VOV4.Êđê - Yap mơ\ng knhal jih mlan 8, sâu riêng ba ]h^ kơ ala ta] êngao ti Dak Lak mu\t hlăm yan pe\ boh. Mơ\ng leh jing bruă ba w^t du\m êbâo êklai prăk, pla sâu riêng jing hdră mđ^ kyar mrâo mơ\ng mnuih [uôn sang ti nei. Ăt kyua mâo lu boh leh anăn ênoh yuôm hlăm du\m thu\n êgao, ênoh ba ]h^ yuôm ka tuôm mâo, truh êbeh 90 êbâo hlăm sa kg hlăm knhal jih yan thu\n dih. {ia\dah truh thu\n anei, du\m klei ru\ng răng mphu\n mâo leh ênhă pla đ^, ênoh ba ]h^ hro\ kno\ng mâo mkrah wah, êlưih h^n lu mkă ho\ng wưng anei thu\n 2018.

Khă gơ\ adiê hjan, du\m boh êdeh kai, êdeh máy kă 2 boh bai mdiăng boh sầu riêng bo\ h[a\l ba nao ]h^ kơ anôk hrui blei, po\k tuê êlan dơ\ng pro\ng mrô 26, alu\ wa\l să Êa Kênh lehana\n Êa Yông, kdriêk Krông Pa]. Hlăm du\m anôk hrui blei, di`u mbha mdê êpul, đađa mnuih djă grăn dho\ng, hiu tông grăp boh sầu riêng ]ia\ng kơ thâo hnơ\ng boh khua, đađa mnuih djă giê sơn ngă gru bi knăl, lehana\n kơh ba nao kơ anôk dôk guôn mkă. Ayo\ng Nguyễn Đình Toản 1 ]ô ghan mnia boh sầu riêng nao ]h^ sầu riêng kơ anôk hrui blei, brei thâo: ênoh sầu riêng yan anei tru\n h^n mkă ho\ng thu\n dih, sơnăn bruă hrui blei, hro\ng ruah ăt dleh dlan mơh: “Anei jing sầu riêng kl^t uê, mâo ênoh ]h^ 30 êbâo prăk đui]. Mta kl^t mtah ênoh ]h^ êbeh 40 êbâo prăk. Boh krih êa drao di`u amâo mâo blei ôh. Si la] he\ ara\ anei di`u blei dleh dlan êdi. Mu\t kbiă ti anei di`u lo\ ksiêm w^t ksiêm nao mơh. Đar thu\n du\m mâo hrui blei jih, sơnăn kâo hrui blei lu mơh. {ia\dah thu\n anei kâo hiu blei [ia\ đui], hrui w^t  2, 3 êtuh êbâo prăk. Hrui blei lu hu^ lui] liê ti mang”.

Ho\ng ênoh hrui blei ka truh mơh 60% yap mdu\m mkă ho\ng yan êlâo, lehana\n kno\ng mil 40% wưng knhal jih yan, lu mnuih ngă lo\ hma ti kr^ng pla lu sầu riêng Êa Kênh lehana\n Êa Yông, kdriêk Krông Pa], ăt kriê kjăp đang boh. Ayo\ng Y- Vem Niê ti [uôn Yông 1, să Êa Yông brei thâo; Thu\n dih go\ êsei ]h^ mơ\ng ako\ yan ho\ng ênoh 60 êbâo prăk hlăm 1 kg, êdei kơnăn h[lo\k êdi ênoh đ^ truh 70 êbâo prăk, lehana\n đ^ h^n truh 97 êbâo prăk hlăm 1 kg. Kyua ana\n thu\n anei, `u dôk guôn ênoh đ^ kơh ba ]h^ khă gơ\ boh ksă hlăm ana srăng hro\ tru\n hnơ\ng ktro\:

“Thu\n dih kâo ]h^ mâo du\m pluh ton boh, ti đang war ]h^  60 êbâo prăk. Thu\n anei ăt mâo mnuih hriê blei, [ia\dah pô  ka tu\ ư ôh, kyua dah di`u ]ia\ng blei 42 êbâo prăk đui], sơnăn go\ êsei ka ]h^ ôh. Năng ai dôk guôn jih hruê kăm amâo dah hruê kăm êdei dlăng lăng si be\ ênoh đ^ mơ\ amâo dah h’a^. Tơdah gơ\ êluh kâo ba ]h^ boh ksă. Tơdah khăt hlăm ana gơ\ ktro\, bi boh ksă khăng kdjul h^n”.

Hluê si Trần Thành Vinh, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Êa Kênh, kdriêk Krông Pa], thu\n anei ênhă sầu riêng mboh hlăm să đ^ 5 blư\ mkă ho\ng thu\n 2018, kyua mâo 400 ha mphu\n mboh. Nguyễn Thành Vinh la] sơnei; ênoh sầu riêng ênưih h^n ti wưng ara\ anei amâo mâo djo\ klei bi ]h^, blei ôh. Klă s^t brei [uh, phung ghan mnia hâo hưn n’nao klei dleh dlan kyua anôk ]h^ kơ Trung Quốc ]ia\ng blei ho\ng ênoh ênưih ti ako\ yan. Mse\ si thu\n dih, ênoh ako\ yan kno\ng 55 – 60 êbâo prăk, [ia\dah knhal jih yan đ^ truh 91 êbâo prăk hlăm 1 kg. Mnuih pla sầu riêng amâo mâo kp^ ênoh, du\m să mâo boh sầu riêng ti Krông Pa] mâo sơa^ du\m êpul bruă hgu\m, dôk gak jih hruê mlam msir mghaih du\m klei bi êdah amâo mâo jăk: “Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk mko\ mjing êpul bruă mơ\ng kahan ksiêm kdriêk mguôp mb^t ho\ng să hmei. Tơdah [uh hlei pô mâo klei bi knăl mdê mdô hlăm bruă ]h^ mnia, sơnăn hâo hưn ho\ng brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l mtam lehana\n kahan ksiêm giăm h^n. Thu\n 2016, 2017 h’^t kjăp h^n. Truh thu\n 2019 anei, hmei mko\ mjing hdră ngưa hra\ mơar dôk jưh êjai, ho\ng du\m phung ]h^ mnia je\ giăm taih kbưi hriê ti anei, hmei ăt ksiêm dlăng. Mâo ya klei bi knăl kp^ ênoh, phung jhat, hmei phat mkra mtam”.

Krông Pa] jing kdriêk mâo lu boh sầu riêng h^n hlăk wưng mboh hlăm ]ar Dak Lak. Thu\n dih, ênhă anei hlăm brô 1 êbâo ha, [ia\dah thu\n anei đ^ thiăm hlăm brô 500 ha dơ\ng, hnơ\ng mâo hrui w^t êbeh 20 êbâo ton. Mb^t ho\ng ênhă pla đ^, sầu riêng ti Dak Lak lo\ mâo ênoh đ^ đrông hlăm du\m thu\n êgao, mơ\ng ênoh gu\ 30 êbâo prăk hlăm 1 kg đ^ truh 40, 50 lehana\n truh 90 êbâo prak hlăm 1 kg hlăm knhal jih yan thu\n 2018.

Yan sầu riêng thu\n 2019 anei jing gưl tal êlâo ênoh ênil boh sầu riêng lo\ w^t tru\n. Khă gơ\ ti ênoh ara\ anei ăt mâo hnư hrui w^t đ^, prăk mnga hrui w^t lu, [ia\dah ăt ngă kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma bi m^n [uh klei êbeh êbiêr boh sầu riêng. Klei bi m^n [uh anei klă h^n hlăk êjai djiêu êlan dơ\ng pro\ng grăp boh sang pla sầu riêng, hnơ\ng đ^ kyar ênhă pla sầu riêng mơ\ng thu\n 2017 truh kơ ara\ anei, đ^ 3 blư\ mkă ho\ng wưng anei êlâo kơnăn./.