VOV4.ÊđêKlei bi rai dliê ti Dak Lak dôk mâo dleh dưi ksiêm dlăng. Mơ̆ng akŏ thŭn truh kơ ară anei, ti Dak Lak mâo leh 650 klei bi rai dliê, ksĭng mmiă lăn dliê, mâo truh giăm mkrah wah boh klei ngă soh hŏng hdră bhiăn dliê kmrơ̆ng hlăm kluôm ala. Klei bi rai dliê, ksĭng mmiă lăn dliê ti Dak Lak ăt mâo lu êdi, lu anôk kreh mâo klei bi rai dliê ƀiădah ka dưi msir mghaih kjăp ôh.

Mâo lu anôk lăn dliê mơ̆ng knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông (kdriêk Krông Bông, čar Dak Lak), dôk mâo klei bi rai dliê kjham êdi. Dlăng kơ dŭm čŏng čư̆ bi mđrông jih leh kyâo mơ̆ng pĭng čư̆ truh kơ čŏng čư̆. Ktuê sa bĭt êlan điêt nao mŭt hlăm dliê, dlăng kơ dŭm anôk dliê arăng mrâo uă lehanăn čuh, dŭm ana kyâo điêt prŏng arăng uă lĕ buh mtŭk mtuh. Lu phŭn kyâo mrâo leh uă mâo boh prŏng 2 čô kmiêk. Bùi văn Hưng, k’iăng khua kiă kriê knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông tŭ ư:

“Klă klơ̆ng bruă ksiêm dlăng dliê kmrơ̆ng ară anei ƀrư̆ hruê ƀrư̆ dleh dưi ksiêm dlăng. Boh nĭk knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông bi knông hŏng kdriêk Ea Kar lehanăn M’Drak, dôk hlăm anôk mâo lu mnuih ƀuôn sang jing mnuih H’Mông dôk hdĭp mda hlăm brô 11.000 čô mnuih. Mbĭt anăn, hlăm ênhă dliê knơ̆ng bruă dôk ksiêm dlăng mâo lu anôk jing mâo klei ksiêm dlăng mơ̆ng bruă sang čư̆ êa dŭm să. Truh kơ bruă mnuih ƀuôn sang tlĕ nao mŭt hlăm dliê lehanăn bi rai dliê.

Bi rai dliê, ksing mmiă lăn dliê mâo kjham ti lu alŭ wăl

Hlăm 6 mlan akŏ thŭn, ti čar Dak lak mâo truh kơ 650 klei bi rai dliê, mmiă yua lăn dliê soh hŏng hdră bhiăn. Bi kơ anôk dliê mơ̆ng knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông mâo 425 klei bi rai dliê hmăi truh kơ 108 ha lăn dliê, mâo truh kơ 3/4 dŭm klei bi rai dliê hlăm čar. Tui si Trần Văn Tùng, khua êpul ksiêm dlăng dliê kmrơ̆ng kdriêk Krông Bông, anôk dliê mâo klei ksiêm dlăng mơ̆ng knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông mâo klei bi rai lu, nanao, sui hruê lehanăn klei soh tal êlâo hĭn ăt jing pô dliê:

Băng: “Klei bi rai dliê msĕ hŏng anei jing kyua pô dliê amâo ngă kjăp ôh bruă ksiêm dlăng. Knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông mâo leh bruă jao mơ̆ng knŭk kna ksiêm dlăng lehanăn rang mgang dliê. Ƀiădah êpul ngă bruă jing ƀiă dhit, bruă ksiêm dlăng êdu êdŏk, mơ̆ng năn yơh truh kơ klei bi rai dliê, tlĕ čhĭ kyâo dliê mâo nanao lehanăn dleh dưi ktuê dlăng.

Mbĭt hŏng kriêk Krông Bông, klei bi rai dliê, mniă yua lăn dliê ăt dôk dleh dưi ktuê dlăng hlăm dŭm kdriêk msĕ si: Ea Soup, Čư̆ M’Gar lehanăn Ea Hleo. Nguyễn Văn Quyến, K’iăng khua kiă kriê knơ̆ng bruă mkra mjing mnơ̆ng ƀơ̆ng huă lehanăn dliê kmrơ̆ng čar Dak Lak brei thâo, anôk bruă dôk ksiêm dlăng êbeh 27.000 ha dliê mkrơ̆ng lehanăn lăn dliê ti kdriêk Ea Soup. Klei bi rai dliê, mmiă lăn dliê dleh êdi dưi ktuê dlăng. Mơ̆ng thŭn 2017 truh kơ ară anei, mâo hlăm brô 400 ha dliê arăng bi rai, mmiă lăn dliê dưi ngă leh hră mơar. Khădah, mâo ƀiă êdi bruă dưi ksiêm dlăng, ƀuah mkra, ƀuah mkra ka kjăp ôh, anăn yơh jing boh phŭn mjing klei găl kơ phung tlĕ kyâo dliê.

Băng: “Dŭm čô nao tlĕ kyâo dliê ngă klei jhŏng ktang, bi kdơ̆ng hŏng êpul răng mgang dliê. Dŭm klei ngă čăm biêng, arưp aram lehanăn bi rai ngăn drăp dŭm anôk ksiêm dlăng dliê kmrơ̆ng mơ̆ng knơ̆ng bruă, dưi ngă ênŭm leh hră mơar mơĭt kơ dŭm anôk bruă djŏ tuôm, ƀiădah truh kơ ară anei, ăt ka mâo ôh klei mgaih msir. Boh nĭk dŭm klei ngă mmiă lăn dliê ngă pưk sang hlăm dŭm ênhă lăn dliê knơ̆ng bruă dôk ksiêm dlăng jing lu êdi.”

Hlăk mâo klei phưi tha kriê dlăng hlăm lu pô dliê ti Dak Lak

Êjai anăn, Ngô Văn Thắng, k’iăng khua bruă sang čư̆ êa kdiêk Ea Sup lač, klei bi rai dliê hlăm alŭ wăl dôk dleh dưi ktuê dlăng, boh klei anei jing mâo mơ̆ng klei êdu hlăm klei ksiêm dlăng, amâo mâo bruă klam mơ̆ng pô kriê dlăng dliê lehanăn dŭm anôk bruă, boh nĭk jing dŭm ênhă lăn dliê jao leh kơ dŭm knơ̆ng bruă.

“Klă klơ̆ng hlăm alŭ wăl, bruă gang mkhư̆ lehanăn ƀuah mkra klei bi rai dliê, mgaih msir dŭm klei mniă yua lăn dliê dôk tuôm hŏng lu klei dleh dlan. Dôk mâo klei êdu hlăm bruă ksiêm dlăng, rang mgang dliê. Lu knơ̆ng bruă amâo dưi mkŏ mjing ôh êpul nao rang mgang dliê, amâo dah mâo ƀiădah amâo ktang ôh čiăng dưi ngă bruă ksiêm dlăng, răng mgang dliê.”

Mâo leh 7 thŭn hŏng anei, knŭk kna gĭr gai bruă kđăl ƀăng dliê lehanăn ñgă dŭm hră êlan mjêč răng mgang dliê čŏng mâo, khădah, klă klơ̆ng ti čar Dak Lak brei ƀuh, dŭm hdră êlan răng mgang dliê kmrơ̆ng ka nâo boh tŭ dưn ôh, klei mmiă yua lăn dliê ăt dôk mâo lu êdi. Klă mngač brei ƀuh, klei răng kriê mơ̆ng pô dliê lehanăn lu gưl bruă, dhar bruă dôk êdu êdi, hlăm anăn, ƀruă ƀuah mkra ăt ka mâo klei ktang ôh, ngă truh kơ alŭ wăl jing anôk mâo lu klei bi rai dliê hĭn. Bruă bi rai dliê mâo leh lu thŭn ngă kơ bruă ƀuah mkra dŭm klei ngă soh, răng mgang dliê kmrơ̆ng ƀrư̆ hruê ƀrư̆ dleh dlan hĭn, čiăng mâo klei nao hgŭm mơ̆ng lu gưl bruă, dhar bruă lehanăn ngă kjăp ktang, sơnăn kơh dưi gang mkhư̆ klei bi rai dliê.

Pô mblang: Y-Ƀel Êban