VOV4.Êđê - Thu\n 2019 khă gơ\ ênoh lu mta mnơ\ng mơ\ng lo\ hma ti hnơ\ng [ia\ h^n, rông mnơ\ng tuôm ho\ng lu klei ruă tưp, [ia\dah du\m êbâo ]ô mnuih djuê [ia\ ti kr^ng dleh dlan mơ\ng ]ar Kon Tum ăt mâo klei hd^p hơ^t kjăp leh anăn đ^ kyar. Dưi mâo klei anei jing kyua mnuih [uôn sang siă suôr ho\ng dliê leh anăn kriê mgang jăk ênhă dliê dưi jao ]ia\ng dưi dưn hdră tla prăk răng mgang dliê.

Go\ êsei ayo\ng A Lít ti [uôn Kon Ktu, să Đăk Ruồng, kdriêk Kon Braih, ]ar Kon Tum tu\ mă răng mgang 28 ha dliê. Ayo\ng A Lít brei thâo du\m thu\n giăm anei grăp thu\n go\ êsei `u tu\ mă hlăm brô 19 êklăk prăk mơ\ng bruă răng mgang wa\l dliê. Mơ\ng ênoh prăk anei go\ êsei duh bi liê pla mâo êbeh 2 ha ksu, du\m êtuh phu\n kphê. Kno\ng thu\n 2019 mrâo êgao pla thiăm hlăm brô 3 ha hbei [lang. Êngao kơnăn lo\ blei u\n, mnu\ mjeh ]ia\ng mđ^ kyar bruă rông mnơ\ng. Khă gơ\ dôk hd^p mda ti kr^ng dleh dlan, [ia\dah klei hd^p mda go\ êsei ayo\ng A Lít h’^t kjăp leh. Ayo\ng A Lít m`ă klă, mâo tu\ mă prăk tla kriê dlăng wa\l dliê đru go\ êsei `u mâo klei găl kpưn đ^ ngă bruă duh mkra siă suôr ho\ng dliê kyâo: “Go\ êsei kâo tu\ mă răng mgang dliê mơ\ng thu\n 2008 truh kơ ara\ anei mâo 11 thu\n. Tu\ mă prăk mơ\ng bruă răng mgang wa\l dliê đru go\ êsei kâo mđ^ kyar bruă duh mkra [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar h^n. Klei hd^p mda go\ êsei kâo h’^t kjăp h^n mkă ho\ng thu\n êlâo. Tu\ mă răng mgang dliê mâo boh tu\ dưn êdi kơ go\ êsei ho\ng wa\l hd^p mda”.

Klei hâo hưn mơ\ng Keh răng mgang lehana\n Mđ^ kyar dliê ]ar Kon Tum brei [uh, hlăm thu\n 2019, mâo êbeh 5 êbâo go\ êsei, 192 êpul go\ êsei, 339 êpul êya alu\ wa\l lu êdi jing mnuih [uôn sang djuê [ia\ lehana\n 5 êpul êya tu\ mă kriê dlăng răng mgang dliê dưi tla hlăm brô 130 êklai prăk. Hnư hrui w^t yap mdu\m thu\n 2019 mơ\ng grăp go\ êsei tu\ mă kriê dlăng răng mgang dliê truh êbeh 13 êklăk prăk, êpul êya alu\ wa\l hlăm brô 160 êklăk prăk, êpul go\ êsei hlăm brô 98 êklăk prăk lehana\n êpul êya hlăm brô 500 êklăk prăk. Anei jing hnư hrui w^t pro\ng mkă ho\ng hnư hrui w^t mơ\ng du\m go\ êsei hd^p giăm dliê, boh nik gơ\ mnuih [uôn sang djuê [ia\. Amai Y On, khua [uôn [uôn Kon Plông, să Hiếu, kdriêk Kon Plông brei thâo; kyua tu\ mă kriê dlăng răng mgang êbeh 900 ha dliê, mnuih [uôn sang hlăm [uôn mâo hnư hrui w^t lehana\n răng mgang dliê jăk h^n:“Mnuih [uôn sang mâo klei thâo săng ]o\ng kriê dlăng, răng mgang dliê jăk h^n ]ia\ng mâo hnư hrui w^t. Du\m go\ êsei hluê ngă bruă kriê dlăng, răng mgang dliê amâo mâo ôh go\ êsei ngă soh bi rai dliê ngă pưk hma”.

Bruă hluê ngă mâo boh tu\ dưn hdră êlan tla prăk kriê dlăng wa\l dliê du\m thu\n êlâo dih ăt mse\ mơh hlăm thu\n 2019 đru leh du\m êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\, du\m êtuh êpul êya alu\ wa\l lehana\n êpul go\ êsei ti Kon Tum mâo klei hd^p mda [rư\ hruê [rư\ jăk h^n. Hnư hrui w^t mơ\ng dliê ăt đru mguôp mtru\t mjhar bruă ngă rue# ênu\m du\m hnơ\ng ]ua\n hlăm bruă mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo.

{uôn Đăk Kroong, să Đăk Pxi, kdriêk Đăk Hà jing 1 klei tô hmô. Ho\ng bruă tu\ mă kriê dlăng răng mgang 1 êbâo 200 ha dliê mơ\ng Anôk bruă kriê dlăng dliê mgang ako\ êa Đăk Hà, 73 go\ êsei mnuih djuê ana Sêđăng hlăm [uôn thu\n anei dưi tla êbeh 600 êklăk prăk. Khua [uôn A Lê Mi Ô brei thâo, êngao kơ bruă tla prăk kơ du\m phung hiu suang dlăng răng mgang dliê, jih jang ênoh prăk adôk mâo [uôn ba yua hlăm bruă mkra mlih mta bruă nah gu\ lehana\n mđ^ kyar klei hd^p mda ai tiê mnuih [uôn sang: “Mơ\ng leh mâo bruă tla prăk kriê dlăng wa\l dliê klei hd^p mda mnuih [uôn sang mdê leh êdi. Prăk ana\n pioh ba yua hlăm klei hd^p mda anak aneh go\ êsei. Prăk tla kriê dlăng wa\l dliê ba yua hlăm bruă pui kmlă êpul êya lehana\n mkra sang Ro\ng, du\m klei bi k[^n mơ\ng alu\ [uôn, mse\ si knăm m’ak [ê` ]ưng doh, mkra mđ^ knang êa. Hlăm alu\ ăt blei mprăp 1 r^ng ]ing ]har, kdrăp ]u\t h’ô”.

La] kơ boh tu\ dưn mơ\ng hdră bruă tla prăk kriê dlăng wa\l dliê ho\ng mnuih [uôn sang djuê [ia\ mơ\ng alu\ wa\l, Bùi Văn Viên, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Đăk Na, kdriêk Tu Mơ Rông brei thâo:“Hlăm alu\ wa\l să Đăk Na, dliê phăn jao kơ êpul êya alu\ wa\l ăt mse\ mơh go\ êsei mâo ba w^t boh tu\ dưn klă s^t. Digơ\ mkra mđ^ bruă duh mkra ăt mse\ mơh ana\n jing hnư hrui w^t ]ia\ng msir klei ư\ êpa mhro\ klei [un knap. Hlăm alu\ wa\l să mâo alu\ Kon Chai. Alu\ anei jih jang du\m go\ êsei hlăm alu\ tu\ mă kriê dlăng răng mgang dliê sơa^. Prăk kriê dlăng wa\l dliê go\ êsei tu\ mă [ia\ êdi 18 êklăk prăk. Bi du\m go\ êsei mâo tu\ mă êbeh 20 êklăk prăk. Mnuih [uôn sang mâo klei thâo săng bruă ngă ăt mse\ mơh boh tu\ dưn kơ pô leh tu\ mă kriê dlăng răng mgang dliê. Leh [uh boh tu\ dưn sơna\n klei đua klam mơ\ng mnuih [uôn sang đ^ h^n mơh”.

Thu\n 2019 Keh răng mgang lehana\n Mđ^ kyar dliê ]ar Kon Tum hrui w^t mâo êbeh 266 êklai prăk kdlưn hdră k]ah jao. Mơ\ng ênoh hrui w^t anei krơ\ng kjăp bruă tla prăk kơ bruă kriê dlăng, răng mgang êbeh 360 êbâo ha dliê, truh hlăm brô 63% ênhă dliê kluôm ]ar. Hồ Thanh Hoàng, khua Keh răng mgang lehana\n Mđ^ yar dliê ]ar Kon Tum brei thâo; hlăm thu\n 2019, bruă lo\ dơ\ng hluê ngă hdră êlan tla prăk kriê dlăng wa\l dliê đru leh du\m êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ mkra mđ^ klei hd^p mda lehana\n duh bi liê mđ^ kyar bruă duh mkra go\ êsei: “Ênoh prăk tla kriê dlăng wa\l dliê du\m go\ êsei mnuih [uôn sang tu\ mă êngao kơ bruă mnuih [uôn sang ba yua mkra mlih klei hd^p mda digơ\, sơnăn lo\ mguôp ho\ng du\m hnư hrui w^t mkăn mơ\ng go\ êsei ]ia\ng mđ^ kyar bruă duh [ơ\ng, mse\ si pla dliê duh mkra, leh pla hbei [lang boh mnga đ^, rông u\n, pla ana bời lời, pla mtei mơ\ng ana\n mđ^ hnư hrui w^t mơ\ng dliê. Đru mguôp mb^t ho\ng du\m hnư hrui w^t mkă bi h’^t kjăp klei hd^p mda yang [uôn ti du\m kr^ng mâo bruă tla prăk kriê dlăng wa\l dliê”.

Klă s^t brei [uh thu\n 2019 khă gơ\ du\m mta mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma ti hnơ\ng [ia\, bruă rông mnơ\ng tuôm ho\ng mta lu klei ruă, [ia\dah du\m êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti kr^ng dleh dlan mơ\ng ]ar Kon Tum ăt mâo klei hd^p mda h’^t kjăp lehana\n đ^ kyar. Dưi mâo he\ klei anei kyua knu\k kna alu\ wa\l hluê ngă hdră êlan tla prăk kriê dlăng wa\l dliê. Boh tu\ dưn bruă duh mkra mơ\ng bruă tla prăk kriê dlăng wa\l dliê jing hnư hrui w^t mđ^ ai pro\ng pr^n ]ia\ng mnuih [uôn sang k]ưm thu\n mrâo 2020 lo\ dơ\ng siă suôr ho\ng dliê lehana\n răng mgang dliê jăk h^n./.