang snăn drei amâo mâo klei dưi ôh. Kno\ng mâo mnuih [uôn sang đru snăn dưi ngă jih jang. [ia\dah ]ia\ng la] kơ anei, kyua mơ\ng klei thâo khăp kơ lăn ]ar mơ\ng mnuih [uôn sang kwar Dhu\ng wir kơ lăn ]ar, wir kơ awa Hô”.

Thiếu tướng Phan Khắc Hy, k’ia\ng khua kia\ kriê Êpul kahan mrô 559 – kahan Trường Sơn, jing êpul ksu\ng mu\t hlăm Sài Gòn hlăm hruê 30/4/1975, la], kyua mâo klei bi mguôp kjăp mơ\ng djăp êlan ksu\ng mblah: Kahan ksu\ng mblah, mnuih [uôn sang kgu\ kdơ\ng, jih jang mnuih [uôn sang nao mblah roh, lehana\n răng mgang kjăp du\m anôk leh mâo ma\ hlăm krah anôk phung roh, snăn [uôn pro\ng Sài Gòn ăt adôk hrông mse\ djuê ana\n. Jih jang pui kmla\, êa jua lo\ h[uê w^t bhiâo riâo rit. Lu phung ngă brua\ klei mrâo mơ\ng ala ta] êngao bi knga\r êdi kơ klei anei. Ai êwa hlăm Sài Gòn hlăm hruê mâo ma\ ana\n êngao kơ klei di`u dưi thâo săng. Thiếu tướng Phan Khắc Hy lo\ bi hdơr:

“Bộ đội mblah roh, snăn mnuih [uôn sang mblah mb^t. Hlăm klei bi mguôp ana\n, ana\n jing đru bi hơ^t klei hd^p, bi hơ^t jih jang brua\ knua\. Hruê 1/5/1975 kâo nao kơ sang mnia Sài Gòn, êbat hiu hlăm êlan klông Sài Gòn êđăp ênang leh. Jih jang sang ]h^ mnia lo\ po\k [a\ng mse\ si aguah tlam. Kâo nao blei sa boh mmông điêt kơ anak mniê kâo”.

Bi klin jih ai ktang hla\m mnuih [uôn sang dưi mâo ma\ klei dưi hruê 30/4/1975. Leh 44 thu\n êgao mâo klei êngiê, găn leh lu êwang êlan md^ kyar, Sài Gòn – {uôn pro\ng Hồ Chí Minh jing leh sa boh [uôn pro\ng mbrua\, jing phu\n kơ anôk duh mkra kluôm ala. Anei yơh jing lăn mnga êa mơak mâo lu mnuih mbrua\ hla\m kluôm ala, lehana\n mnuih Việt Nam hd^p kơ ala ta] êngao lo\ w^t hrăm mb^t ho\ng brua\ sang ]ư\ êa ru\ mdơ\ng [uôn pro\ng thâo m^n, ho\ng lu klei đ^ kyar mơ\ng hdră mtru\n mrô 54 mơ\ng Quốc hội kơ klei lông bi hmô hdră êlan mđ^ kyar [uôn pro\ng Hồ Chí Minh.

Dưn yua jih ai tiê jho\ng kmlăn mơ\ng hruê 30/4, mnuih [uôn sang dja\ ana\n Awa lo\ dơ\ng kjăp knhuang ]huang êbat hgao djăp klei lông dlăng, hrăm mb^t ho\ng Đảng bộ, lehana\n brua\ sang ]ư\ êa jih ai tiê bi leh brua\ hluê ngă hdră mtru\n 54 ata\t [uôn pro\ng Hồ Chí Minh đ^ kyar h^n, năng dưi jing [uôn pro\ng năng hd^p knar ho\ng alu\ wa\l lehana\n dlông ro\ng lăn./.