VOV4.Êđê - Ênuk dôk hd^p, Khua g^t gai Hồ Chí Minh bi myuôm lehana\n m`a\ kla\ brua\ klam yuôm bha\n mơ\ng brua\ lo\ hma, mnuih nga\ lo\ hma, kr^ng nga\ lo\ hma: “Mnuih nga\ lo\ hma mdro\ng kơh la\n ]ar drei mdro\ng”. “Brua\ lo\ hma đ^ kyar sna\n ala ]ar drei đ^ kyar mơh” mb^t ana\n m`a\ “Brei mđ^ kyar brua\ nga\ lo\ hma kluôm kyua anei jing sa brua\ pro\ng jing atur knơ\ng ]ia\ng mđ^ kyar du\m anôk brua\ duh mkra mka\n, mjing klei ga\l kơ brua\ tuh tia mkra mjing ala ]ar drei đ^ kyar”. Hluê nga\ asa\p Awa mta\ mtăn, lu thu\n êgao, brua\ lo\ hma lehana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn sang m`a\ kla\ leh Brua\ phu\n đru kơ hdra\ brua\ duh mkra. Leh ana\n kr^ng la\n dap kngư hla\k jing kr^ng brua\ duh mkra phu\n hla\m hdra\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma mơ\ng la\n ]ar:

Hlăm giăm 30 thu\n mlih mrâo, bruă lo\ hma Việt Nam kriê kjăp hnơ\ng đ^ kyar yap mdu\m hlăm brô 3,5% hlăm 1 thu\n, dôk hlăm ênoh đ^ h^n ti alu\ wa\l châu Á, boh nik gơ\ ti alu\ wa\l Ngo\ Dhu\ng châu Á. Leh ênuk gưl k[ah mnơ\ng [ơ\ng huă wưng sui, mơ\ng thu\n 1989 ala ]ar drei jing ala ]ar ba ]h^ mnơ\ng [ơ\ng huă kơ ala ta] êngao. Kơ klei mâo djăp mnơ\ng [ơ\ng huă dưi msir mghaih kluôm dhuôm amâo djo\ kno\ng mâo djăp mnơ\ng [ơ\ng huă kơ êbeh 90 êklăk ]ô mnuih [uôn sang hnơ\ng hrui w^t đ^ đui] ôh, [ia\dah lo\ jing ala ]ar kjăp brua\ ba ]h^ mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma kơ ala ta] êngao ba ana\p dlông ro\ng lăn. Bruă lo\ hma đ^ kyar mjing 1 kr^ng [uôn sang mrâo ho\ng du\m klei bi mlih kơ pui mklă, êlan klông, sang hră, sang êa drao, pưk sang đru mguôp bi h’^t kjăp yang [uôn…

Ho\ng bruă ngă jing bruă duh mkra kluôm mâo klei ata\t ba, truh kơ ara\ anei, bruă lo\ hma jing 1 bruă duh mkra pla mjing mnơ\ng ]h^ mnia `u\ kma ho\ng ho\ng ta] êngao êlam h^n, jing pô đru mơ\ng bruă duh mkra. Tơdah mse\ si thu\n 1989, ênoh prăk hrui w^t bruă ]h^ mnơ\ng kơ ala ta] êngao kluôm bruă ngă lo\ hma knơ\ng mâo 486 êklăk 200 êbâo đôlar, thu\n 2000 mâo 4 êklai 200 êklăk đôlar, sơnăn truh kơ thu\n 2018, gưl tal êlâo ênoh prăk hrui w^t bruă ]h^ mnơ\ng kơ ala ta] êngao kluôm bruă lo\ hma mâo 40 êklai 200 êklăk đôlar, hnơ\ng lu h^n êdi mơ\ng êlâo dih truh kơ ara\ anei. Việt Nam jing 1 hlăm ala ]ar  mdro\ng kơ bruă ba ]h^ kơ ala ta] êngao mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma pro\ng dlông ro\ng lăn, ho\ng 10 mta mnơ\ng mâo ênoh prăk hrui w^t mơ\ng bruă ba ]h^ kơ ala ta] êngao grăp thu\n mâo 1 êklai đôlar. Nguyễn Quốc Toản, khua Anôk bruă mkra mjing lehana\n tui duah anôk mnia mblei mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma la] sơnei, dưi mâo he\ boh tu\ dưn anei kyua kluôm knơ\ng bruă lo\ hma mb^t ho\ng du\m alu\ wal, klei sa ai mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma g^r ktưn hluê ngă Hdră bruă lo\ mko\ w^t bruă lo\ hma hluê hdră mđ^ h^n ênoh yuôm lehana\n mđ^ kyar h’^t kjăp mguôp mb^t ho\ng hdră bruă ala ]ar k`ăm mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo:“Bruă lo\ hma k]ưm wưng đ^ kyar kluôm dhuôm lehana\n boh nik gơ\ hnơ\ng jăk đ^ kyar [rư\ hruê [rư\ dưi bi mlih. Klei anei dưi bi knăl ho\ng du\m ênoh: thu\n 2018 hnơ\ng đ^ kyar GDP mơ\ng bruă lo\ hma truh 3,76%, anei jing hnơ\ng đ^ h^n êdi tơdah drei lo\ w^t dlăng ênuk gưl tal êlâo mơ\ng thu\n 2016 mâo wưng amâo mâo đ^ kyar. Hlăm klei đ^ kyar mb^t GDP mơ\ng kluôm ala mơ\ng 6,5% truh giăm 7%, sơnăn hnơ\ng đ^ kyar GDP mơ\ng bruă lo\ hma lo\ dơ\ng bi mklă knuih k’hưm yuôm bhăn hlăm bruă mko\ dăp GDP mơ\ng kluôm ala lehana\n krơ\ng kjăp mâo djăp mnơ\ng [ơ\ng huă [rư\ [rư\ krơ\ng kjăp mnơ\ng tu\ jăk lehana\n klei doh jăk mnơ\ng [ơ\ng”.

Khă sơnăn, mb^t ho\ng du\m mta bruă leh dưi ngă, ăt dôk mâo du\m klei lông dlăng, klei dleh dlan mse\ si: hdră `u\ kma [rư\ hruê [rư\ êlam h^n, klei hma^ djo\ amâo mâo jăk mơ\ng klei yan adiê bi mlih, du\m hdră bruă hlăm knơ\ng bruă akâo kơ knơ\ng bruă lo\ hma lo\ dơ\ng mlih mrâo ]ia\ng mđ^ kyar h’^t kjăp. Mb^t ho\ng klei g^r ktưn hluê ngă lo\ mko\ dăp bruă lo\ hma 1 hlăm du\m klei đ^ kyar mâo knơ\ng bruă lo\ hma mđing dlăng ana\n jing jak iêu êpul bruă mnia mblei hluê ngă bruă duh bi liê lehana\n mtru\t mjhar ba yua hdră mnê], kdrăp ngă bruă ênuk mrâo mrang ngă klei mđ^ ai mrâo kơ klei đ^ kyar. Lu klei blu\ hrăm la] sơnei, ]ia\ng dưi ngă bruă anei bi k[^n ai tiê msir mghaih du\m klei dleh dlan kơ: lăn ala, khăt mhro\ bruă ngă hră m’ar, mjing wa\l duh bi liê mnga] ta] ăt mse\ mơh du\m mta ]ua\n hlăm bruă đru mdul, mguôp mb^t ho\ng êpul bruă mnia mblei, mơ\ng klei hluê ngă lo\ mko\ dăp bruă lo\ hma ti alu\, Đặng Ngọc Sơn, k’iăng khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Hà Tĩnh mâo klei blu\ hrăm: “Bruă duh mkra pla mjing bi mklin lăn lo\ jing dleh dlan êdi, akâo kơ Knu\k kna, Phu\n bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang mâo bruă ngă klă s^t hlăm hdră bruă anei, boh nik gơ\ du\m mta ]ua\n đru mdul ]ia\ng bi mklin lăn lo\ k`ăm mtru\t mjhar bruă duh mkra pla mjing hnơ\ng pro\ng, mâo boh tu\ dưn h^n. Akâo kơ phu\n bruă Gưl dlông lehana\n Phu\n bruă Lo\ hma ksiêm dlăng mbo\ thiăm du\m hdră đru mdul ana\p truh mtru\t mjhar mđ^ kyar bruă duh mkra pla mjing mnơ\ng pioh ]h^ mnia hnơ\ng pro\ng ênuk mrâo mrang, mguôp mb^t ho\ng hdră bruă “grăp să 1 mta mnơ\ng – OCOP” djo\ guôp ho\ng klei ]ia\ng đ^ kyar mơ\ng mdê kr^ng duh mkra, boh nik gơ\ du\m să kr^ng dleh dlan. Êpul hdră êlan đru mdul tal 2 ana\n jing mđ^ kyar bruă duh mkra [ia\dah ana\p nao truh kơ klei êđăp ênang yang [uôn ti kr^ng [uôn sang”.

M`ă klă klei mđ^ kyar bruă lo\ hma mâo bruă ngă yuôm bhăn hlăm klei mđ^ kyar bruă duh mkra ala [uôn ala ]ar drei ti anôk bi k[^n hluê ngă bruă lo\ hma hlăm thu\n 2019, khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc m`ă w^t hdră k`ăm 10 thu\n kơ ana\p ho\ng bruă lo\ hma:“Bruă ngă lo\ hma bi kru\ w^t klei ]ang hma\ng mơ\ng djuê ana, bi g^r ktưn hlăm 10 thu\n dơ\ng, Việt Nam dưi mu\t hlăm êpul 15 ala ]ar mâo bruă ngă lo\ hma đ^ kyar h^n, kno\ng bruă mkra mjing mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma, bi dưi mâo mu\t hlăm êpul 10 ala ]ar mơ\ng dlông ro\ng lăn. Việt Nam bi g^r ktưn jing anôk mkra mjing, ba ]h^ kyâo kơ ala ta] êngao phu\n dlông ro\ng lăn, jing anôk mkra mjing hdang pro\ng dlông ro\ng lăn. Hnơ\ng đ^ kyar bruă lo\ hma đ^ kdlưn, [ia\ êdi 3%, ênoh prăk hrui w^t bruă ba ]h^ mnơ\ng kơ ala ta] êngao mâo hlăm brô 42 – 43 êklai đôlar. Kâo akâo kơ diih duah djăp hdră, mđ^ lar dưn yua djăp klei m^n mrâo ]ia\ng hluê ngă đ^ h^n hdră k`ăm k]ah mtru\n”.

Lo\ dơ\ng hluê ngă tu\ jing du\m hdră k`ăm k]ah jao kơ klei mđ^ kyar bruă lo\ hma, kr^ng [uôn sang, mđ^ kyar klei hd^p mda mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, kluôm knơ\ng bruă lo\ hma lehana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn sang lo\ dơ\ng mđ^ ktang bruă mtô mblang, mđ^ h^n klei thâo săng kơ anôk anơ\ng, bruă knuă mơ\ng bruă lo\ hma, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, kr^ng [uôn sang ênuk gưl mlih mrâo, mđ^ kyar ala ]ar, ksiêm dlăng du\m hdră êlan mtru\n mơ\ng Đảng, Knu\k kna, Quốc hội kơ bruă lo\ hma, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, kr^ng [uôn sang mguôp ]ia\ng đru hgu\m lehana\n hluê ngă. Mđ^ ktang bruă mlih mrâo, đru hgu\m bruă lo\ hma, kr^ng [uôn sang mb^t lo\ mko\ dăp bruă lo\ hma, bi mlih bruă duh mkra kr^ng [uôn sang; mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo, pral mđ^ kyar klei hd^p mda mnơ\ng dhơ\ng, dhar kreh, ai tiê mnuih [uôn sang kr^ng [uôn sang, boh nik gơ\ du\m kr^ng adôk lu klei dleh dlan, mlih mrâo mko\ mjing bruă duh mkra, mđ^ ktang bruă ksiêm dlăng, ba yua hdră mnê] lehana\n kdrăp mrâo mrang ngă knơ\ng nphu\n mđ^ pral hnơ\ng mâo, hnơ\ng jăk, boh tu\ dưn bruă duh mkra mnia mblei; ksiêm dlăng k]ah mtru\n mlih mrâo mta mtru\n đru mdul hrui m[^n ai tiê mđ^ kyar bruă lo\ hma, kr^ng [uôn sang. Mb^t ho\ng ana\n jing mđ^ ktang klei đru hgu\m quốc tế, bi h’^t kjăp, mđ^ h^n klei thâo êpul knuă druh kriê dlăng knu\k kna kơ bruă lo\ hma, kr^ng [uôn sang./.