VOV4.Êđê- Hŏng klei čang hmăng mprăp klei thâo luê lehanăn hdră msir mghaih tơdah phung hđeh mngăt hlăm êa ti dŭm alŭ, ƀuôn krĭng taih kbưi, dŭm gưl bruă Êdam Êra čar Dak Lak pŏk ngă leh lu mta bruă, pŏk adŭ bi hriăm luê amâo mâo mă prăk kơ phung hđeh. Hlăm anăn, hdră ngă bruă mrâo êdi mơ̆ng bruă Êdam Êra kdriêk Čư̆ Mgar jing “Anôk luê thâo mbĕ hiu” truh kơ grăp alŭ, ƀuôn, đru kơ lu phung hđeh ti krĭng dleh dlan dưi hriăm luê.

Hnêč  aguah ưm êlâo kơ nao mă bruă, amai Đinh Thị Yên, ti alŭ Hiệp Hoà, să Quảng Hịêp, kdriêk Čư̆ Mgar, čar Dak Lak mdiăng anak mniê 7 thŭn nao ti anôk bi hriăm luê êa mrâo pŏk giăm sang. Amai Yên  brei thâo, ară anei hlăk dôk hlăm yan hđeh mdei prŏng, ung mô̆ nao mă bruă sơaĭ anăn mơĭt anak kơ aduôn aê răng kriê. Khă gơ̆ mtă mtăn kơ anak knŏng hlăp lêñ hlăm sang đuič ƀiădah ñu ăt rŭng răng kyua hlăm wưng giăm anei, klei mrâo hâo hưn nanao kơ klei hđeh djiê mngăt hlăm êa leh anăn klei truh mâo. Alŭ wăl ñu hdĭp mda mâo lu ênao êa mơ̆ng mnuih ƀuôn sang klei. Kyua anăn, leh hmư̆ mâo adŭ hriăm luê êa amâo liê prăk kơ phung hđeh pŏk giăm sang, ñu čih anăn leh anăn dăp mmông mdiăng anak nao hriăm:

            “Mrâo êgao phung sang riêng gah hưn mâo anôk anei bi hriăm luê snăn kâo čih anăn. Brei anak nao hriăm luê snăn kăn nei hđeh dưi ñĕ kơ klei mngăt hlăm êa kyua ară anei mâo lu klei hđeh djiê mngăt hlăm êa, kâo huĭ snăn ăt čih anăn kơ anak nao hriăm. Kâo ƀuh dŭm adŭ bi hriăm amâo liê prăk snei snăn jăk snăk kơ mnuih ƀuôn sang, kyua tal sa amâo liê prăk, tal dua phung hđeh dưi hriăm jing hđeh hlăm să, dưi bi hriăm mbĭt.”

Adŭ hriăm luê êa amâo mă prăk mơ̆ng Êpul hgŭm kyua phung hđeh khăp hơiêng (hlăm Êpul hgŭm phung hđeh kdriêk Čư̆ Mgar) bi hgŭm hŏng Êpul êdam êra să Quảng Hiệp mkŏ mjing ti să. Nao hlăm adŭ mâo 90 čô hđeh mơ̆ng 7 truh 15 thŭn, dưi mbha 6 mmông hriăm. Grăp mmông hriăm hlăm wang 1 mmông, srăng mâo 2 čô nai kriê dlăng leh anăn ktrâo lač ti ƀlŭng luê êa. Mbĭt hŏng anăn, lŏ mâo mơ̆ng 1 truh 2 čô êdam êra đru kriê dlăng adŭ, ktrâo lač phung hđeh hriăm mjuăt, bi doh asei mlei êlâo kơ nao hlăm ƀlŭng êa.

 Hlăm wang mkrah mlan, phung hđeh srăng dưi bi hriăm dŭm klei luê klă klơ̆ng; bi hriăm klei thâo kơ hdră gang mkhư̆ klei djiê mngăt hlăm êa, hdră msir mgaih sĭt tuôm hŏng mnuih djiê mngăt hlăm êa. Hdră kñăm kčah jih jang phung hđeh thâo luê sơaĭ leh mjưh ruê̆ gưl hriăm.

 Nai mtô Mai Văn Chuyên, khua êpul hgŭm kyua phung hđeh khăp hơiêng, nai mtô luê ti adŭ brei thâo, čiăng pŏk adŭ, êpul bruă iêu mkrum ênoh bi liê mơ̆ng yang ƀuôn giăm 50 êklăk prăk čiăng blei kdrăp mnơ̆ng, iêu mthưr phung nai bi hriăm mjuăt asei mlei ti dŭm sang hră hlăm să čŏng nao bi hriăm. Ƀlŭng êa mkra mjing mâo boh prŏng mgăn 5,1 m boh dlông ƀlŭng 15,6 met leh anăn boh êlam ƀlŭng 1,2 mét dưi dưm ti wăl tač huâng ti anăp sang mnuih ƀuôn sang, yua êa ktir pom mơ̆ng sang mnuih ƀuôn sang hlăm krĭng wăl leh anăn 2 hruê lŏ rao bi doh, bi mlih êa sa blư̆. Adŭ hriăm dưi mâo klei nao ai mơ̆ng mnuih ƀuôn sang leh anăn bruă sang čư̆ êa alŭ wăl. Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Quảng Hịêp lŏ đru ñuăl kă ti dlông čiăng mđiă đăm mtrang kơ adŭ hriăm.

            “Grăp thŭn êlâo snăn Êpul hgŭm hŏng bruă êdam êra să Ea Mdroh mkŏ mjing hlăm ênao luê êa ti sang hră gưl 2 Ngô Mây. Khădah kyua kdrăp mnơ̆ng dưm sa anôk ti sang hră anăn klei lar bra ti dŭm alŭ wăl, boh nik nao kơ dŭm alŭ, ƀuôn dleh dlan snăk. Anăn mâo sa ƀlŭng luê snei snăn dưi ba nao kơ dŭm alŭ, ƀuôn srăng ênưih hĭn. Leh anăn hdră kñăm mơ̆ng dŭm ƀlŭng luê tinei snăn čiăng êđăp ênang hlăm êa, hdră msir mgaih sĭt tuôm hŏng phung mngăt hlăm êa, mprăp klei thâo kơ hđeh thâo luê, klei thâo hdĭp hlăm êa.”

Nai bi hriăm kơ grăp čô hđeh

            Hluê si Võ Thị Mỹ Trinh,  K’iăng Khua dlăng bruă êdam êra, Khua êpul hgŭm hđeh kdriêk Čư̆ Mgar, bi hriăm hđeh luê êa amâo mă prăk anei hlăm hdră Mnga kting hrah, jing sa bruă ngă hlăm hdră phung êdam êra ba anăp hlăm yan bhang thŭn anei mơ̆ng phung hđeh kdriêk Čư̆ Mgar mđing truh kơ phung hđeh sang hră. Anei jing sa hdră ngă mbruă mơ̆ng êpul hgŭm kyua dŭm ƀlŭng êa mkra mjing anei leh ba yua dưi mđoh êa, dưm khuăt leh anăn ba nao truh dŭm anôk mdê mdê hŏng hdră ênưih. Kyua anăn dưi pŏk mlar klei dưi dưn yua kơ phung hđeh ti dŭm să krĭng taih kbưi amâo đei mâo klei găl dưi hriăm luê. Hdră ngă anei ăt ênưih bi lar leh anăn ba jao kơ dŭm să.

            “Êlâo hĭn hmei srăng lông ngă tal êlâo ti să Quảng Hiệp, leh anăn srăng truh kơ să Ea Mdroh leh anăn să Čư̆ Mgar. Klei tŭ dưn ba wĭt ti dŭm alŭ, ƀuôn snăn klă mngač ñu srăng jăk hĭn. Leh anăn srăng pŏk kơ hdră anei. Leh êpul hgŭm kyua Phung hđeh khăp hơiêng pŏk ngă tŭ dưn snăn hmei srăng pŏk mlar truh dŭm să krĭng taih kbưi, srăng mâo hdră mă bruă hŏng kdriêk čiăng pŏk ngă bi mlar dŭm ƀlŭng êa mkra mjing ba kơ dŭm să.”

Amâo djŏ knŏng hjăn phung hđeh ôh, phung amĭ ama ăt mơak hŏng dŭm mmông hriăm.

 Hluê si klei ksiêm yap mơ̆ng Knơ̆ng bruă mnuih mă bruă - kahan êka êka keh anăn ala ƀuôn čar Dak Lak, mơ̆ng akŏ thŭn truh ară anei ti čar mâo leh 31 klei hđeh djiê mngăt hlăm êa ngă  kơ 39 čô hđeh djiê, lu dua blư̆ mkă hŏng wưng anei thŭn dih. Kyua anăn, hlăm hdră phung êdam êra ba anăp thŭn anei, phung hlăk ai Dak lak ba mta phŭn răng mgang leh anăn kriê dlăng phung hđeh hlăm hdră ngă bruă leh anăn hdră bi liê mơ̆ng bruă anei. Ayŏng Trần Doãn Tới,  K’iăng khua bruă êdam êra, Khua Êpul hgŭm hđeh čar Dak lak brei thâo:

“Hlăm wưng kơ anăp snăn Anôk dlăng bruă êdam êra čar srăng jao kơ Anôk bruă hriăm mjuăt klei thâo mơ̆ng Bruă êdam êra čar, srăng iêu phung thơ̆ng kơ bruă mâo klei thâo kơ klei luê êa hlăm kluôm čar mkŏ mjing dŭm adŭ mprăp klei thâo kơ êpul ngă bruă dlăng phung hđeh ti kluôm čar čiăng kơ diñu wĭt kơ alŭ wăl bi hriăm phung hđeh. Leh anăn hlăm wưng kơ anăp ăt srăng kčĕ klei hriăm êngao mmông anăn jing mprăp klei thâo luê kơ phung hđeh hlăm sang hră gưl sa leh anăn gưl 2.”

 Hŏng klei gĭr ktưn mơ̆ng dŭm êpul bruă kñăm mprăp klei thâo luê êa leh anăn klei thâo gang mkhư̆ klei djiê mngăt hlăm êa kơ phung hđeh, čang hmăng phung hđeh mâo thiăm dŭm klei thâo čiăng răng mgang pô. Kyua anăn đru mguôp gang mkhư̆ klei truh jhat huĭdah tăm mâo, čiăng phung hđeh mâo sa yan mdei prŏng jăk leh anăn êđăp ênang.

Pô mblang: H’Zawut Ƀuôn Yă